Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea - OSA) là rối loạn giấc ngủ nguy hiểm ảnh hưởng đến hơn 18 triệu người trưởng thành tại Mỹ và hàng triệu người Việt Nam. Bạn có thường thức dậy vào buổi sáng với cảm giác đau đầu, mệt mỏi như thể chưa hề ngủ? Vợ/chồng bạn có phải chuyển sang phòng khác vì không chịu nổi tiếng ngáy to, tiếng thở hổn hển và nghẹt thở của bạn vào ban đêm? Đây chính là dấu hiệu cảnh báo OSA – tình trạng đường thở trên bị chặn, làm gián đoạn nhịp thở và khiến cơ thể thiếu oxy nghiêm trọng.
Vậy làm sao để biết bạn có mắc chứng ngưng thở khi ngủ hay không? Cách chính xác nhất là thực hiện nghiên cứu giấc ngủ – một xét nghiệm giúp ghi lại hoạt động của cơ thể trong lúc ngủ. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, vẫn có một số dấu hiệu phổ biến giúp bạn nhận biết tình trạng này sớm hơn. Trong bài viết dưới đây, Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic sẽ cùng bạn tìm hiểu về vấn đề này nhé!
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn xảy ra khi đường thở bị hẹp hoặc tắc nghẽn trong lúc ngủ, gây gián đoạn hơi thở nhiều lần
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn OSA là gì?
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (Obstructive Sleep Apnea – OSA) là một rối loạn giấc ngủ xảy ra khi đường thở trên bị hẹp hoặc tắc nghẽn tạm thời trong lúc ngủ, khiến luồng không khí không thể đi vào phổi dù người bệnh vẫn cố gắng hô hấp. Tình trạng này làm hơi thở ngừng lại hoặc giảm đáng kể trong ít nhất 10 giây, lặp đi lặp lại nhiều lần mỗi đêm.
Nghiên cứu đăng trên The Lancet Respiratory Medicine (2019) cho thấy gần 1 tỷ người từ 30-69 tuổi trên toàn cầu mắc OSA, trong đó 425 triệu người có mức độ trung bình đến nặng. Về cơ chế, khi ngủ sâu, các cơ vùng họng và lưỡi có xu hướng giãn và chùng xuống quá mức, đặc biệt ở người béo phì, cổ to, amidan lớn hoặc cấu trúc hàm hẹp. Điều này khiến đường thở bị xẹp, gây ngáy to nguy hiểm, ngưng thở thoáng qua và làm nồng độ oxy trong máu giảm xuống. Cơ thể buộc phải “đánh thức” não bộ trong tích tắc để thở lại, khiến giấc ngủ bị gián đoạn liên tục mà người bệnh thường không nhận ra.
Khác với ngưng thở khi ngủ trung ương là do não không phát tín hiệu thở, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là dạng phổ biến nhất, chiếm đa số các trường hợp và có liên quan chặt chẽ đến ngáy to kéo dài, buồn ngủ ban ngày và nguy cơ tim mạch nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.
Cảnh báo 7 dấu hiệu ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn nguy hiểm
Ngáy to, kéo dài và không đều
Ngáy to là dấu hiệu phổ biến nhất của ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn. Tuy nhiên, không phải ai ngáy cũng mắc bệnh. Điểm đáng lo là ngáy to bất thường, xảy ra hầu như mỗi đêm và có lúc ngưng – lúc thở lại rất mạnh. Điều này cho thấy đường thở bị hẹp hoặc xẹp trong khi ngủ, khiến luồng khí đi qua rung mạnh các mô mềm vùng họng.
Ngáy do hội chứng ngưng thở khi ngủ thường không đều, xen kẽ những khoảng im lặng bất thường (ngừng thở), sau đó là tiếng thở gấp, khò khè hoặc hít sâu đột ngột. Người bệnh thường không tự nhận ra, mà chủ yếu do người ngủ cùng phát hiện.
Dưới đây là những dấu hiệu ngáy to do ngưng thở khi ngủ gây ra
- Ngáy to gần như mỗi đêm.
- Âm thanh ngáy không đều, lúc to lúc nhỏ.
- Ngáy kèm nghẹt thở, khò khè.
- Không cải thiện dù đã thay đổi tư thế ngủ.
Ngáy ngủ to là dấu hiệu phổ biến của ngưng thở khi ngủ
Có cơn ngừng thở khi ngủ
Một trong những dấu hiệu đặc trưng và nguy hiểm nhất của ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là các cơn ngừng thở rõ rệt khi đang ngủ. Những cơn này thường kéo dài từ 10–30 giây, thậm chí lâu hơn, khiến lượng oxy trong máu giảm xuống đáng kể.
Người bệnh thường không ý thức được mình đã ngừng thở, nhưng người thân có thể thấy rõ: đang ngáy thì bỗng im lặng hoàn toàn, không có cử động hô hấp, sau đó là tiếng thở gấp hoặc giật mình.
Tình trạng ngừng thở lặp đi lặp lại nhiều lần mỗi đêm làm giấc ngủ bị phá vỡ liên tục, gây thiếu oxy máu khi ngủ mạn tính và tăng nguy cơ biến chứng tim mạch.
- Đang ngủ bỗng im lặng hoàn toàn
- Không thấy chuyển động ngực trong vài chục giây
- Sau đó thở hổn hển hoặc giật mình
- Xảy ra nhiều lần trong đêm
Thức giấc đột ngột vì nghẹt thở, hụt hơi
Nhiều người mắc OSA thường thức giấc giữa đêm với cảm giác nghẹt thở, khó thở hoặc như bị sặc không khí. Đây là phản xạ tự vệ của cơ thể khi não bộ phát hiện nồng độ oxy giảm quá thấp.
Những cơn thức giấc này thường diễn ra rất nhanh, người bệnh có thể không nhớ rõ vào sáng hôm sau, nhưng chúng khiến giấc ngủ bị gián đoạn nghiêm trọng. Lâu dài, tình trạng này làm giảm chất lượng giấc ngủ sâu – giai đoạn quan trọng để phục hồi thể chất và tinh thần.
- Tỉnh dậy giữa đêm vì cảm giác khó thở.
- Hụt hơi, tim đập nhanh khi vừa thức giấc.
- Có thể kèm ho khan, khò khè.
- Khó ngủ lại sau khi tỉnh giấc.
Thức giấc đột ngột khi ngủ
Buồn ngủ ban ngày quá mức, ngủ gật không kiểm soát
Buồn ngủ ban ngày là hậu quả trực tiếp của giấc ngủ bị gián đoạn liên tục vào ban đêm. Dù ngủ đủ số giờ, người mắc ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn vẫn cảm thấy mệt mỏi, thiếu tỉnh táo, thậm chí ngủ gật trong những tình huống không phù hợp.
Tình trạng này ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu suất làm việc, học tập và an toàn, đặc biệt khi lái xe hoặc vận hành máy móc. Nhiều tai nạn giao thông đã được ghi nhận có liên quan đến OSA chưa được chẩn đoán.
- Buồn ngủ liên tục vào ban ngày
- Dễ ngủ gật khi ngồi yên, xem TV, đọc sách
- Khó tập trung, phản xạ chậm
- Cảm giác không tỉnh táo dù đã ngủ đủ
Đau đầu buổi sáng, khô miệng sau khi ngủ dậy
Người mắc ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn thường thức dậy với cảm giác đau đầu âm ỉ, đặc biệt vào buổi sáng sớm. Nguyên nhân là do thiếu oxy máu kéo dài trong đêm, làm giãn mạch não và ảnh hưởng đến lưu thông máu.
Bên cạnh đó, thở bằng miệng khi ngủ do tắc nghẽn đường thở khiến người bệnh khô miệng, khô họng, đôi khi kèm đau rát cổ họng sau khi thức dậy.
- Đau đầu nhẹ đến vừa vào buổi sáng
- Khô miệng, khát nước khi vừa ngủ dậy
- Đau họng dù không bị viêm
- Cảm giác ngủ không sâu
Giảm tập trung, suy giảm trí nhớ và thay đổi tâm trạng
Thiếu ngủ và thiếu oxy mạn tính do OSA có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng não bộ. Người bệnh thường gặp khó khăn trong việc tập trung, ghi nhớ, xử lý thông tin và dễ cáu gắt.
Lâu dài, tình trạng này còn liên quan đến lo âu, trầm cảm, giảm chất lượng cuộc sống, đặc biệt ở người trung niên và cao tuổi.
- Hay quên, giảm trí nhớ ngắn hạn
- Khó tập trung khi làm việc
- Dễ cáu gắt, thay đổi cảm xúc
- Giảm hiệu suất học tập, lao động
Gây buồn ngủ và mệt mỏi, thiếu tập trung vào buổi sáng
Tăng huyết áp và bệnh tim mạch
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn có mối liên quan chặt chẽ với tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, bệnh mạch vành và đột quỵ. Mỗi lần ngừng thở làm oxy máu giảm, cơ thể phản ứng bằng cách tăng nhịp tim và huyết áp, gây áp lực lớn lên tim mạch.
Đáng chú ý, nhiều trường hợp tăng huyết áp kháng trị (uống thuốc không hiệu quả) có nguyên nhân tiềm ẩn là OSA chưa được phát hiện.
- Huyết áp cao khó kiểm soát
- Đánh trống ngực về đêm
- Tiền sử bệnh tim mạch
- Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân
Triệu chứng của ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn ở trẻ em
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn (OSA) không chỉ gặp ở người lớn mà cũng có thể xảy ra ở trẻ em, đặc biệt là trẻ có amidan VA quá phát, béo phì hoặc bất thường cấu trúc đường thở. Tuy nhiên, triệu chứng OSA ở trẻ thường không giống hoàn toàn người lớn, dễ bị nhầm lẫn với rối loạn hành vi hoặc học tập, khiến bệnh bị bỏ sót.
Các dấu hiệu OSA ở trẻ em cha mẹ cần đặc biệt lưu ý gồm:
- Ngáy to thường xuyên, ngáy gần như mỗi đêm.
- Ngáy không đều, có lúc im lặng rồi thở mạnh trở lại.
- Thở bằng miệng khi ngủ, ngủ há miệng.
- Ngủ không yên giấc, hay xoay trở, vã mồ hôi đêm.
- Có cơn ngừng thở thoáng qua khi ngủ.
- Hay giật mình tỉnh giấc, ngủ không sâu.
- Đái dầm về đêm, đặc biệt ở trẻ đã qua tuổi kiểm soát bàng quang.
- Buồn ngủ ban ngày hoặc ngược lại tăng động, khó tập trung.
- Giảm khả năng chú ý, học tập sa sút.
- Cáu gắt, thay đổi hành vi, dễ kích động.
Biến chứng nguy hiểm của ngưng thở do tắc nghẽn khi ngủ
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe thể chất, tinh thần và chất lượng cuộc sống. Các cơn ngừng thở lặp đi lặp lại trong đêm khiến cơ thể rơi vào tình trạng thiếu oxy mạn tính, làm gia tăng gánh nặng cho tim, não và nhiều cơ quan khác.
Những biến chứng nguy hiểm có thể gặp gồm:
- Tăng huyết áp mạn tính, đặc biệt là tăng huyết áp khó kiểm soát bằng thuốc
- Bệnh tim mạch, rối loạn nhịp tim, bệnh mạch vành, suy tim
- Đột quỵ do tổn thương mạch máu não liên quan đến thiếu oxy kéo dài
- Đái tháo đường type 2 do rối loạn chuyển hóa và đề kháng insulin
- Suy giảm trí nhớ, giảm khả năng tập trung, tăng nguy cơ sa sút trí tuệ
- Trầm cảm, lo âu, thay đổi cảm xúc kéo dài
- Tai nạn giao thông và tai nạn lao động do buồn ngủ ban ngày
- Trẻ em chậm phát triển thể chất, học tập kém, rối loạn hành vi
Điều trị và phòng ngừa ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn
Cách điều trị ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn còn tùy thuộc theo mức độ bệnh, nguyên nhân và độ tuổi của người mắc phải. Bên cạnh các phương pháp điều trị y tế, người bệnh cần thay đổi lối sống để phòng ngừa và kiểm soát bệnh lâu dài.
- Thực hiện kiểm soát cân nặng với người béo phì để cải thiện mức độ tắc nghẽn đường thở.
- Hạn chế rượu bia, thuốc an thần trước khi ngủ.
- Ngủ nghiêng thay vì nằm ngửa để hạn chế bị xẹp đường thở.
- Duy trì giờ ngủ đều đặn, ngủ đủ giấc.
- Sử dụng thiết bị hỗ trợ hô hấp máy CPAP (máy thở áp lực dương liên tục) để cải thiện mức độ ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn ở mức độ trung bình và nặng hoặc mặt nạ giúp đường thở thông thoáng suốt đêm.
- Phẫu thuật khi cần thiết như nạo amidan, nạo VA ở trẻ em, phẫu thuật chỉnh hình đường thở ở người lớn khi điều trị bảo tồn không hiệu quả.
Chứng ngưng thở khi ngủ ảnh hưởng đến cả giấc ngủ và sức khỏe tổng thể
Câu hỏi thường gặp về ngưng thở khi ngủ
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn có nguy hiểm không?
Có. Nếu không điều trị, OSA có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đột quỵ, đái tháo đường và tai nạn do buồn ngủ ban ngày. Phát hiện sớm giúp giảm đáng kể biến chứng.
Ngáy to có chắc chắn là ngưng thở khi ngủ không?
Không phải ai ngáy cũng mắc OSA. Tuy nhiên, ngáy to kéo dài, không đều, kèm ngừng thở, hụt hơi hoặc buồn ngủ ban ngày là dấu hiệu cần đi khám.
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn có chữa khỏi hoàn toàn không?
Tùy nguyên nhân và mức độ. Nhiều trường hợp có thể kiểm soát rất tốt bằng CPAP, giảm cân, dụng cụ nha khoa hoặc phẫu thuật phù hợp.
Trẻ em có mắc OSA không?
Có. Trẻ nhỏ bị ngưng thở khi ngủ, thường liên quan đến amidan/VA quá phát, béo phì. Nếu trẻ ngáy to, ngủ không yên, tăng động hoặc học kém, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám sớm.
Trẻ em cũng bị ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn
Khi nào nên đi khám bác sĩ vì ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn?
Bạn nên đi khám nếu có ngáy to kéo dài, cơn ngừng thở khi ngủ, buồn ngủ ban ngày, đau đầu buổi sáng hoặc tăng huyết áp khó kiểm soát.
Chẩn đoán OSA bằng cách nào?
Tiêu chuẩn vàng là đo đa ký giấc ngủ giúp đánh giá chính xác mức độ ngưng thở và hướng điều trị phù hợp.
Ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn là bệnh lý âm thầm nhưng tiềm ẩn nhiều nguy cơ nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị sớm. Với những dấu hiệu điển hình, bạn có thể dễ dàng xác định mình có gặp phải tình trạng này hay không. Hãy thăm khám để được các bác sĩ tư vấn và điều trị để đảm bảo chất lượng giấc ngủ và bảo vệ sức khỏe tim mạch, nâng cao chất lượng cuộc sống. Nếu bạn hoặc người thân có biểu hiện nghi ngờ ngưng thở khi ngủ, đừng chủ quan bỏ qua. Hãy chủ động liên hệ ngay Phòng khám 125 Thái Thịnh để được đội ngũ bác sĩ chuyên khoa tư vấn, thăm khám và chẩn đoán và điều trị sớm nhé!
Nguồn tham khảo:
https://www.webmd.com/sleep-disorders/sleep-apnea/features/sleep-apnea-clues
https://www.mayoclinicproceedings.org/article/S0025-6196(11)60052-9/fulltext
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5891150/
https://www.thelancet.com/journals/lanres/article/PIIS2213-2600(19)30198-5/abstract
https://www.atsjournals.org/doi/10.1164/rccm.202107-1761OC
