Ô nhiễm không khí đang trở thành mối lo ngại lớn tại nhiều đô thị, đặc biệt là khi nồng độ bụi mịn PM2.5 thường xuyên được cảnh báo vượt ngưỡng an toàn. Ít ai có thể ngờ rằng, bụi mịn gây bệnh tai mũi họng trẻ em lại là một trong những hệ lụy nghiêm trọng nhưng dễ bị bỏ qua. Vì có hệ hô hấp chưa hoàn thiện, trẻ em rất dễ bị viêm mũi dị ứng, viêm họng, viêm amidan hay viêm tai giữa,... khi hít phải không khí ô nhiễm kéo dài. Với những biểu hiện như ho, sổ mũi, nghẹt mũi tái diễn dù không bị cảm cúm thông thường. Để tìm hiểu chi tiết về nguyên nhân, triệu chứng và cách phòng ngừa để chủ động bảo vệ sức khỏe cho con, cha mẹ hãy cùng theo dõi ngay bài viết dưới đây của Phòng khám 125 Thái Thịnh nhé!
Vì sao trẻ em dễ bị ảnh hưởng bởi bụi mịn?
Bụi mịn là các hạt bụi có kích thước siêu nhỏ tồn tại trong không khí, không thể nhìn thấy bằng mắt thường nhưng có khả năng xâm nhập sâu vào cơ thể qua đường hô hấp. Trong đó, phổ biến nhất là bụi mịn PM10, có đường kính ≤10 micromet và bụi mịn PM2.5, có đường kính ≤2,5 micromet. PM10 thường gây kích ứng mũi, họng, trong khi PM2.5 nguy hiểm hơn do có thể đi sâu vào phế nang, mang theo vi khuẩn, virus và các chất độc hại. Việc tiếp xúc lâu dài với bụi mịn được xem là yếu tố làm gia tăng các bệnh hô hấp và tai mũi họng, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
Nguyên nhân khiến trẻ em dễ mắc các vấn đề về hô hấp do bụi mịn là vì:
- Hệ hô hấp chưa hoàn thiện: Niêm mạc mũi – họng mỏng, khả năng lọc bụi kém hơn người lớn
- Đường thở ngắn và hẹp: Bụi mịn dễ xâm nhập sâu, gây viêm nhiễm
- Hệ miễn dịch còn non yếu: Khó chống lại vi khuẩn, virus bám trên hạt bụi
- Tần suất hít thở cao: Trẻ thở nhanh hơn người lớn, lượng không khí ô nhiễm hít vào nhiều hơn
- Dễ tiếp xúc môi trường ngoài trời: Vui chơi, đi học trong điều kiện không khí ô nhiễm
- Thói quen sinh hoạt: Chưa biết tự bảo vệ như đeo khẩu trang đúng cách.
Hệ hô hấp của trẻ chưa hoàn thiện nên rất dễ bị vi khuẩn, virus tấn công
Bụi mịn gây bệnh tai mũi họng ở trẻ em
Bụi mịn gây bệnh tai mũi họng ở trẻ em, nếu không được điều trị kịp thời và đúng cách, bệnh có thể trở thành mãn tính, gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe và sự phát triển của bé.
Viêm mũi dị ứng và viêm mũi họng kéo dài
Bụi mịn, đặc biệt là PM2.5, có thể bám trực tiếp lên niêm mạc mũi, kích thích phản ứng viêm và dị ứng ở trẻ em. Khi tiếp xúc thường xuyên với không khí ô nhiễm, niêm mạc mũi của trẻ dễ bị phù nề, tăng tiết dịch và mất khả năng tự bảo vệ. Điều này khiến trẻ thường xuyên hắt hơi, chảy nước mũi, nghẹt mũi kéo dài, nhất là vào buổi sáng hoặc khi thay đổi thời tiết. Nhiều trường hợp, cha mẹ nhầm lẫn viêm mũi do bụi mịn với cảm cúm thông thường, dẫn đến điều trị không triệt để, bệnh dễ tái phát.
Ngoài ra, viêm mũi kéo dài có thể lan xuống họng, gây viêm mũi họng mạn tính, ảnh hưởng đến ăn uống và giấc ngủ của trẻ.
Dấu hiệu thường gặp của viêm mũi dị ứng và viêm mũi họng kéo dài:
- Hắt hơi liên tục, đặc biệt khi ra ngoài trời
- Chảy mũi trong hoặc đục, nghẹt mũi kéo dài
- Ho nhẹ, rát họng, khàn tiếng
- Triệu chứng nặng hơn khi chất lượng không khí kém
Nếu không kiểm soát tốt môi trường sống, tình trạng này có thể kéo dài nhiều tháng, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh tai mũi họng khác.
Viêm mũi dị ứng
Viêm họng và viêm amidan tái phát
Bụi mịn mang theo vi khuẩn, virus và các chất gây kích ứng, khi xâm nhập qua đường hô hấp sẽ tác động trực tiếp đến vùng họng. Ở trẻ em, niêm mạc họng mỏng và hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên rất dễ bị viêm. Việc tiếp xúc với bụi mịn trong thời gian dài khiến họng luôn trong tình trạng kích thích, dẫn đến viêm họng cấp hoặc chuyển sang viêm họng mạn tính.
Amidan là hàng rào miễn dịch ở họng, phải hoạt động liên tục để chống lại các tác nhân gây hại từ bụi mịn, lâu dần dễ bị viêm, sưng to. Trẻ có thể bị viêm amidan tái đi tái lại nhiều lần trong năm, ảnh hưởng đến ăn uống và học tập.
- Đau họng, rát họng, nuốt vướng
- Ho khan hoặc ho có đờm
- Sốt nhẹ, mệt mỏi
- Amidan sưng đỏ, có thể có mủ
Viêm họng, viêm amidan do bụi mịn nếu không được kiểm soát tốt có thể gây biến chứng sang tai hoặc đường hô hấp dưới.
bụi mịn gây bệnh tai mũi họng trẻ em
Viêm tai giữa là biến chứng nguy hiểm từ viêm mũi họng
Viêm tai giữa là một trong những bệnh tai mũi họng phổ biến và nguy hiểm ở trẻ em, có mối liên hệ chặt chẽ với ô nhiễm không khí. Bụi mịn gây viêm mũi, viêm họng kéo dài làm tắc vòi nhĩ – ống thông giữa mũi họng và tai giữa. Khi vòi nhĩ bị tắc, dịch ứ đọng trong tai giữa tạo điều kiện thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, gây viêm.
Trẻ nhỏ chưa biết diễn đạt cảm giác đau tai nên bệnh dễ bị phát hiện muộn. Viêm tai giữa tái phát nhiều lần có thể ảnh hưởng đến thính lực và khả năng phát triển ngôn ngữ của trẻ.
- Trẻ quấy khóc, kéo tai, khó ngủ
- Đau tai, nghe kém
- Sốt, chảy dịch tai đối với trường hợp nặng
- Tiền sử viêm mũi họng kéo dài.
Việc phòng ngừa bụi mịn và điều trị sớm viêm mũi họng là yếu tố quan trọng để giảm nguy cơ viêm tai giữa ở trẻ.
Viêm tai giữa rất dễ tái phát
Viêm xoang ở trẻ em
Tiếp xúc lâu dài với bụi mịn có thể làm tổn thương niêm mạc xoang, cản trở quá trình dẫn lưu dịch xoang ở trẻ em. Khi các lỗ thông xoang bị bít tắc do viêm, dịch ứ đọng sẽ trở thành môi trường thuận lợi cho vi khuẩn phát triển, gây viêm xoang. Dù viêm xoang thường gặp ở người lớn, nhưng tỷ lệ trẻ em mắc bệnh này đang có xu hướng gia tăng tại các khu vực ô nhiễm không khí.
Viêm xoang khiến trẻ mệt mỏi kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày và kết quả học tập.
- Nghẹt mũi, chảy mũi đặc, có mùi
- Đau đầu, nặng mặt, nhất là vùng trán, mũi
- Ho kéo dài, đặc biệt về đêm
- Hơi thở có mùi
Nếu không được phát hiện và điều trị sớm, viêm xoang ở trẻ có thể trở thành mạn tính.
Trẻ rất dễ bị viêm xoang
Tăng nguy cơ viêm đường hô hấp dưới liên quan tai mũi họng
Các bệnh tai mũi họng do bụi mịn không chỉ dừng lại ở mũi, họng hay tai mà còn làm tăng nguy cơ lan xuống đường hô hấp dưới. Khi hàng rào bảo vệ ở mũi họng bị tổn thương, vi khuẩn và virus dễ dàng xâm nhập sâu hơn, gây viêm phế quản hoặc viêm phổi ở trẻ em.
Trẻ mắc bệnh tai mũi họng tái phát do bụi mịn thường có sức đề kháng hô hấp kém, dễ ốm vặt và thời gian hồi phục kéo dài hơn bình thường.
- Ho nhiều, khò khè, khó thở
- Viêm phế quản tái diễn
- Tăng nguy cơ viêm phổi khi thời tiết xấu
- Trẻ mệt mỏi, chậm hồi phục sau mỗi đợt ốm
Điều này cho thấy, bụi mịn gây bệnh tai mũi họng trẻ em không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy lâu dài nếu không được phòng ngừa đúng cách.
Làm tăng nguy cơ dẫn đến các bệnh đường hô hấp dưới nguy hiểm
Dấu hiệu trẻ bị bệnh tai mũi họng do bụi mịn
Các biểu hiện tai mũi họng do bụi mịn thường không có dấu hiệu rõ ràng ngay từ đầu mà xuất hiện âm thầm, kéo dài và dễ bị nhầm lẫn với cảm lạnh thông thường. Cha mẹ cần đặc biệt lưu ý nếu trẻ có những dấu hiệu sau, nhất là khi sinh sống hoặc học tập tại khu vực ô nhiễm không khí:
- Ho, hắt hơi, sổ mũi kéo dài: Triệu chứng lặp đi lặp lại nhiều lần, không rõ nguyên nhân, thường nặng hơn vào sáng sớm hoặc khi ra ngoài trời
- Nghẹt mũi thường xuyên: Trẻ phải thở bằng miệng, dễ ngủ ngáy, ngủ không sâu giấc
- Đau họng, khàn tiếng tái diễn: Đặc biệt khi thời tiết hanh khô hoặc chỉ số bụi mịn tăng cao
- Viêm mũi dị ứng theo mùa hoặc quanh năm: Chảy mũi trong, ngứa mũi, dụi mũi liên tục
- Dấu hiệu liên quan đến tai: Trẻ hay kéo tai, quấy khóc, than đau tai, nghe kém hoặc phản ứng chậm với âm thanh
- Mệt mỏi, ăn kém, hay cáu gắt: Do khó chịu kéo dài ở vùng mũi – họng – tai
- Triệu chứng nặng hơn khi chất lượng không khí xấu: Trẻ đỡ hơn khi ở trong nhà, dùng máy lọc không khí hoặc rời khỏi khu vực ô nhiễm
Nếu các biểu hiện trên kéo dài quá 7–10 ngày, tái phát nhiều lần trong năm hoặc ngày càng nặng, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám tai mũi họng để được chẩn đoán và can thiệp kịp thời, tránh biến chứng.
Trẻ bị ho, sổ mũi, viêm họng,… kéo dài 7- 10 ngày
Cách phòng ngừa bụi mịn gây bệnh tai mũi họng ở trẻ em
Bụi mịn là yếu tố nguy cơ khó kiểm soát hoàn toàn, đặc biệt tại các đô thị đông dân cư. Tuy nhiên, cha mẹ vẫn có thể chủ động giảm thiểu tác động của bụi mịn đến sức khỏe tai mũi họng của trẻ thông qua những biện pháp phòng ngừa phù hợp trong sinh hoạt hằng ngày.
Kết hợp giữa hạn chế tiếp xúc với không khí ô nhiễm, giữ môi trường sống trong lành và tăng cường sức đề kháng sẽ giúp trẻ giảm nguy cơ mắc các bệnh như viêm mũi, viêm họng hay viêm tai giữa. Chủ động phòng ngừa không chỉ giúp trẻ ít ốm vặt hơn mà còn góp phần bảo vệ hệ hô hấp và tai mũi họng lâu dài, nhất là trong những giai đoạn chất lượng không khí suy giảm nghiêm trọng.
- Theo dõi chỉ số chất lượng không khí AQI hằng ngày, hạn chế cho trẻ ra ngoài khi mức ô nhiễm cao
- Cho trẻ đeo khẩu trang phù hợp khi ra ngoài, ưu tiên loại vừa kích thước khuôn mặt trẻ
- Giữ không gian sống sạch sẽ, lau dọn nhà cửa, hạn chế bụi, đóng cửa khi không khí ngoài trời ô nhiễm
- Sử dụng máy lọc không khí ở phòng ngủ, phòng sinh hoạt chung nếu điều kiện cho phép
- Vệ sinh mũi họng đúng cách gồm rửa mũi bằng nước muối sinh lý giúp loại bỏ bụi bẩn bám trên niêm mạc
- Giữ ấm vùng mũi – họng – cổ cho trẻ, nhất là khi thời tiết lạnh hoặc hanh khô
- Tăng cường dinh dưỡng và sức đề kháng, chế độ ăn đầy đủ, ngủ đủ giấc, uống đủ nước
- Khám tai mũi họng định kỳ để phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến ô nhiễm không khí
Những biện pháp đơn giản nhưng duy trì đều đặn sẽ giúp hạn chế đáng kể nguy cơ bụi mịn gây bệnh tai mũi họng trẻ em.
Rửa mũi họng cho bé đúng cách
Khi nào cha mẹ nên đưa con đi thăm khám?
Không phải mọi biểu hiện ho, sổ mũi hay đau họng ở trẻ đều cần đi khám ngay. Tuy nhiên, trong điều kiện ô nhiễm không khí và bụi mịn ngày càng nghiêm trọng, cha mẹ không nên chủ quan nếu các triệu chứng tai mũi họng của trẻ kéo dài hoặc có xu hướng nặng dần. Đưa con đi thăm khám sớm giúp xác định đúng nguyên nhân, điều trị kịp thời và hạn chế biến chứng.
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám tai mũi họng khi có các dấu hiệu sau:
- Triệu chứng kéo dài trên 7–10 ngày dù đã chăm sóc và điều trị tại nhà
- Ho, nghẹt mũi, chảy mũi tái phát nhiều lần trong thời gian ngắn, đặc biệt khi chất lượng không khí kém
- Đau tai, ù tai, nghe kém hoặc trẻ thường xuyên kéo tai, quấy khóc không rõ lý do
- Sốt cao, sốt tái diễn, kèm đau họng, mệt mỏi, ăn uống kém
- Nghẹt mũi gây ngủ ngáy, thở bằng miệng, ảnh hưởng đến giấc ngủ và sinh hoạt
- Tiền sử viêm tai giữa, viêm amidan, viêm xoang tái phát
- Trẻ nhỏ, trẻ dưới 5 tuổi có biểu hiện tai mũi họng bất thường, vì nhóm tuổi này dễ biến chứng
Khám chuyên khoa tai mũi họng định kỳ hoặc khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp bảo vệ sức khỏe hô hấp và sự phát triển toàn diện của trẻ, nhất là trong môi trường ô nhiễm không khí kéo dài.
Câu hỏi thường gặp về mối liên hệ giữa bụi mịn và các bệnh đường hô hấp ở trẻ
Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có bị ảnh hưởng bởi bụi mịn không?
Trẻ sơ sinh và trẻ dưới 5 tuổi là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất do hệ hô hấp và miễn dịch chưa hoàn thiện. Trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng như nghẹt mũi, ho kéo dài, khó thở hoặc quấy khóc do khó chịu vùng tai mũi họng.
Rửa mũi bằng nước muối sinh lý có giúp phòng bệnh không?
Rửa mũi đúng cách giúp loại bỏ bụi bẩn, vi khuẩn bám trên niêm mạc mũi, từ đó hỗ trợ phòng ngừa các bệnh tai mũi họng. Tuy nhiên, cha mẹ cần rửa với tần suất phù hợp, tránh lạm dụng gây khô và kích ứng mũi.
Máy lọc không khí có cần thiết cho gia đình có trẻ nhỏ?
Trong điều kiện không khí ô nhiễm, máy lọc không khí giúp giảm nồng độ bụi mịn trong nhà, góp phần bảo vệ hệ hô hấp và tai mũi họng của trẻ. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế hoàn toàn các cách phòng ngừa khác.
Máy lọc không khí là một trong những biện pháp giúp loại bỏ bụi mịn, giảm nguy cơ bệnh đường hô hấp cho bé
Khi nào cần lo lắng về triệu chứng tai mũi họng của trẻ?
Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám khi các triệu chứng kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm sốt, đau tai, nghe kém để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.
Bụi mịn gây bệnh tai mũi họng ở trẻ em, đặc biệt trong môi trường đô thị ô nhiễm. Nhận biết sớm dấu hiệu, chủ động phòng ngừa và thăm khám kịp thời sẽ giúp hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển nặng hoặc tái phát nhiều lần. Nếu các bé có biểu hiện tai mũi họng kéo dài, cha mẹ nên đưa con đến Phòng khám 125 Thái Thịnh, với đội ngũ bác sĩ có nhiều kinh nghiệm và hệ thống thiết bị y tế hiện đại, giúp điều trị hiệu quả các vấn đề về hô hấp cho bé, giúp con khỏe mạnh, tránh ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển toàn diện.
