Thời tiết đông xuân nồm ẩm, là thời điểm rất nhiều dịch bệnh nguy hiểm, trong đó, đặc biệt là bệnh sởi rất dễ bùng phát và lây lan nhanh chóng ở trẻ nhỏ có sức đề kháng yếu. Theo số liệu từ Bộ Y tế Việt Nam (tháng 3/2025), từ đầu năm 2025, Việt Nam đã ghi nhận khoảng 40,000 ca nghi ngờ sởi và 5 ca tử vong, với miền Nam chiếm 57% tổng số ca bệnh. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều phụ huynh vẫn còn chủ quan hoặc chưa nắm rõ cách phòng tránh bệnh sởi ở trẻ mùa đông xuân, dẫn đến nguy cơ trẻ mắc bệnh và gặp biến chứng nguy hiểm. Bệnh sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm qua đường hô hấp, có thể phòng ngừa hiệu quả nếu cha mẹ hiểu đúng và chủ động thực hiện các biện pháp cần thiết. Để hiểu rõ hơn về bệnh sởi, lý do khiến dịch bệnh bùng phát khi giao mùa và các bước cần thiết để phòng ngừa hiệu quả thì hãy cùng Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Bệnh sởi là gì?

Bệnh sởi là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi gây ra, lây lan chủ yếu qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Bệnh thường gặp ở trẻ em, đặc biệt là trẻ chưa được tiêm vắc xin đầy đủ hoặc có hệ miễn dịch còn non yếu.

Sau khi nhiễm virus, trẻ có thể xuất hiện các triệu chứng như sốt cao, ho, sổ mũi, viêm kết mạc và phát ban toàn thân. Nếu không được phát hiện và chăm sóc đúng cách, bệnh sởi có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như viêm phổi, viêm não, suy dinh dưỡng, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe của trẻ.

Sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus gây ra

Vì sao trẻ nhỏ dễ mắc bệnh sởi vào mùa đông xuân?

Vào mùa đông xuân, tỷ lệ trẻ bị bệnh sởi tăng cao và dễ bùng phát thành dịch vì:

• Thời tiết lạnh, ẩm tạo điều kiện cho virus phát triển và tồn tại lâu hơn trong không khí, làm tăng nguy cơ lây nhiễm.
• Trẻ thường sinh hoạt trong không gian kín, trẻ ít ra ngoài, thường ở trong phòng đóng kín cửa, tạo môi trường thuận lợi để virus lây lan qua đường hô hấp.
• Sức đề kháng của trẻ suy giảm khi giao mùa do thay đổi thời tiết đột ngột khiến hệ miễn dịch của trẻ chưa kịp thích nghi, dễ bị virus tấn công.
• Tỷ lệ tiêm chủng chưa đầy đủ như một số trẻ chưa đến tuổi tiêm hoặc tiêm muộn vắc xin sởi làm tăng nguy cơ mắc bệnh trong mùa cao điểm.
• Tiếp xúc đông người như trẻ đến trường, nhà trẻ, khu vui chơi trong mùa dịch dễ tiếp xúc nguồn lây nếu không được bảo vệ tốt.

Bệnh sởi dễ bùng phát mùa đông xuân vì thời tiết thất thường, ẩm lạnh

Mức độ nguy hiểm của bệnh sởi với trẻ em

Bệnh sởi không chỉ là những vết phát ban trên da thông thường mà còn có thể gây ra rất nhiều biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, trẻ suy dinh dưỡng hoặc chưa được tiêm phòng đầy đủ. Nếu không được phát hiện, điều trị và chăm sóc đúng cách, bệnh có thể gây nên những ảnh hưởng lâu dài cho sức khỏe và sự phát triển của trẻ. 

Những ảnh hưởng và biến chứng mà bệnh sởi có thể gây ra cho bé:

• Biến chứng đường hô hấp nghiêm trọng: Trẻ mắc sởi dễ bị viêm phổi, viêm phế quản, suy hô hấp do virus làm tổn thương niêm mạc đường thở. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến bệnh sởi ở trẻ em.
• Ảnh hưởng đến hệ thần kinh: Một số trường hợp sởi có thể gây viêm não, co giật, rối loạn ý thức. Biến chứng này tuy hiếm nhưng rất nguy hiểm, có thể để lại di chứng thần kinh lâu dài.
• Suy giảm miễn dịch kéo dài: Sau khi mắc sởi, hệ miễn dịch của trẻ có thể suy yếu trong nhiều tuần đến vài tháng, khiến trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng khác như tiêu chảy, viêm tai giữa, viêm phổi.
• Gây suy dinh dưỡng và chậm phát triển: Trẻ sốt cao, mệt mỏi, chán ăn trong thời gian mắc bệnh dễ dẫn đến sụt cân, thiếu hụt dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất.
• Nguy hiểm hơn ở trẻ chưa tiêm vắc xin: Trẻ chưa được tiêm phòng hoặc tiêm chưa đủ liều có nguy cơ mắc bệnh nặng và biến chứng cao hơn so với trẻ đã được bảo vệ đầy đủ.

Dấu hiệu nhận biết bệnh sởi dễ phân biệt

Nhận biết sớm các dấu hiệu bệnh sởi ở trẻ em giúp cha mẹ thực hiện cách ly, theo dõi và đưa trẻ đi thăm khám kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng và lây nhiễm nguy hiểm. Các triệu chứng của bệnh sởi thường tiến triển theo từng giai đoạn và dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm thông thường. Khi trẻ có các dấu hiệu dưới đây, cha mẹ hãy sớm đưa bé đến cơ sở y tế uy tín để thăm khám và chẩn trị bệnh sớm nhé:

• Trẻ sốt cao liên tục từ 38–40°C, sốt kéo dài nhiều ngày và khó hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt thông thường.
• Triệu chứng viêm đường hô hấp trên, có biểu hiện ho khan, sổ mũi, nghẹt mũi, đau họng, dễ bị nhầm với cảm lạnh hoặc cúm mùa.
• Viêm kết mạc mắt với biểu hiện mắt trẻ đỏ, chảy nước mắt, sợ ánh sáng, có thể kèm ghèn nhiều,... đây là dấu hiệu khá đặc trưng của bệnh sởi.
• Xuất hiện hạt Koplik trong miệng. Dấu hiệu này thường xuất hiện trước khi nổi ban, trong khoang miệng ở mặt trong má có thể xuất hiện những đốm trắng nhỏ như hạt muối, là dấu hiệu của bệnh sởi sớm giúp nhận biết sởi.
• Phát ban toàn thân thường xuất hiện sau vài ngày sốt, bắt đầu từ sau tai, trán, mặt rồi lan dần xuống cổ, thân mình và tứ chi, kèm theo mệt mỏi rõ rệt.

Xem ngay 5 bước phòng tránh bệnh sởi ở trẻ mùa đông xuân

Để phòng tránh bệnh sởi ở trẻ mùa đông xuân hiệu quả, cha mẹ cần thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp, từ tiêm phòng đến chăm sóc và theo dõi sức khỏe hằng ngày. Dưới đây là 5 bước quan trọng, dễ áp dụng, phù hợp khuyến cáo của Bộ Y tế.

Tiêm vắc xin sởi đầy đủ và đúng lịch

Tiêm vắc xin là biện pháp hiệu quả nhất giúp phòng bệnh sởi và giảm nguy cơ biến chứng nặng ở trẻ em. Trẻ được tiêm đủ liều sẽ có miễn dịch bền vững, hạn chế lây lan trong cộng đồng, đặc biệt trong mùa đông xuân, thời điểm dịch dễ bùng phát.

 Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), vắc xin sởi có hiệu quả phòng bệnh lên đến 97% sau 2 mũi tiêm (CDC, 2025)

• Tiêm mũi sởi đầu tiên khi trẻ đủ 9 tháng tuổi
• Tiêm nhắc lại theo lịch của Chương trình Tiêm chủng mở rộng của Bộ Y tế
• Trẻ tiêm muộn hoặc chưa tiêm cần được bổ sung kịp thời
• Cha mẹ nên lưu giữ sổ tiêm và theo dõi lịch tiêm định kỳ
• Tham khảo ý kiến bác sĩ nếu trẻ có bệnh nền hoặc tiền sử dị ứng

Tiêm vắc xin phòng ngừa sởi

Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống

Virus sởi lây qua đường hô hấp nên việc giữ vệ sinh cá nhân và không gian sinh hoạt đóng vai trò rất quan trọng trong phòng bệnh, nhất là với trẻ nhỏ.

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn
• Hướng dẫn trẻ che miệng khi ho, hắt hơi
• Vệ sinh đồ chơi, vật dụng cá nhân hằng ngày
• Giữ nhà cửa thông thoáng, đủ ánh sáng
• Hạn chế để trẻ dùng chung đồ cá nhân với người khác

Vệ sinh cá nhân cho bé

Hạn chế tiếp xúc nguồn lây trong mùa dịch

Trong mùa đông xuân, trẻ dễ tiếp xúc với nguồn lây tại trường học, khu vui chơi hoặc nơi đông người. Cha mẹ cần chủ động giảm nguy cơ lây nhiễm cho trẻ.

• Tránh đưa trẻ đến nơi đông người khi có dịch sởi
• Cho trẻ đeo khẩu trang khi ra ngoài
• Không cho trẻ tiếp xúc với người nghi ngờ mắc bệnh sởi
• Theo dõi thông báo dịch tễ từ cơ quan y tế
• Chủ động cách ly khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ

Hạn chế tiếp xúc mùa dịch

Tăng cường sức đề kháng cho trẻ

Một hệ miễn dịch khỏe mạnh giúp trẻ chống lại virus sởi tốt hơn, giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.

• Bổ sung đầy đủ dinh dưỡng, vitamin A, C, D
• Cho trẻ uống đủ nước, ngủ đủ giấc
• Giữ ấm cơ thể khi thời tiết lạnh
• Khuyến khích trẻ vận động phù hợp
• Đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu bất thường

Tăng sức đề kháng cho trẻ

Theo dõi sức khỏe và đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu nghi ngờ

Phát hiện sớm bệnh sởi ở trẻ giúp giảm nguy cơ biến chứng và hạn chế lây lan cho cộng đồng. Trong mùa đông xuân, cha mẹ không nên chủ quan trước các biểu hiện giống cảm cúm thông thường, đặc biệt ở trẻ chưa tiêm đủ vắc xin.

• Theo dõi thân nhiệt trẻ hằng ngày, nhất là khi giao mùa
• Đưa trẻ đi khám ngay khi có sốt cao, ho, sổ mũi kéo dài
• Không tự ý dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc truyền miệng
• Tuân thủ hướng dẫn cách ly nếu trẻ nghi ngờ mắc sởi
• Thăm khám tại cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán chính xác

Để phòng tránh bệnh sởi ở trẻ mùa thu đông cần thực hiện đồng thời cả 5 biện pháp trên, bảo vệ sức khỏe cho con an toàn, bền vững.

Theo dõi sức khỏe và đưa trẻ đi thăm khám kịp thời

Sai lầm thường gặp khi phòng tránh bệnh sởi ở trẻ mùa đông xuân

Dù bệnh sởi có thể phòng ngừa hiệu quả, nhưng có rất nhiều cha mẹ vẫn mắc phải những sai lầm phổ biến, vô tình làm tăng nguy cơ trẻ mắc bệnh hoặc gặp biến chứng nặng hơn. Hiểu rõ những sai lầm phổ biến mà các bậc phụ huynh dễ gặp phải sẽ giúp bạn bảo vệ con hiệu quả hơn:

• Chủ quan vì nghĩ sởi là bệnh nhẹ, chỉ gây sốt và phát ban thông thường, trong khi bệnh có thể dẫn đến viêm phổi, viêm não, suy giảm miễn dịch ở trẻ nhỏ.
• Tiêm vắc xin không đủ liều hoặc tiêm muộn, không được tiêm đúng lịch hoặc bỏ qua mũi nhắc lại, khiến khả năng miễn dịch không hoàn chỉnh.
• Tự ý điều trị tại nhà, tự mua thuốc, truyền miệng các phương pháp dân gian mà không đưa trẻ đi khám, dễ làm bệnh nặng hơn.
• Không cách ly trẻ khi nghi ngờ mắc bệnh khiến trẻ tiếp xúc với bạn bè, đến lớp khi có dấu hiệu bệnh làm tăng nguy cơ lây lan trong cộng đồng.
• Không tăng cường đề kháng, chế độ dinh dưỡng thiếu cân đối, không bổ sung vitamin cần thiết khiến trẻ dễ nhiễm bệnh trong mùa dịch.

Tự ý sử dụng thuốc và điều trị cho bé tại nhà không có chỉ định của bác sĩ

Câu hỏi thường gặp khi phòng tránh bệnh sởi mùa thu đông cho bé

Trẻ đã tiêm vắc xin sởi rồi có mắc bệnh không?

Trẻ đã tiêm đủ liều vắc xin sởi có nguy cơ mắc bệnh rất thấp. Nếu nhiễm, triệu chứng thường nhẹ và ít biến chứng hơn so với trẻ chưa tiêm.

Trẻ dưới 9 tháng tuổi phòng bệnh sởi bằng cách nào?

 Trẻ dưới 9 tháng chưa tiêm vắc xin cần được bảo vệ bằng cách hạn chế tiếp xúc nơi đông người, giữ vệ sinh tốt và đảm bảo người chăm sóc đã có miễn dịch.

Trẻ dưới 9 tháng tuổi nên hạn chế tiếp xúc nơi đông người để phòng bệnh cho con

Nghi ngờ con bị sởi thì khi nào nên đi khám?

Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám ngay khi trẻ sốt cao liên tục, ho, sổ mũi kèm đỏ mắt hoặc xuất hiện ban trên da.

Bệnh sởi có lây nhanh không?

Bệnh sởi lây rất nhanh qua đường hô hấp, đặc biệt trong không gian kín và môi trường đông người.

Con tôi từng bị bệnh sởi rồi thì có bị lại không?

Sau khi mắc bệnh sởi, cơ thể trẻ thường tạo được miễn dịch bền vững suốt đời đối với virus sởi, vì vậy khả năng tái nhiễm sởi lần nữa là rất hiếm. Tuy nhiên, vẫn có một số trường hợp đặc biệt cha mẹ cần lưu ý:

• Trẻ chẩn đoán nhầm, không phải sởi thật mà là sốt phát ban do virus khác
• Trẻ suy giảm miễn dịch nặng khi có bệnh lý nền, dùng thuốc ức chế miễn dịch…
• Trẻ mắc sởi khi còn quá nhỏ, miễn dịch tạo ra không đủ mạnh

Dù trẻ đã từng mắc sởi, cha mẹ vẫn nên cho trẻ tiêm vắc xin sởi theo hướng dẫn của bác sĩ để đảm bảo miễn dịch đầy đủ và an toàn lâu dài.

Cha mẹ hoàn toàn có thể phòng tránh bệnh sởi ở trẻ mùa đông xuân hiệu quả bằng cách tiêm vắc xin đầy đủ, giữ vệ sinh và theo dõi sức khỏe, phát hiện sớm dấu hiệu bất thường để đưa trẻ đi thăm khám và điều trị kịp thời. Trang bị kiến thức không chỉ giúp bảo vệ con mà còn hạn chế nguy cơ lây lan và bùng phát thành dịch trong cộng đồng. Khi trẻ có biểu hiện nghi ngờ mắc sởi hoặc đến lịch tiêm phòng, cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám sớm để được tư vấn và xử trí kịp thời. Tại Phòng khám 125 Thái Thịnh cung cấp dịch vụ khám Nhi khoa, tư vấn và tiêm chủng, theo dõi sức khỏe trẻ em với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và hệ thống thiết bị y tế hiện đại. Liên hệ ngay để được hỗ trợ và đặt lịch thăm khám sớm nhất!

Thông tin tham khảo:

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/measles

https://www.who.int/westernpacific/newsroom/feature-stories

https://www.cdc.gov/measles/data-research/

https://www.cdc.gov/measles/vaccines/