Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, phụ nữ từ 25 tuổi có thể tự khám vú mỗi tháng, tốt nhất sau sạch kinh 5 ngày. Người đã mãn kinh hoặc không có chu kỳ đều nên chọn một ngày cố định. Nếu phát hiện khối mới, núm vú tụt mới xuất hiện, tiết dịch bất thường, da co kéo hoặc hạch nách, hãy đi khám sớm.

Thực hiện cách tự khám vú tại nhà giúp nhận ra thay đổi mới của cơ thể, nhưng không cho biết một khối là lành tính hay ác tính, cũng không thay thế khám lâm sàng, siêu âm hay chụp X-quang tuyến vú. Khi xuất hiện khối mới, núm vú tụt vào trong, tiết dịch bất thường, da co kéo hay hạch nách, hãy đi khám sớm thay vì tiếp tục tự theo dõi.

Bài viết được tham vấn bởi BS.CKII Nguyễn Tiến Văn, bác sĩ chuyên khoa Ngoại tổng hợp đến từ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic.

Quan sát trong gương là một cách tự khám vú tại nhà

Vai trò của việc tự khám vú tại nhà

Tự khám vú (Breast Self-Examination – BSE) là việc tự quan sát và sờ nắn vú, núm vú, vùng nách để nhận ra thay đổi so với trạng thái bình thường. Mục tiêu không phải "tự tìm ung thư", mà là hiểu cơ thể mình và phát hiện dấu hiệu mới để bác sĩ đánh giá đúng lúc.

Theo Quyết định 3898/QĐ-BYT năm 2025 về sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú, đây là một phương pháp phát hiện sớm nhưng không thay thế các phương pháp sàng lọc khác. Hướng dẫn cũng lưu ý xét nghiệm CA 15-3 và CEA không có giá trị sàng lọc ung thư vú ở người chưa có chẩn đoán.

Các thử nghiệm về chương trình tự khám vú có hệ thống cho thấy phương pháp này chưa chứng minh được khả năng làm giảm tử vong do ung thư vú và có thể làm tăng số trường hợp sinh thiết cho kết quả lành tính. Điều này không có nghĩa người đọc nên bỏ qua những thay đổi bất thường ở vú. 

Thời điểm nên tự khám vú tại nhà

Chọn thời điểm mô vú bớt căng đau sẽ dễ nhận ra bất thường hơn. Với người còn kinh nguyệt, đó là vài ngày sau khi sạch kinh; với người đã mãn kinh, một ngày cố định trong tháng là đủ.

Không cần khám hằng ngày hay lặp lại nhiều lần trong cùng một buổi. Sờ nắn quá thường xuyên khiến bạn khó nhận ra thay đổi thật sự và dễ sinh lo lắng.

Hướng dẫn cách tự khám vú tại nhà theo 5 bước

Hãy chọn nơi kín đáo, đủ ánh sáng, có gương cùng một chiếc gối mỏng hoặc khăn gấp. Cởi áo phần trên, thả lỏng vai rồi làm lần lượt từng bên. Cả quá trình chỉ mất vài phút, nhưng nên thực hiện chậm rãi và theo trình tự.

Bước 1: Quan sát khi hai tay buông xuôi

Đứng thẳng trước gương, hai tay buông tự nhiên. So sánh hai bên về kích thước, hình dạng và vị trí núm vú. Hai bên vú không hoàn toàn cân xứng vẫn có thể bình thường; điều đáng lưu tâm là những thay đổi mới so với trước đây.

• Vùng da lõm, nhăn, co kéo, sưng đỏ, loét hoặc dày lên như vỏ cam.
• Núm vú mới tụt vào trong, lệch hướng, đóng vảy hoặc có tổn thương dạng chàm.
• Một bên vú to, nặng hoặc xệ xuống bất thường trong thời gian gần đây.

Bước 2: Đổi tư thế để quan sát rõ vùng co kéo

Lần lượt đưa hai tay ra sau gáy rồi chống tay lên hông, hơi siết cơ ngực và nâng – hạ vai. Những tư thế này làm vùng da hay núm vú bị co kéo lộ rõ hơn. Sau đó, nhìn thêm phần dưới vú và vùng sát nách.

Các tư thế quan sát khi tự khám vú tại nhà

Bước 3: Sờ vú khi đứng hoặc trong lúc tắm

Đưa tay phải ra sau gáy, dùng phần phẳng của các ngón tay trái để khám vú phải; đổi bên khi khám vú trái. Đừng véo mô vú giữa ngón cái và ngón trỏ, vì thao tác này dễ tạo cảm giác giả như có cục.

Di chuyển ngón tay theo một kiểu cố định để không bỏ sót: vòng xoắn ốc từ núm vú ra ngoài, theo nan hoa từ núm vú tới ngoại vi, hoặc theo các đường dọc lên xuống. Khám từ xương đòn xuống nếp dưới vú, từ bờ xương ức sang tới đường nách.

Có thể dùng ba mức lực: nhẹ để cảm nhận mô ngay dưới da, vừa cho lớp giữa và mạnh hơn để chạm tới mô sát thành ngực. Lực ấn cần đủ để cảm nhận nhưng không gây đau.

Kỹ thuật sờ nắn theo đường cố định khi tự khám vú

Bước 4: Sờ vú khi nằm

Nằm ngửa, kê gối mỏng dưới vai bên cần khám và đưa cánh tay cùng bên lên trên đầu. Tư thế này giúp mô vú trải đều trên thành ngực. Dùng tay đối diện lặp lại đúng đường khám đã chọn, bao phủ toàn bộ vú.

Khám xong vú trái thì chuyển gối sang vai phải và đổi tay. Nếu chạm phải một vùng khác lạ, hãy ghi lại bên vú, vị trí theo mặt đồng hồ, khoảng cách tới núm vú và thời điểm phát hiện; tránh day bóp liên tục để "kiểm tra lại".

Bước 5: Kiểm tra núm vú, nách và vùng trên xương đòn

Quan sát xem núm vú có tự tiết dịch hay không. Khi thực hiện theo hướng dẫn tự khám của Bộ Y tế, có thể ấn nhẹ vùng quầng vú; không bóp mạnh hoặc lặp lại nhiều lần vì thao tác này có thể gây tiết dịch và làm khó việc đánh giá. 

Dùng đầu ngón tay sờ nhẹ vùng nách và hố trên xương đòn để tìm chỗ sưng hoặc hạch mới. Mọi hạch mới, cứng, lớn dần hoặc kéo dài đều cần được đánh giá, nhất là khi đi kèm thay đổi ở vú.

MẸO DUY TRÌ: Đặt lịch nhắc mỗi tháng, gắn với ngày kết thúc kỳ kinh hoặc một ngày cố định. Khi thấy thay đổi, hãy ghi chú hoặc chụp lại tổn thương ngoài da để bác sĩ theo dõi diễn tiến; đừng lấy ảnh trên mạng để tự chẩn đoán.

10 dấu hiệu bất thường ở vú cần đi khám

Phần lớn thay đổi ở vú không phải ung thư. Dù vậy, tự khám không cho biết nguyên nhân. Hãy đặt lịch khám sớm khi gặp một trong các dấu hiệu sau:

• Khối hoặc vùng dày chắc mới xuất hiện ở vú.
• Một bên vú to lên, đổi hình dạng hoặc xệ xuống bất thường.
• Da vú lõm, co kéo, nhăn hoặc phù dày như vỏ cam (peau d'orange).
• Da vú đỏ kéo dài, loét hoặc đổi màu không rõ nguyên nhân.
• Núm vú mới tụt vào trong hoặc lệch hướng.
• Núm vú hoặc quầng vú bong vảy, trợt loét, tổn thương giống chàm kéo dài.
• Tiết dịch núm vú tự nhiên, nhất là dịch máu hoặc dịch trong chỉ ở một bên.
• Hạch hoặc khối mới ở nách hay vùng trên xương đòn.
• Đau khu trú ở một điểm, dai dẳng hoặc tăng dần.
• Vú sưng, nóng, đỏ kèm sốt hoặc mệt — có thể do nhiễm trùng và cần khám sớm.

Ung thư vú giai đoạn sớm có thể không đau. Ngược lại, đau vú rất thường gặp và phần lớn lành tính. Điều đáng chú ý là những thay đổi mới, kéo dài hoặc khác thường so với cơ thể bạn.

Dấu hiệu bất thường ở vú cần đi khám bác sĩ

Sờ thấy cục ở vú có phải ung thư không?

Chưa thể kết luận. Phần lớn khối ở vú không phải ung thư, nhưng chỉ dựa vào cảm giác khi sờ không thể xác định khối là lành tính hay ác tính. 

Một số khối lành tính có thể tròn, bờ rõ hoặc di động; trong khi một số tổn thương ác tính có thể cứng, bờ không đều hoặc ít di động. Tuy nhiên, những đặc điểm này có thể chồng lấp và không đủ để tự chẩn đoán. 

Bác sĩ sẽ kết hợp hỏi bệnh, khám lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh. Tùy tuổi và biểu hiện, siêu âm, chụp X-quang tuyến vú hoặc phương pháp khác có thể được chỉ định. Khi tổn thương có đặc điểm nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định sinh thiết để xác định bản chất mô học.

Sai lầm thường gặp khi tự khám vú tại nhà

• Chỉ khám khi vú đau: nhiều tổn thương đáng chú ý lại hoàn toàn không đau.
• Bóp hoặc véo mô vú bằng hai ngón tay: dễ tạo cảm giác như có cục và gây đau.
• Chỉ sờ quanh núm vú: cần bao phủ từ xương đòn tới nếp dưới vú, từ xương ức tới nách.
• Khám không theo đường cố định: dễ bỏ sót một vùng.
• Tự trấn an vì khối mềm hoặc di động: cảm giác khi sờ không loại trừ ung thư.
• Sờ thấy bất thường rồi kiểm tra liên tục nhiều ngày: khiến mô đau và tăng lo âu, nên đi khám thay vì tự soát lại.
• Cho rằng sờ nhiều gây ung thư: không có bằng chứng cho điều này khi tự khám đúng cách.

Hướng dẫn tự khám vú cho nam giới và người đặt túi ngực

• Nam giới: Ung thư vú ở nam hiếm gặp nhưng vẫn xảy ra. Nên đi khám khi có khối dưới hoặc gần núm vú, núm vú mới tụt vào, tiết dịch, loét da, đổi màu da hoặc hạch nách. Đừng bỏ qua dấu hiệu chỉ vì nghĩ mô vú nam ít.
• Người đã đặt túi ngực: Vẫn quan sát và sờ nắn mô vú được, nhưng nên nhờ bác sĩ hoặc kỹ thuật viên hướng dẫn phân biệt bờ túi với mô tuyến. Khối mới, thay đổi hình dạng vú, sưng dai dẳng, đau tăng, cứng bao xơ hoặc dịch quanh túi đều cần khám. Túi ngực không thay thế việc sàng lọc; khi chụp X-quang tuyến vú, hãy báo trước cho cơ sở chẩn đoán hình ảnh để chọn kỹ thuật phù hợp.

Tự khám vú không thay thế tầm soát ung thư vú định kỳ

Tự khám không phát hiện được mọi tổn thương. Sàng lọc và đánh giá bất thường cần kết hợp khám lâm sàng với phương pháp chẩn đoán hình ảnh phù hợp theo tuổi, triệu chứng và mức nguy cơ; một số tổn thương nghi ngờ có thể cần sinh thiết để xác định bản chất.  Vì thế, tự khám vú tại nhà không thay thế được cho tầm soát ung thư vú định kỳ.

Lịch phù hợp có thể thay đổi nếu bạn có người thân bậc một mắc ung thư vú, mang đột biến gen nguy cơ cao, từng xạ trị vùng ngực khi còn trẻ, từng mắc ung thư vú hoặc có tổn thương vú nguy cơ cao. Những trường hợp này nên được bác sĩ đánh giá nguy cơ riêng.

Khi nào cần đi khám ngay, khi nào đặt lịch sớm?

Hãy đi khám trong thời gian sớm nhất khi có khối mới, tiết dịch núm vú tự nhiên, núm vú mới tụt vào, da co kéo hoặc hạch nách. Đừng chờ sang chu kỳ kinh tiếp theo nếu dấu hiệu đã rõ hoặc khiến bạn lo lắng.

Nếu vú đỏ, nóng, sưng nhanh kèm sốt, rét run, đau nhiều, hoặc có chảy máu, vết loét tiến triển, hãy liên hệ cơ sở y tế ngay trong ngày. Đây có thể là nhiễm trùng hoặc tình trạng cần xử trí nhanh, không đồng nghĩa chắc chắn là ung thư.

Khi phát hiện bất thường hoặc đến mốc sàng lọc, người bệnh nên được đánh giá theo quy trình: khai thác yếu tố nguy cơ, khám lâm sàng và chỉ định chẩn đoán hình ảnh phù hợp. Phòng khám 125 Thái Thịnh tiếp nhận khám tuyến vú, tư vấn nguy cơ và thực hiện các dịch vụ cận lâm sàng theo chỉ định của bác sĩ. Khi đặt lịch, hãy mô tả rõ thời điểm phát hiện, bên vú, vị trí và triệu chứng đi kèm; mang theo kết quả siêu âm, chụp X-quang tuyến vú hay sinh thiết trước đây (nếu có) để bác sĩ đối chiếu.

Khám và tư vấn cách tự khám tuyến vú cho người bệnh

Câu hỏi thường gặp về cách tự khám vú tại nhà

Tự khám vú bao lâu một lần?

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế Việt Nam, phụ nữ từ 25 tuổi nên tự khám mỗi tháng. Không cần soát lại hằng ngày.

Tự khám vú sau khi sạch kinh mấy ngày?

Nên làm sau khi sạch kinh 5 ngày, khi mô vú bớt căng và ít nhạy cảm hơn.

Sờ thấy cục ở vú nhưng không đau có đáng lo không?

Khối không đau vẫn cần bác sĩ đánh giá. Không đau không có nghĩa là lành tính, dù phần lớn khối vú cũng không phải ung thư.

Ung thư vú có đau không?

Giai đoạn sớm có thể không đau. Đau vú thường do nguyên nhân lành tính, nhưng đau khu trú kéo dài hoặc kèm dấu hiệu khác thì nên đi khám.

Sờ vú nhiều có làm khối u to lên hay ung thư lan rộng không?

Không có bằng chứng cho điều này khi tự khám đúng cách. Tuy nhiên, day bóp quá mạnh có thể gây đau và bầm mô.

Nam giới có cần tự kiểm tra vú không?

Nam giới không cần theo lịch như phụ nữ, nhưng nên biết trạng thái bình thường và đi khám khi có khối, thay đổi núm vú, da hoặc hạch nách.

Tự khám bình thường có cần chụp X-quang tuyến vú không?

Có thể vẫn cần, vì tự khám không phát hiện được mọi tổn thương. Bộ Y tế khuyến cáo phụ nữ nguy cơ trung bình từ 40 tuổi chụp X-quang tuyến vú hằng năm.

Thực hiện cách tự khám vú tại nhà gồm quan sát trước gương, sờ toàn bộ vú và vùng nách theo một trình tự cố định. Điều quan trọng là nhận biết trạng thái bình thường của cơ thể và đi khám khi xuất hiện thay đổi mới, thay vì tự kết luận hoặc trì hoãn lịch tầm soát.

Ngay cả khi chưa nhận thấy bất thường, bạn vẫn nên trao đổi với bác sĩ về lịch tầm soát phù hợp theo tuổi và mức nguy cơ. Nếu phát hiện khối mới, tiết dịch núm vú, da co kéo hoặc hạch nách, bạn có thể đặt lịch khám tuyến vú tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được đánh giá và chỉ định phương pháp kiểm tra phù hợp. 

*Nội dung trong bài mang tính tham khảo, không thay thế việc thăm khám, đánh giá nguy cơ và chỉ định của bác sĩ. 

Nguồn tham khảo

• Bộ Y tế Việt Nam. Quyết định 3898/QĐ-BYT ngày 18/12/2025, Hướng dẫn sàng lọc phát hiện sớm ung thư vú: https://mch.moh.gov.vn/Content/Uploads/files/2-HD%20SL%20UTV_signed.pdf
• World Health Organization. Frequently Asked Questions: Things to know! On Breast Self-Exams (2025): https://cdn.who.int/media/docs/default-source/ncds/mnd/cancer-programme/gbci_25-faq-breast-self-exam.pdf
• American College of Obstetricians and Gynecologists. Breast Cancer Risk Assessment and Screening in Average-Risk Women: https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/practice-bulletin/articles/2017/07/breast-cancer-risk-assessment-and-screening-in-average-risk-women