Khi mang thai, bạn có thể bị thiếu máu, nghĩa là cơ thể không có đủ tế bào máu đỏ khỏe mạnh để vận chuyển oxy đến các mô và cung cấp oxy cho thai nhi.
Trong thai kỳ, cơ thể bạn tạo ra nhiều máu hơn để hỗ trợ sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, nếu bạn không cung cấp đủ sắt hoặc các dưỡng chất cần thiết, cơ thể có thể không sản xuất đủ tế bào máu đỏ để tạo ra lượng máu bổ sung này.
Thiếu máu nhẹ là điều bình thường khi mang thai, nhưng nếu thiếu sắt hoặc vitamin, hoặc do các nguyên nhân khác, thiếu máu có thể trở nên nghiêm trọng hơn.
Thiếu máu có thể khiến bạn cảm thấy mệt mỏi và yếu ớt. Nếu không được điều trị kịp thời, thiếu máu nghiêm trọng có thể làm tăng nguy cơ gặp phải các biến chứng như sinh non.
Dưới đây là những điều bạn cần biết về nguyên nhân, triệu chứng và phương pháp điều trị thiếu máu khi mang thai.
1. Các loại thiếu máu trong thai kỳ
Thiếu máu trong thai kỳ là tình trạng phổ biến
Trong thai kỳ, có thể xuất hiện một số loại thiếu máu, bao gồm:
- Thiếu máu do thiếu sắt
- Thiếu máu do thiếu acid folic
- Thiếu máu do thiếu vitamin B12
Dưới đây là lý do vì sao các loại thiếu máu này có thể phát sinh:
Thiếu máu do thiếu sắt: Đây là loại thiếu máu xảy ra khi cơ thể không có đủ sắt để sản xuất đủ hemoglobin, một protein trong tế bào máu đỏ có nhiệm vụ mang oxy từ phổi đến các bộ phận khác trong cơ thể.
Khi bị thiếu máu do thiếu sắt, máu không thể cung cấp đủ oxy cho các mô trong cơ thể.
Thiếu sắt là nguyên nhân phổ biến nhất gây thiếu máu khi mang thai.
Thiếu máu do thiếu acid folic: Acid folic là một loại vitamin nhóm B, có nhiều trong các thực phẩm như rau lá xanh. Cơ thể cần acid folic để tạo ra các tế bào mới, trong đó có tế bào máu đỏ khỏe mạnh.
Trong thai kỳ, nhu cầu về acid folic của phụ nữ tăng lên. Tuy nhiên, không phải lúc nào chế độ ăn uống cũng cung cấp đủ lượng acid folic cần thiết. Khi thiếu folic, cơ thể không thể tạo ra đủ tế bào máu đỏ để vận chuyển oxy đến các mô trong cơ thể. Dạng tổng hợp của acid folic được gọi là folic acid.
Thiếu acid folic có thể dẫn đến một số dị tật bẩm sinh, chẳng hạn như khuyết tật ống thần kinh (tật nứt đốt sống) và cân nặng thấp khi sinh.
Thiếu máu do thiếu vitamin B12: Vitamin B12 rất cần thiết để cơ thể sản xuất tế bào máu đỏ khỏe mạnh. Khi phụ nữ mang thai không cung cấp đủ vitamin B12 từ chế độ ăn uống, cơ thể không thể tạo ra đủ tế bào máu đỏ cần thiết. Phụ nữ không ăn thịt, gia cầm, sản phẩm từ sữa và trứng có nguy cơ cao bị thiếu vitamin B12, điều này có thể dẫn đến dị tật bẩm sinh, như khuyết tật ống thần kinh, và tăng nguy cơ sinh non.
Mất máu trong và sau khi sinh cũng có thể gây thiếu máu.
2. Các yếu tố tăng nguy cơ thiếu máu trong thai kỳ
Tất cả phụ nữ mang thai đều có nguy cơ thiếu máu vì cơ thể cần nhiều sắt và acid folic hơn bình thường trong thai kỳ. Tuy nhiên, nguy cơ sẽ cao hơn nếu bạn:
- Mang thai đôi hoặc mang thai nhiều em bé
- Có hai lần mang thai gần nhau
- Bị nôn nhiều do ốm nghén
- Mang thai ở độ tuổi thanh thiếu niên
- Không ăn đủ thực phẩm giàu sắt
- Đã từng bị thiếu máu trước khi mang thai
3. Triệu chứng thiếu máu trong thai kỳ
Các triệu chứng thiếu máu phổ biến nhất trong thai kỳ bao gồm:
- Da, môi và móng tay nhợt nhạt
- Cảm giác mệt mỏi hoặc yếu ớt
- Chóng mặt
- Khó thở
- Nhịp tim nhanh
- Khó tập trung
Ở giai đoạn đầu của thiếu máu khi mang thai, bạn có thể không có triệu chứng rõ ràng. Ngoài ra, nhiều triệu chứng trên cũng có thể xuất hiện trong thai kỳ mà không phải do thiếu máu. Vì vậy, hãy nhớ làm các xét nghiệm máu định kỳ trong suốt các buổi khám thai để kiểm tra tình trạng thiếu máu.
4. Nguy cơ thiếu máu khi mang thai
Thiếu máu nặng hoặc không được điều trị do thiếu sắt trong thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ gặp phải:
- Sinh non hoặc trẻ sơ sinh nhẹ cân
- Cần truyền máu (nếu mất quá nhiều máu trong quá trình sinh)
- Trầm cảm sau sinh
- Trẻ sơ sinh bị thiếu máu
- Trẻ bị chậm phát triển
Thiếu acid folic không được điều trị có thể làm tăng nguy cơ:
- Sinh non hoặc trẻ sơ sinh nhẹ cân
- Trẻ bị dị tật bẩm sinh nghiêm trọng về cột sống hoặc não (khuyết tật ống thần kinh)
- Thiếu vitamin B12 không được điều trị cũng có thể làm tăng nguy cơ sinh con bị dị tật ống thần kinh.
5. Các xét nghiệm thiếu máu
Trong buổi khám thai đầu tiên, bạn sẽ được làm xét nghiệm máu để bác sĩ kiểm tra xem bạn có bị thiếu máu hay không. Các xét nghiệm máu thường bao gồm:
- Xét nghiệm hemoglobin: Đo lượng hemoglobin, một loại protein giàu sắt trong tế bào máu đỏ, giúp vận chuyển oxy từ phổi đến các mô trong cơ thể.
- Xét nghiệm hematocrit: Đo tỷ lệ phần trăm tế bào máu đỏ trong mẫu máu.
Nếu mức hemoglobin hoặc hematocrit của bạn thấp hơn mức bình thường, bạn có thể bị thiếu máu do thiếu sắt. Bác sĩ có thể yêu cầu thêm các xét nghiệm máu khác để xác định chính xác nguyên nhân gây thiếu máu.
Ngay cả khi bạn không bị thiếu máu vào đầu thai kỳ, bác sĩ có thể đề nghị bạn làm lại xét nghiệm máu trong tam cá nguyệt thứ hai hoặc thứ ba để kiểm tra tình trạng thiếu máu.
6. Điều trị thiếu máu
Nếu bạn bị thiếu máu khi mang thai, bác sĩ có thể yêu cầu bạn bắt đầu dùng bổ sung sắt và/hoặc acid folic, ngoài các vitamin thai kỳ. Bác sĩ cũng có thể khuyến nghị bạn bổ sung thêm các thực phẩm giàu sắt và acid folic vào chế độ ăn uống hàng ngày.
Ngoài ra, bạn sẽ cần quay lại kiểm tra máu sau một thời gian để bác sĩ theo dõi sự cải thiện của mức hemoglobin và hematocrit.
Nếu thiếu vitamin B12 là nguyên nhân, bác sĩ có thể đề nghị bạn dùng thêm vitamin B12.
Bác sĩ cũng có thể khuyến nghị bạn bổ sung thêm thực phẩm từ động vật vào chế độ ăn, chẳng hạn như:
- Thịt
- Trứng
- Sản phẩm từ sữa
Bác sĩ sản khoa có thể giới thiệu bạn đến bác sĩ chuyên khoa huyết học để được theo dõi và điều trị chuyên sâu trong suốt thai kỳ, giúp quản lý tình trạng thiếu máu hiệu quả.
7. Phòng ngừa thiếu máu
Để ngăn ngừa thiếu máu khi mang thai, bạn cần đảm bảo cung cấp đủ sắt cho cơ thể. Hãy ăn các bữa ăn cân đối và bổ sung thêm thực phẩm giàu sắt vào chế độ ăn hàng ngày.
Mục tiêu là ăn ít nhất ba khẩu phần thực phẩm giàu sắt mỗi ngày, chẳng hạn như:
- Thịt đỏ nạc, gia cầm và cá
- Rau lá xanh đậm (như rau bina, súp lơ xanh, và cải xoăn)
- Ngũ cốc và hạt được bổ sung sắt
- Đậu, đậu lăng và đậu phụ
- Các loại hạt và hạt giống
- Trứng
Thực phẩm giàu vitamin C có thể giúp cơ thể bạn hấp thụ sắt tốt hơn. Những thực phẩm này bao gồm:
- Trái cây họ cam quýt và nước ép
- Dâu tây
- Kiwi
- Cà chua
- Ớt chuông
Bạn nên ăn những thực phẩm này cùng lúc với thực phẩm giàu sắt. Ví dụ, bạn có thể uống một cốc nước cam và ăn một bát ngũ cốc bổ sung sắt vào bữa sáng.
Ngoài ra, hãy bổ sung thực phẩm giàu folate để phòng ngừa thiếu folate. Các thực phẩm này bao gồm:
- Rau lá xanh
- Trái cây họ cam quýt và nước ép
- Đậu khô
- Bánh mì và ngũ cốc bổ sung acid folic
Hãy tuân theo hướng dẫn của bác sĩ khi sử dụng vitamin thai kỳ chứa đủ sắt và acid folic.
Nếu bạn ăn chay hoặc thuần chay, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ về việc có cần bổ sung vitamin B12 trong thai kỳ và khi cho con bú hay không.
