Trẻ ho, sổ mũi có tiêm được không? Đây là thắc mắc mà rất nhiều bậc phụ huynh đang gặp phải. Có nhiều trường hợp trẻ bị ho, sổ mũi nhẹ không cần hoãn tiêm. Quyết định phụ thuộc vào mức độ bệnh, tình trạng thân nhiệt, khả năng ăn, bú và sức khỏe hiện tại, tiền sử sau tiêm, thuốc đang dùng và loại vắc xin dự kiến tiêm cho bé.

Theo Quyết định 1575/QĐ-BYT, đối với trẻ mắc bệnh nhẹ, nhân viên y tế có thể chỉ định tiêm nếu trẻ không sốt, vẫn bú và ăn tốt. CDC cũng cho biết cảm lạnh, chảy nước mũi, ho, viêm tai giữa hoặc tiêu chảy nhẹ không nhất thiết phải trì hoãn tiêm chủng.

Bài viết được tham vấn y khoa bởi bác sĩ CKI Nguyễn Văn Nhâm - bác sĩ chuyên khoa Nội đến từ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic.

Trẻ chỉ ho hoặc sổ mũi nhẹ, không sốt, vẫn bú hoặc ăn tốt có thể được chỉ định tiêm sau khám sàng lọc. Theo Hướng dẫn khám sàng lọc trước tiêm chủng của Bộ Y tế, bệnh nhẹ như ho, sổ mũi hoặc tiêu chảy nhẹ, không sốt, bú tốt và ăn tốt không phải lý do bắt buộc hoãn tiêm. Tuy nhiên, phụ huynh không nên tự quyết định chỉ dựa vào một triệu chứng.

Trẻ ho, sổ mũi có tiêm được không?

Có thể tiêm trong nhiều trường hợp. Ho hoặc sổ mũi nhẹ tự nó không phải là chống chỉ định chung đối với vắc xin.

Hướng dẫn của Bộ Y tế ghi rõ trẻ có bệnh nhẹ như ho, sổ mũi hoặc tiêu chảy mức độ nhẹ, không sốt, vẫn bú tốt và ăn tốt có thể được chỉ định tiêm. CDC cũng nêu bệnh nhẹ không làm giảm đáng kể khả năng đáp ứng với vắc xin và không cần trì hoãn tiêm chỉ vì trẻ đang cảm lạnh nhẹ.

Điều quan trọng là mức độ bệnh, không chỉ việc trẻ có ho hay không. Một trẻ thỉnh thoảng ho, chảy nước mũi trong, vẫn chơi và ăn uống bình thường khác với trẻ ho tăng dần, mệt, bỏ bú hoặc có biểu hiện khó thở.

Vì vậy, nếu trẻ chỉ có triệu chứng nhẹ, phụ huynh thường không cần tự hủy lịch từ nhà. Nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng, mô tả đầy đủ tình trạng hiện tại và để nhân viên y tế khám sàng lọc trước khi quyết định.

Trẻ ho sổ mũi có tiêm được không?

Các trường hợp trẻ có thể cần hoãn tiêm

Tạm hoãn không đồng nghĩa trẻ mất cơ hội tiêm vắc xin. Trong nhiều trường hợp, mũi tiêm chỉ được lùi lại đến khi tình trạng sức khỏe ổn định.

Theo Quyết định 1575/QĐ-BYT, bệnh cấp tính, bệnh nhiễm trùng, sốt hoặc hạ thân nhiệt và một số tình trạng ảnh hưởng miễn dịch thuộc nhóm cần tạm hoãn hoặc đánh giá thêm. Tuy nhiên, hướng dẫn có ngoại lệ rõ đối với bệnh nhẹ như ho, sổ mũi hoặc tiêu chảy nhẹ khi trẻ không sốt, bú tốt và ăn tốt.

Phụ huynh nên chú ý đặc biệt nếu trẻ mệt hơn rõ rệt so với bình thường, ăn bú giảm đáng kể, triệu chứng tăng nhanh, khó thở, thở bất thường, li bì hoặc bệnh nền đang mất ổn định. Khi có khó thở, tím tái, li bì hoặc biểu hiện cấp cứu, ưu tiên là đưa trẻ đi khám và xử trí bệnh, không phải cố giữ lịch tiêm.

Trẻ đang mắc bệnh cấp tính hoặc sức khỏe chưa ổn định

Trẻ đang mắc bệnh cấp tính, bệnh nhiễm trùng hoặc có tình trạng sức khỏe chưa ổn định có thể cần tạm hoãn tiêm cho tới khi được đánh giá là ổn định.

Quyết định 1575/QĐ-BYT nêu bệnh cấp tính và bệnh nhiễm trùng trong nhóm tình trạng cần trì hoãn tùy bối cảnh sàng lọc, đồng thời ghi rõ ngoại lệ đối với bệnh nhẹ như ho, sổ mũi hoặc tiêu chảy nhẹ, không sốt, trẻ vẫn bú tốt và ăn tốt.

Do đó, không nên áp dụng quy tắc “đang bị bệnh là không tiêm”. Bác sĩ cần xác định bệnh đang ở mức độ nào và trẻ có thực sự ổn định hay không.

Những biểu hiện nên được thông báo đầy đủ khi khám gồm:

• Triệu chứng tăng nhanh: Ho nhiều hơn, mệt hơn hoặc xuất hiện thêm triệu chứng mới.
• Ăn bú giảm đáng kể: Trẻ bú ít, bỏ bú hoặc ăn kém rõ rệt.
• Khó thở hoặc thở bất thường: Đây không còn là biểu hiện cảm nhẹ đơn thuần.
• Li bì hoặc kích thích bất thường: Cần được đánh giá sức khỏe trước.
• Đang điều trị một bệnh cấp tính đáng kể: Không nên chỉ dựa vào việc trẻ đã hết sốt.
• Bệnh nền đang mất ổn định: Cần bác sĩ đánh giá trước khi quyết định thời điểm tiêm.

Phụ huynh không cần tự phân loại trẻ đang ở mức bệnh “nhẹ”, “vừa” hay “nặng”. Thay vào đó, hãy mô tả cụ thể trẻ bắt đầu ho khi nào, ho tăng hay giảm, có sốt không, ăn bú thế nào và hôm nay hoạt động khác ngày thường ra sao.

Nếu trẻ có dấu hiệu khó thở, tím tái, li bì hoặc tình trạng cấp cứu, ưu tiên là đưa trẻ đi khám và xử trí bệnh. Lịch tiêm có thể được đánh giá lại sau khi sức khỏe ổn định.

Các trường hợp nên cân nhắc tiêm cho bé

Sốt hoặc thân nhiệt bất thường trước tiêm

Hướng dẫn của Bộ Y tế sử dụng mốc sốt ≥38°C hoặc hạ thân nhiệt ≤35,5°C khi đo tại nách trong tiêu chí sàng lọc. Trẻ được tiêm khi thân nhiệt ổn định và đáp ứng các điều kiện liên quan khác.

Đây là tiêu chí của quá trình khám sàng lọc, không phải công thức để phụ huynh tự xác định toàn bộ khả năng tiêm chủng tại nhà.

Một trẻ dưới 38°C chưa chắc chắn đủ điều kiện tiêm nếu vẫn có bệnh cấp tính đáng kể hoặc một chống chỉ định khác. Ngược lại, ho nhẹ nhưng không sốt, ăn bú tốt và sức khỏe ổn định không tự động là lý do phải trì hoãn vaccine.

Phụ huynh nên lưu ý:

• Không tự dùng thuốc hạ sốt chỉ để trẻ “đủ điều kiện” đi tiêm.
• Không che giấu việc trẻ vừa sốt trước ngày hẹn.
• Ghi lại nhiệt độ cao nhất nếu đã đo tại nhà.
• Cho bác sĩ biết thời điểm sốt gần nhất.
• Báo các thuốc đã sử dụng khi trẻ sốt.

Nếu trẻ vừa hết sốt, bác sĩ sẽ đánh giá toàn bộ tình trạng hiện tại thay vì chỉ nhìn vào con số nhiệt độ tại thời điểm khám.

CDC cũng cho rằng quyết định trì hoãn ở người đang có bệnh cấp tính nên dựa vào mức độ bệnh và nguyên nhân, không chỉ vào việc có sốt hay không.

Các trường hợp cần khám sàng lọc hoặc tiêm tại bệnh viện

Không phải mọi trẻ chưa đủ điều kiện tiêm tại một điểm tiêm chủng ngoài bệnh viện đều chỉ cần về nhà chờ. Một số trường hợp cần chuyển khám sàng lọc hoặc tiêm chủng tại bệnh viện để có điều kiện đánh giá và theo dõi phù hợp hơn.

Theo Quyết định 1575/QĐ-BYT, các tình huống cần quan tâm có thể bao gồm:

• Tiền sử phản vệ độ II sau lần tiêm trước với vaccine có cùng thành phần: Chuyển khám sàng lọc và tiêm tại bệnh viện.
• Nghi ngờ hoặc mắc suy giảm miễn dịch chưa xác định mức độ hay suy giảm miễn dịch thể nặng: Cần đánh giá riêng, nhất là với vaccine sống giảm độc lực.
• Trẻ có cân nặng dưới 2.000 g: Thuộc nhóm chuyển khám sàng lọc và tiêm chủng tại bệnh viện theo phạm vi hướng dẫn.
• Phản ứng tăng dần sau các lần tiêm cùng loại vaccine: Cần được bác sĩ đánh giá.
• Bệnh bẩm sinh hoặc bệnh mạn chưa ổn định: Đặc biệt ở tim, phổi, tiêu hóa, tiết niệu, máu, thần kinh hoặc ung thư.
• Một số tiền sử phản ứng hoặc dị ứng: Có thể cần đánh giá thêm tùy mức độ và loại vaccine.

Các tiêu chí chuyển khám tại bệnh viện được quy định riêng và không nên hiểu là chống chỉ định vĩnh viễn.

Các trường hợp cần khám sàng lọc trước tiêm

Không ho, không sốt vẫn có thể cần hoãn tiêm

Ho và sốt chỉ là hai trong nhiều yếu tố cần xem xét trước tiêm chủng.

Đối với trẻ từ 1 tháng tuổi trở lên, Quyết định 1575/QĐ-BYT nêu một số chống chỉ định cụ thể như tiền sử phản vệ độ III trở lên sau lần tiêm trước với vắc xin có cùng thành phần, tiền sử lồng ruột đối với vắc xin Rota và suy giảm miễn dịch bẩm sinh đối với vắc xin bại liệt sống dạng uống OPV. Các chống chỉ định khác còn phụ thuộc hướng dẫn của từng nhà sản xuất.

Do đó, tiền sử phản ứng sau tiêm cần được mô tả cụ thể. Sưng đau nhẹ tại chỗ tiêm hoặc sốt nhẹ khác hoàn toàn phản vệ. Nếu trẻ từng có phản ứng đáng kể, cha mẹ nên cung cấp tên vắc xin, thời điểm phản ứng, biểu hiện cụ thể, việc trẻ có phải cấp cứu hay nhập viện hay không và kết luận của bác sĩ nếu có.

Thuốc trẻ đang dùng có ảnh hưởng việc tiêm vắc xin không?

Có thể, nhưng ảnh hưởng phụ thuộc loại thuốc, liều, đường dùng, thời gian điều trị, bệnh đang điều trị và loại vắc xin dự kiến.

Trẻ đang dùng kháng sinh

Kháng sinh tự nó không phải lý do bắt buộc phải hoãn tiêm.

CDC cho biết trẻ đang dùng kháng sinh để điều trị một bệnh nhẹ không cần trì hoãn vắc xin chỉ vì đang uống kháng sinh. Điều cần đánh giá là căn bệnh khiến trẻ phải dùng thuốc và tình trạng hiện tại của trẻ.

Phụ huynh không nên tự ngừng kháng sinh để kịp lịch tiêm. Hãy tiếp tục điều trị theo chỉ định, đồng thời mang theo đơn thuốc và cho bác sĩ biết trẻ đang điều trị bệnh gì, bắt đầu thuốc từ ngày nào và triệu chứng hiện đã cải thiện đến đâu.

Tham khảo ý kiến bác sĩ nếu bé đang dùng kháng sinh

Corticoid liều cao, hóa trị hoặc xạ trị

Đây là nhóm cần thận trọng hơn vì các hướng dẫn có thể sử dụng tiêu chí và khoảng thời gian khác nhau.

Theo Quyết định 1575/QĐ-BYT, trẻ đang điều trị hoặc mới kết thúc corticoid toàn thân liều cao tương đương prednison ≥2 mg/kg/ngày, hóa trị hoặc xạ trị trong vòng 14 ngày thuộc nhóm tạm hoãn vắc xin sống giảm độc lực, hướng dẫn của Bộ Y tế nêu mốc sau điều trị 14 ngày trong tiêu chí này.

Tuy nhiên, CDC định nghĩa corticosteroid toàn thân liều cao có khả năng gây ức chế miễn dịch là tương đương prednison ≥2 mg/kg/ngày hoặc ≥20 mg/ngày ở người nặng trên 10 kg khi dùng liên tục ít nhất 14 ngày, và khuyến nghị trì hoãn vắc xin sống ít nhất 1 tháng sau khi ngừng liệu pháp này. Với hóa trị hoặc xạ trị gây suy giảm miễn dịch, CDC khuyến nghị không sử dụng vắc xin sống trong ít nhất 3 tháng sau điều trị; một số thuốc sinh học hoặc thuốc tác động tế bào B có thể cần khoảng chờ khác.

Vì vậy, cha mẹ không nên tự chọn một trong các mốc trên để lên lịch vắc xin sống. Thời điểm tiêm cần căn cứ vào phác đồ thực tế, mức độ phục hồi miễn dịch, loại vắc xin, hướng dẫn áp dụng tại cơ sở và đánh giá của bác sĩ điều trị.

Nếu trẻ từng dùng corticoid, nên cung cấp tên thuốc, đường dùng, liều, thời gian điều trị và ngày sử dụng liều cuối. Với trẻ đang hoặc vừa hóa trị, xạ trị hoặc sử dụng thuốc sinh học, nên mang hồ sơ điều trị gần nhất khi khám sàng lọc.

Globulin miễn dịch

Quyết định 1575/QĐ-BYT quy định trẻ mới dùng sản phẩm globulin miễn dịch trong vòng 3 tháng, trừ kháng huyết thanh viêm gan B, thuộc nhóm tạm hoãn vắc xin sống giảm độc lực và nêu mốc 3 tháng tính từ ngày cuối sử dụng sản phẩm.

Tuy nhiên, không nên biến “3 tháng” thành quy tắc áp dụng cho mọi chế phẩm máu và mọi vắc xin. CDC quy định khoảng cách giữa sản phẩm chứa kháng thể với vắc xin chứa thành phần sởi hoặc thủy đậu phụ thuộc vào loại và liều chế phẩm; các khoảng cách có thể khác nhau đáng kể. Rotavirus và một số vắc xin sống khác cũng không áp dụng cùng quy tắc này.

Nếu trẻ từng nhận globulin miễn dịch hoặc chế phẩm máu, hãy cung cấp tên sản phẩm, ngày sử dụng, lý do điều trị và giấy ra viện nếu có. Không nên tự dời toàn bộ lịch tiêm khi chưa xác định vắc xin nào thực sự bị ảnh hưởng.

Chuẩn bị khám sàng lọc trước tiêm

Khám sàng lọc nhằm trả lời câu hỏi: với tình trạng sức khỏe hôm nay và loại vắc xin dự kiến, trẻ có đủ điều kiện tiêm hay không? Đây không chỉ là bước đo nhiệt độ mà còn bao gồm khai thác tiền sử, bệnh hiện tại, phản ứng sau các lần tiêm trước và các thuốc hoặc điều trị có thể ảnh hưởng đến quyết định tiêm.

Cha mẹ nên chuẩn bị:

• Sổ hoặc phiếu tiêm chủng; đơn thuốc đang sử dụng
• Hồ sơ bệnh nền hoặc giấy ra viện nếu có
• Thông tin về ngày bắt đầu triệu chứng, nhiệt độ cao nhất nếu trẻ vừa sốt, khả năng ăn bú và mức độ hoạt động hiện tại
• Tên và thời điểm của các phản ứng đáng kể sau tiêm trước
• Thông tin về corticoid, thuốc ức chế miễn dịch, hóa trị, xạ trị, globulin miễn dịch hoặc chế phẩm máu đã sử dụng gần đây.

Nếu không nhớ chính xác tên thuốc hoặc chế phẩm, nên mang đơn thuốc, vỏ thuốc hoặc ảnh chụp rõ nhãn thay vì tự đoán.

Thông tin cần trao đổi với bác sĩ trước khi khám sàng lọc trước tiêm

Giải đáp thắc mắc thường gặp

Trẻ chỉ sổ mũi, vẫn chơi và ăn uống bình thường có cần hủy lịch không?

Không nên tự hủy lịch chỉ vì trẻ sổ mũi nhẹ. Nếu trẻ không sốt, vẫn ăn bú tốt và sinh hoạt gần như bình thường, có thể đưa trẻ đến khám sàng lọc. Quyết định tiêm sẽ được đưa ra sau khi đánh giá tình trạng hiện tại và các yếu tố liên quan.

Trẻ vừa khỏi ho sổ mũi có phải chờ thêm 1 - 2 tuần mới tiêm không?

Không có quy tắc chung yêu cầu mọi trẻ phải chờ thêm 7 hoặc 14 ngày sau khi hết ho, sổ mũi. Nếu trẻ đã khỏe, ăn bú và sinh hoạt bình thường, có thể đưa trẻ đi khám sàng lọc thay vì tự cộng thêm một khoảng chờ.

Các mốc thời gian riêng chỉ áp dụng khi có yếu tố cụ thể như thuốc ức chế miễn dịch, globulin miễn dịch, chế phẩm máu hoặc yêu cầu của từng loại vắc xin.

Có cần ngừng kháng sinh trước khi đi tiêm không?

Không. Không nên tự ngừng kháng sinh chỉ để trẻ được tiêm. Kháng sinh không phải chống chỉ định chung đối với tiêm chủng; tình trạng bệnh đang điều trị mới là yếu tố cần được đánh giá.

Trẻ ho sổ mũi có tiêm MMR được không?

Trẻ chỉ mắc bệnh nhẹ như cảm lạnh có thể vẫn được tiêm MMR nếu sau sàng lọc không có chống chỉ định hoặc yếu tố cần trì hoãn.

Tuy nhiên, MMR là vắc xin sống giảm độc lực nên bác sĩ còn cần xem xét tình trạng miễn dịch, thuốc ức chế miễn dịch và việc sử dụng globulin hoặc một số sản phẩm chứa kháng thể gần thời điểm tiêm.

Với trẻ bị sổ mũi, cảm lạnh thông thường vẫn có thể tiêm MMR

Khi nào nên đưa trẻ đi khám thay vì chờ đến lịch tiêm?

Nếu trẻ khó thở, tím tái, li bì, bú rất kém, có biểu hiện mất nước, co giật hoặc tình trạng sức khỏe xấu đi rõ rệt, cần ưu tiên đánh giá y tế. Trong những trường hợp này, xử trí tình trạng bệnh quan trọng hơn lịch tiêm chủng.

Trẻ ho, sổ mũi có tiêm được không? Mong rằng với những thông tin được chia sẻ trong bài viết đã giúp các bậc phụ huynh giải đáp được thắc mắc này. Theo hướng dẫn khám sàng lọc của Bộ Y tế, trẻ mắc bệnh nhẹ, không sốt, vẫn bú và ăn tốt có thể được chỉ định tiêm sau khi được đánh giá.

Đặc biệt, với trẻ đang hoặc vừa sử dụng corticoid toàn thân liều cao, hóa trị, xạ trị, thuốc ảnh hưởng miễn dịch hoặc globulin miễn dịch, không nên tự tính thời điểm tiêm vắc xin sống theo một mốc chung. Khi đi thăm khám, cha mẹ cần mang theo hồ sơ điều trị và đơn thuốc đến Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai ThInh Medic để được bác sĩ tư vấn chi tiết nhé!

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế. Quyết định 1575/QĐ-BYT ngày 27/03/2023, Hướng dẫn khám sàng lọc trước tiêm chủng đối với trẻ em.
2. Centers for Disease Control and Prevention. Vaccines When Your Child Is Sick. Updated August 9, 2024.
3. Centers for Disease Control and Prevention. Contraindications and Precautions - General Best Practice Guidelines for Immunization.
4. Centers for Disease Control and Prevention. Altered Immunocompetence - General Best Practice Guidelines for Immunization.
5. Centers for Disease Control and Prevention. Timing and Spacing of Immunobiologics - General Best Practice Guidelines for Immunization.
6. Pan American Health Organization/World Health Organization. Frequently Asked Questions about Vaccination.
7. Bộ Y tế. Thông tư 30/2024/TT-BYT ngày 04/11/2024.