Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm, dễ bùng phát vào mùa mưa và có thể gây ra biến chứng nguy hiểm nếu người bệnh không được chăm sóc đúng cách. Sốt xuất huyết được chia làm 3 mức độ, gồm nhẹ, có dấu hiệu cảnh báo và nặng. Có rất nhiều sai lầm khiến bệnh sốt xuất huyết diễn biến nguy hiểm, làm tăng nguy cơ sốc, xuất huyết nội và suy đa cơ quan. Không ít người bệnh chủ quan trước dấu hiệu cảnh báo, tự điều trị tại nhà bằng thuốc hạ sốt không phù hợp hoặc bù nước sai cách, khiến tình trạng trở nên nghiêm trọng. Dù mức độ nhẹ có thể được chỉ định theo dõi tại nhà, người bệnh vẫn cần đi khám để được chẩn đoán và theo dõi bởi có thể tiến triển từ mức độ nhẹ sang nặng. Sốt xuất huyết ở mức độ nặng có thể gây ra biến chứng nặng, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện kịp thời. Hãy cùng Phòng khám 125 Thái Thịnh tìm hiểu chi tiết những điều cần lưu ý chăm sóc người bệnh bị sốt xuất huyết để phòng ngừa biến chứng và bảo vệ sức khỏe.

Mức độ nguy hiểm của bệnh sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, có thể gây thành dịch. Virus Dengue xâm nhập từ người bệnh sang người lành thông qua vết muỗi đốt từ muỗi vằn truyền bệnh trong đó chủ yếu là do Aedes aegypti.

Bệnh xảy ra quanh năm nhưng thường bùng phát thành dịch lớn vào mùa mưa, nhất là vào các tháng 7, 8, 9, 10. Bệnh sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra với 4 type gây bệnh được ký hiệu là D1, D2, D3, D4. Cả 4 type gây bệnh này đều gặp ở Việt Nam và luân phiên gây dịch. Do miễn dịch được tạo thành sau khi mắc bệnh chỉ có tính đặc hiệu đối với từng týp cho nên chúng ta có thể mắc bệnh sốt xuất huyết lần thứ 2 hoặc thứ 3 bởi những tuýp khác nhau.

Sốt xuất huyết trở nên nguy hiểm không chỉ vì virus Dengue gây tổn thương trực tiếp, mà còn do hàng loạt phản ứng miễn dịch quá mức trong cơ thể. Khi virus làm tăng tính thấm thành mạch, huyết tương thoát ra ngoài, người bệnh có thể rơi vào sốc giảm thể tích, suy tuần hoàn và xuất huyết nghiêm trọng. Mức độ nguy hiểm tăng cao ở giai đoạn từ ngày thứ 3–6 của bệnh, khi triệu chứng sốt bắt đầu giảm nhưng biến chứng lại xuất hiện âm thầm.

Sốt xuất huyết rất nguy hiểm vì:

• Tăng tính thấm thành mạch làm huyết tương thoát ra ngoài, gây cô đặc máu, tụt huyết áp, dễ dẫn đến sốc Dengue.
• Rối loạn đông máu, khi tiểu cầu giảm nhanh khiến bệnh nhân dễ chảy máu mũi, chân răng, xuất huyết nội.
• Tổn thương cơ quan do virus và phản ứng miễn dịch có thể ảnh hưởng gan, tim, não, gây viêm gan, tràn dịch màng phổi, tràn dịch ổ bụng.
• Nhiễm trùng chồng nhiễm, sức đề kháng suy giảm làm cơ thể dễ bị các bệnh khác tấn công, tăng nguy cơ biến chứng.

Vì sao sốt xuất huyết dễ trở nặng?

Sốt xuất huyết không nguy hiểm ngay từ đầu mà thường trở nặng khi bệnh bước sang giai đoạn nguy kịch, đặc biệt sau khi người bệnh bắt đầu hạ sốt. Đây là thời điểm virus gây tổn thương thành mạch, làm tăng tính thấm thành mạch dẫn đến thoát huyết tương, cô đặc máu và nguy cơ sốc. Nhiều người lầm tưởng hết sốt là khỏi nên chủ quan, trong khi cơ thể lại đang bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất. Nếu không được theo dõi và xử trí đúng cách, bệnh có thể tiến triển nhanh gây xuất huyết nặng, suy tạng và đe dọa tính mạng.

Những lý do khiến sốt xuất huyết dễ diễn biến nặng gồm:

• Bệnh có 3 giai đoạn, trong đó giai đoạn nguy hiểm thường xuất hiện sau khi hạ sốt
• Tăng tính thấm thành mạch gây thoát huyết tương, dẫn đến sốc
• Rối loạn đông máu làm tăng nguy cơ xuất huyết nội
• Người bệnh chủ quan khi thấy giảm sốt nên không theo dõi sát
• Tự ý điều trị tại nhà, dùng sai thuốc hoặc truyền dịch không đúng chỉ định
• Không phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo như đau bụng, nôn nhiều, li bì
• Cơ địa trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền dễ chuyển nặng hơn

Sốt xuất huyết do muỗi vằn

Giai đoạn bệnh dễ biến chứng nặng

Sốt xuất huyết thường trở nặng nhất trong giai đoạn từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 6 của bệnh. Đây là giai đoạn dễ xảy ra biến chứng nguy hiểm. Người bệnh bắt đầu giảm sốt, khiến nhiều người chủ quan tưởng bệnh đã thuyên giảm.

Tuy nhiên, chính lúc này huyết tương bắt đầu thoát mạnh khỏi lòng mạch, tiểu cầu giảm sâu và các biến chứng nguy hiểm dễ xuất hiện nhanh chóng trong vài giờ. Vì vậy, việc theo dõi sát sao trong giai đoạn này là yếu tố quyết định để ngăn ngừa sốc Dengue và xuất huyết nội đe dọa tính mạng.

Dấu hiệu cho thấy bệnh đang bước vào giai đoạn nặng:

• Hết sốt nhưng người mệt nhiều hơn, vật vã, bứt rứt.
• Đau bụng vùng gan, đau hạ sườn phải hoặc đau bụng dữ dội.
• Nôn ói liên tục, không ăn uống được, dễ mất nước.
• Chảy máu bất thường như chảy máu cam, chảy máu chân răng, kinh nguyệt kéo dài, xuất huyết dưới da.
• Tay chân lạnh, da ẩm, mạch nhanh, huyết áp kẹt, dấu hiệu cảnh báo sốc Dengue.
• Tiểu ít, nước tiểu sẫm màu do giảm tưới máu thận.

Đọc thêm: Sốt xuất huyết ở trẻ và những điều cha mẹ cần lưu ý

 Hội chứng sốc Dengue

Virus Dengue gây tổn thương thành mạch và rối loạn đông máu, khiến dịch thoát ra ngoài lòng mạch. Khi lượng dịch thoát ra nhiều, cơ thể không đủ máu nuôi các cơ quan quan trọng, dẫn đến sốc, suy đa cơ quan, thậm chí tử vong.

Dấu hiệu nhận biết sớm hội chứng Dengue bạn cần chú ý, đó là:

• Tay chân lạnh, da ẩm, nổi bông.
• Vật vã, bứt rứt hoặc li bì.
• Mạch nhanh, nhỏ khó bắt; huyết áp tụt hoặc không đo được.
• Tiểu ít.
• Đau bụng vùng gan, nôn nhiều.

Hội chứng Dengue có thể gây biến chứng nguy hiểm như:

• Suy hô hấp cấp do thoát dịch vào phổi.
• Suy thận cấp vì giảm tưới máu kéo dài.
• Rối loạn đông máu dẫn đến xuất huyết nội tạng, chảy máu cam, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
• Suy tuần hoàn, ngừng tim.
• Tổn thương gan nặng, men gan tăng rất cao.
• Suy đa cơ quan: tim, gan, thận cùng lúc suy giảm chức năng.

Hội chứng sốc Dengue là biến chứng nặng và có thể xảy ra ở cả trẻ em lẫn người lớn. Vì vậy, khi thấy người bệnh có dấu hiệu bất thường vào ngày thứ 3–5 của bệnh, hãy đưa đến cơ sở y tế ngay để được theo dõi và xử trí kịp thời.

Hội chứng Dengue gây ra những biến chứng nguy hiểm

TOP 6 sai lầm khiến bệnh sốt xuất huyết diễn biến nguy hiểm

Chủ quan khi thấy hết sốt

Nhiều người cho rằng khi cơn sốt giảm là bệnh đã khỏi, tuy nhiên đây lại chính là thời điểm nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết. Sau 2–3 ngày sốt cao, người bệnh có thể hạ sốt nhưng đồng thời bước vào giai đoạn thoát huyết tương – khi thành mạch bị tổn thương và dịch thoát ra ngoài lòng mạch. Nếu không được theo dõi sát, tình trạng này có thể dẫn đến cô đặc máu, tụt huyết áp và sốc. Đây là lý do vì sao nhiều ca bệnh trở nặng đột ngột dù trước đó triệu chứng có vẻ cải thiện.

Chủ quan trong giai đoạn này khiến người bệnh bỏ lỡ “thời điểm vàng” để phát hiện dấu hiệu cảnh báo như đau bụng, nôn nhiều hay li bì. Đặc biệt, trẻ nhỏ và người lớn tuổi có thể diễn tiến nặng nhanh hơn. Do đó, ngay cả khi đã hạ sốt, người bệnh vẫn cần được theo dõi sát trong ít nhất 48–72 giờ tiếp theo.

Các sai lầm thường gặp:

• Nghĩ hết sốt là đã khỏi bệnh
• Ngừng theo dõi nhiệt độ và triệu chứng
• Không tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ
• Tiếp tục sinh hoạt bình thường, không nghỉ ngơi
• Bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo giai đoạn nguy hiểm

Tự ý truyền dịch tại nhà

Truyền dịch được nhiều người xem là “giải pháp nhanh” giúp hồi phục sức khỏe, nhưng trong sốt xuất huyết, đây lại là một sai lầm cực kỳ nguy hiểm nếu không có chỉ định y khoa. Việc truyền dịch không đúng thời điểm hoặc sai loại dịch có thể làm tăng nguy cơ quá tải tuần hoàn, dẫn đến phù phổi, suy tim hoặc làm nặng thêm tình trạng thoát huyết tương.

Trong thực tế, chỉ một số trường hợp nhất định mới cần truyền dịch và phải được thực hiện tại cơ sở y tế với sự theo dõi chặt chẽ. Tự ý truyền dịch tại nhà không chỉ tiềm ẩn nguy cơ biến chứng mà còn làm che lấp các dấu hiệu bệnh đang chuyển nặng.

Những nguy cơ khi truyền dịch sai cách:

• Gây quá tải dịch, dẫn đến phù phổi cấp
• Làm rối loạn điện giải trong cơ thể
• Che lấp dấu hiệu sốc, khiến phát hiện muộn
• Tăng áp lực lên tim và hệ tuần hoàn
• Nguy cơ nhiễm trùng do truyền dịch không đảm bảo vô khuẩn

Tự ý sử dụng thuốc hạ sốt và kháng sinh tại nhà

Tự ý dùng thuốc hạ sốt, giảm đau không đúng

Sử dụng thuốc hạ sốt là cần thiết, nhưng nếu dùng sai loại hoặc lạm dụng có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Một sai lầm phổ biến là dùng các thuốc như ibuprofen hoặc aspirin – những loại thuốc có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết do ảnh hưởng đến quá trình đông máu. Trong sốt xuất huyết, chỉ nên sử dụng paracetamol theo đúng liều lượng và hướng dẫn của bác sĩ.

Ngoài ra, uống thuốc quá liều hoặc kết hợp nhiều loại thuốc không rõ nguồn gốc cũng có thể gây tổn thương gan, thận và làm tình trạng bệnh trở nên phức tạp hơn. Phụ huynh cần đặc biệt thận trọng khi tự ý cho trẻ dùng thuốc mà không có chỉ định chuyên môn.

Các sai lầm thường gặp:

• Dùng ibuprofen hoặc aspirin để hạ sốt
• Uống thuốc quá liều hoặc quá thường xuyên
• Kết hợp nhiều loại thuốc không cần thiết
• Dùng thuốc không rõ nguồn gốc
• Không tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ

Không theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo

Một trong những nguyên nhân khiến sốt xuất huyết trở nặng là không phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo. Nhiều người chỉ chú ý đến nhiệt độ mà bỏ qua các biểu hiện quan trọng như đau bụng, nôn nhiều, chảy máu hoặc thay đổi ý thức. Trong khi đó, đây lại là những dấu hiệu cho thấy bệnh đang bước vào giai đoạn nguy hiểm.

Không theo dõi sát khiến người bệnh đến viện muộn, khi đã xuất hiện biến chứng nặng như sốc hoặc xuất huyết nội. Đặc biệt, ở trẻ nhỏ, các dấu hiệu có thể không rõ ràng nên cần được quan sát kỹ hơn.

Các dấu hiệu dễ bị bỏ qua:

• Đau bụng vùng gan hoặc đau dữ dội
• Nôn ói nhiều lần
• Chảy máu cam, chảy máu chân răng
• Mệt lả, li bì hoặc kích thích
• Tay chân lạnh, da tái

Điều trị tại nhà kéo dài, không đi khám

Nhiều người có thói quen tự điều trị tại nhà khi mắc sốt xuất huyết nhẹ mà không đi khám hoặc xét nghiệm. Điều này khiến chẩn đoán chính xác và theo dõi diễn tiến bệnh bị hạn chế. Trong khi đó, xét nghiệm máu (đặc biệt là tiểu cầu và hematocrit) đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá mức độ bệnh.

Không đi khám cũng khiến người bệnh không được tư vấn đúng cách về chăm sóc và theo dõi. Khi xuất hiện biến chứng, tình trạng thường đã nặng và khó xử trí hơn.

Những rủi ro khi không đi khám:

• Không phát hiện sớm giảm tiểu cầu
• Bỏ lỡ giai đoạn nguy hiểm của bệnh
• Không được hướng dẫn chăm sóc đúng cách
• Nguy cơ biến chứng nặng tăng cao
• Khó kiểm soát khi bệnh chuyển nặng đột ngột

Không bù đủ nước và dinh dưỡng

Mất nước là tình trạng phổ biến ở người mắc sốt xuất huyết do sốt cao, mệt mỏi và ăn uống kém. Nếu không được bù nước đầy đủ, người bệnh có thể rơi vào tình trạng cô đặc máu, làm tăng nguy cơ sốc và biến chứng. Ngoài ra, thiếu dinh dưỡng cũng khiến cơ thể suy yếu, giảm khả năng hồi phục.

Bù nước không chỉ đơn giản là uống nước lọc mà cần kết hợp dung dịch điện giải, nước trái cây hoặc cháo loãng để đảm bảo cung cấp đủ năng lượng và vi chất. Tuy nhiên, cũng cần bù nước đúng cách, tránh uống quá nhiều trong thời gian ngắn.

Các sai lầm phổ biến:

• Uống quá ít nước do mệt hoặc chán ăn
• Không sử dụng dung dịch điện giải khi cần thiết
• Bỏ bữa, không đảm bảo dinh dưỡng
• Uống nước không đều, dồn dập
• Không theo dõi lượng nước nạp vào cơ thể

Cách để giảm nguy cơ biến chứng khi bị sốt xuất huyết

Để hạn chế tối đa nguy cơ sốt xuất huyết diễn biến nặng, người bệnh cần tuân thủ theo các hướng dẫn theo dõi và chăm sóc khoa học. Những biện pháp dưới đây giúp ổn định thể trạng, giảm nguy cơ sốc, hạn chế xuất huyết và phát hiện sớm các dấu hiệu cảnh báo.

• Theo dõi nhiệt độ và triệu chứng 24/24 trong giai đoạn nguy hiểm. Đo nhiệt độ 2–3 giờ/lần
• Quan sát dấu hiệu cảnh báo: đau bụng dữ dội, nôn nhiều, chảy máu, lừ đừ, tay chân lạnh
• Ghi lại triệu chứng để báo bác sĩ kịp thời
• Bù dịch đúng cách và đầy đủ bằng cách uống 2- 3 lít nước mỗi ngày, ưu tiên bổ sung oresol, nước dừa, nước canh, nước lọc. Nên uống từng ngụm nhỏ, chia nhiều lần để tránh nôn
• Dùng thuốc đúng theo chỉ định bác sĩ, chỉ dùng thuốc hạ sốt đúng liều, không sử dụng aspirin, ibuprofen. Không tự ý dùng kháng sinh, thuốc giảm đau mạnh
• Nghỉ ngơi hợp lý, ngủ đủ giấc, hạn chế vận động và theo dõi lượng nước tiểu, số lần đi và màu của nước tiểu.
• Dinh dưỡng hợp lý để hỗ trợ hồi phục, bổ sung thức ăn mềm, dễ tiêu như cháo, súp, trái cây, tránh đồ cay nóng, dầu mỡ, đồ có cồn,...
• Tái khám hoặc nhập viện khi có dấu hiệu cảnh báo như đau bụng dữ dội, nôn nhiều, chảy máu cam, chảy máu chân răng, xuất huyết dưới da,...

Theo dõi nhiệt độ 2- 3 giờ/lần

Câu hỏi thường gặp khi bị sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết bao lâu thì nguy hiểm?

Giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày 3–7 của bệnh, khi người bệnh bắt đầu hạ sốt nhưng tình trạng mạch, huyết áp, cô đặc máu có thể diễn biến nặng hơn. Đây là thời điểm dễ xảy ra sốc Dengue và xuất huyết.

Có nên chườm lạnh khi sốt xuất huyết không?

Có. Chườm lạnh giúp hạ nhiệt an toàn. Tuy nhiên chỉ nên chườm ở nách, bẹn, trán; không dùng nước quá lạnh hoặc ngâm nước đá.

Có được dùng ibuprofen hay aspirin khi bị sốt xuất huyết?

Không. Hai loại thuốc này làm tăng nguy cơ xuất huyết. Người bệnh chỉ nên dùng paracetamol theo hướng dẫn bác sĩ.

Sốt xuất huyết có lây không?

Không lây trực tiếp từ người sang người, nhưng lây qua muỗi Aedes. Muỗi hút máu người bệnh và truyền virus sang người khỏe mạnh.

Sốt xuất huyết không lây trực tiếp từ người qua người

Khi nào cần đi viện ngay?

• Đau bụng nhiều, nôn ói liên tục
• Chảy máu cam, chảy máu chân răng, xuất huyết dưới da
• Tay chân lạnh, mệt lả, khó thở
• Tiểu ít, khát nhiều bất thường
• Lơ mơ, vật vã, không tỉnh táo

Có nên truyền dịch tại nhà không?

Không. Việc truyền dịch phải được chỉ định và theo dõi tại cơ sở y tế, vì truyền sai tốc độ có thể gây phù phổi cấp hoặc làm bệnh nặng hơn.

Bị sốt xuất huyết có nên ăn đồ tanh hoặc uống nước cam?

Nên ăn uống bình thường, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu. Nước cam, chanh, trái cây giàu vitamin C rất tốt. Không kiêng tanh, nhưng tránh đồ chiên rán, cay nóng.

Xem thêm: Cảnh báo các giai đoạn nguy hiểm của bệnh sốt xuất huyết ở trẻ 

Trẻ bị sốt xuất huyết có tắm được không?

Có. Trẻ vẫn có thể tắm nhanh bằng nước ấm để tránh nhiễm trùng da, nhưng không tắm nước lạnh.

Trên đây là những sai lầm khiến bệnh sốt xuất huyết diễn biến nguy hiểm. Khi có những triệu chứng, biểu hiện nghi ngờ sốt xuất huyết, tốt nhất các bạn nên đi thăm khám để xác định nguyên nhân chính xác và có hướng điều trị kịp thời, tránh các biến chứng nguy hiểm. Hãy liên hệ ngay với Phòng khám 125 Thái Thịnh để được tư vấn chi tiết.