Viêm cân gan chân là nguyên nhân thường gặp gây đau dưới gót chân, nhất là ở những bước đầu tiên sau khi ngủ dậy hoặc ngồi nghỉ lâu. Cơn đau có thể dịu đi khi bạn đi lại một lúc nhưng tăng trở lại sau khi đứng lâu hoặc vận động nhiều. Đây là tình trạng liên quan đến việc dải mô nâng đỡ vòm bàn chân chịu lực quá mức, không đơn thuần chỉ là phản ứng viêm. Phần lớn người bệnh có thể cải thiện bằng cách điều chỉnh hoạt động, tập kéo giãn và phục hồi chức năng phù hợp.

Bài viết được tham vấn y khoa bởi TS. BS Phạm Hồng Huệ, Giám đốc chuyên môn, Trưởng khoa Nội tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic sẽ giúp bạn nhận biết nguyên nhân, triệu chứng, dấu hiệu cần đi khám và phương pháp điều trị an toàn.

1. Viêm cân gan chân là gì?

Viêm cân gan chân là tình trạng đau liên quan đến cân gan chân, một dải mô liên kết dày và chắc nằm dọc mặt dưới bàn chân, kéo dài từ xương gót về phía các ngón chân. Cấu trúc này có nhiệm vụ nâng đỡ vòm bàn chân, giúp bàn chân ổn định và phân bố lực khi đứng, đi bộ hoặc chạy.

Mỗi khi bàn chân tiếp xúc với mặt đất, cân gan chân phải chịu lực căng để hỗ trợ cơ thể di chuyển. Nếu mức chịu lực tăng quá nhanh hoặc vượt quá khả năng thích nghi của mô, vùng cân gan chân có thể xuất hiện đau, thường tập trung ở mặt dưới và gần phía trong gót chân.

Không phải trường hợp nào cũng chỉ do phản ứng viêm cấp tính. Đặc biệt khi triệu chứng kéo dài, mô cân gan chân có thể xuất hiện những thay đổi về cấu trúc do quá tải. Vì vậy, điều trị không đơn thuần là dùng thuốc chống viêm mà còn cần cải thiện khả năng chịu lực và vận động của bàn chân.

Viêm cân gan chân được chia thành 2 nhóm để dễ phân biệt và theo dõi:

• Viêm cân gan chân mới xuất hiện: Người bệnh bắt đầu có cảm giác đau dưới gót chân, thường rõ khi bước những bước đầu tiên sau khi ngủ dậy hoặc ngồi nghỉ lâu. Cơn đau có thể giảm khi đi lại nhưng tăng trở lại nếu tiếp tục đứng hoặc vận động nhiều. Ở giai đoạn này, việc nhận biết những hoạt động gây đau và điều chỉnh phù hợp có thể giúp hạn chế triệu chứng.
• Viêm cân gan chân kéo dài: Cơn đau tồn tại dai dẳng, có thể ảnh hưởng đến công việc, khả năng đi lại hoặc các hoạt động thể thao. Nếu tình trạng không cải thiện, bác sĩ cần đánh giá lại nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng đến chức năng và những phương pháp điều trị đã áp dụng.

Đây là cách mô tả diễn tiến giúp người bệnh dễ hiểu, không phải hệ thống phân loại y khoa chính thức.

Viêm cân gan chân thường có tiên lượng thuận lợi khi được điều trị phù hợp. Tuy nhiên, thời gian hồi phục có thể khác nhau giữa từng người, phụ thuộc vào triệu chứng, mức hoạt động và những yếu tố sức khỏe liên quan.

Viêm cân gan chân là tình trạng đau liên quan đến cân gan chân

2. Nguyên nhân gây viêm cân gan chân

Viêm cân gan chân thường không xuất phát từ một nguyên nhân duy nhất. Tình trạng này có thể liên quan đến việc cân gan chân phải chịu lực lặp lại hoặc tăng đột ngột, kết hợp với khả năng thích nghi của mô và những yếu tố ảnh hưởng đến cách bàn chân vận động.

Ở nhiều người, triệu chứng xuất hiện sau khi thói quen sinh hoạt, công việc hoặc cường độ tập luyện thay đổi. Một số yếu tố về cân nặng, độ linh hoạt của cổ chân và giày dép cũng có thể góp phần làm tăng tải lên vùng gót chân.

2.1. Cân gan chân chịu lực quá mức

Khi đứng, đi bộ hoặc chạy, cân gan chân liên tục phải căng ra để hỗ trợ vòm bàn chân và phân bố trọng lượng cơ thể. Bình thường, mô có khả năng thích nghi với tải trọng trong sinh hoạt. Tuy nhiên, nếu mức vận động tăng quá nhanh hoặc kéo dài, khả năng thích nghi có thể không theo kịp, khiến vùng cân gan chân xuất hiện đau.

Những tình huống thường làm tăng tải lên cân gan chân gồm:

• Đi bộ hoặc chạy nhiều hơn bình thường ở người ít vận động nhưng đột ngột tăng quãng đường chạy, thời gian đi bộ hoặc số buổi tập có thể khiến cân gan chân phải chịu mức lực cao hơn trước. Nếu mô chưa kịp thích nghi, triệu chứng đau có thể xuất hiện.
• Đứng liên tục trong thời gian dài, những công việc phải đứng nhiều giờ, đặc biệt trên mặt sàn cứng, khiến vùng gót chân liên tục chịu trọng lượng cơ thể. Điều này có thể góp phần gây đau hoặc làm triệu chứng đang có trở nên rõ hơn.
• Thay đổi cường độ vận động đột ngột, bắt đầu tập luyện cường độ cao, leo cầu thang nhiều hoặc đi bộ đường dài sau một thời gian ít hoạt động có thể làm tăng tải cơ học lên bàn chân.

Không phải cứ vận động nhiều là mắc viêm cân gan chân. Khả năng chịu lực, sức mạnh cơ và mức độ thích nghi của mỗi người cũng ảnh hưởng đến nguy cơ xuất hiện triệu chứng.

2.2. Cấu trúc bàn chân và khả năng vận động

Mỗi người có hình dạng bàn chân và cách phân bố lực khác nhau. Những đặc điểm này có thể ảnh hưởng đến mức độ căng của cân gan chân trong quá trình di chuyển.

Một số yếu tố có thể liên quan gồm:

• Vòm bàn chân cao hoặc thấp có thể ảnh hưởng đến cách lực phân bố khi bước đi. Tuy nhiên, không phải người có bàn chân bẹt hoặc vòm chân cao đều bị viêm cân gan chân.
• Cơ bắp chân căng, khi nhóm cơ phía sau cẳng chân kém linh hoạt, cổ chân có thể khó thực hiện một số chuyển động cần thiết trong lúc bước đi. Điều này có thể làm thay đổi cách bàn chân chịu lực.
• Cổ chân vận động hạn chế, nếu khó đưa mu bàn chân lên về phía cẳng chân, người bệnh có thể thay đổi dáng đi để bù trừ. Sự thay đổi này có thể ảnh hưởng đến tải trọng tác động lên vùng gan bàn chân.
• Sức mạnh cơ bàn chân và cổ chân chưa đáp ứng mức hoạt động, khi các cơ hỗ trợ bàn chân chưa đủ khả năng chịu tải, việc tăng cường độ vận động quá nhanh có thể khiến triệu chứng đau dễ xuất hiện hơn.

Những yếu tố trên cần được xem xét cùng triệu chứng và thói quen vận động thực tế. Không nên chỉ nhìn hình dạng bàn chân để kết luận nguyên nhân gây bệnh.

Cấu trúc bàn chân vòm cao hoặc thấp

2.3. Cân nặng và áp lực lên gót chân

Gót chân là một trong những vị trí chịu trọng lượng cơ thể khi đứng và đi lại. Vì vậy, cân nặng có thể ảnh hưởng đến tải trọng tác động lên cân gan chân.

Người thừa cân có thể phải chịu lực lớn hơn ở vùng gót chân trong các hoạt động thường ngày. Nếu đồng thời phải đứng hoặc đi lại nhiều giờ, tải trọng lặp lại có thể góp phần khiến triệu chứng xuất hiện hoặc kéo dài.

Những yếu tố đáng chú ý gồm:

• Thừa cân, trọng lượng cơ thể lớn hơn có thể làm tăng lực tác động lên gan bàn chân khi đứng, đi bộ hoặc tham gia những hoạt động chịu lực.
• Tăng cân trong thời gian ngắn, khi trọng lượng thay đổi, bàn chân cần thích nghi với mức tải mới. Ở một số người, điều này có thể góp phần làm tăng nguy cơ đau, nhất là khi thời gian đứng hoặc đi lại cũng tăng.

Tuy nhiên, viêm cân gan chân không chỉ gặp ở người thừa cân. Người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc bệnh nếu mức hoạt động vượt quá khả năng thích nghi của bàn chân.

2.4. Giày dép và điều kiện sinh hoạt

Giày dép và môi trường đi lại có thể ảnh hưởng đến cách lực được truyền xuống bàn chân. Với người đang bị đau gót, một đôi giày không phù hợp có thể làm triệu chứng rõ hơn.

Các tình huống thường gặp gồm:

• Giày thiếu lớp đệm hoặc không phù hợp với hoạt động, giày quá cứng, quá chật hoặc không tạo cảm giác ổn định có thể khiến việc đứng và đi lại trở nên khó chịu, đặc biệt khi bàn chân đã có triệu chứng đau.
• Đi chân trần nhiều trên nền cứng, khi không có lớp đệm từ giày dép, vùng dưới gót chân có thể chịu áp lực trực tiếp nhiều hơn. Điều này có thể làm tăng đau ở một số người.
• Thời gian đứng hoặc đi lại kéo dài mà ít nghỉ, nếu công việc khiến bàn chân tiếp tục chịu lực liên tục, người đang bị đau có thể khó kiểm soát triệu chứng hơn.

Giày dép không phải nguyên nhân duy nhất gây viêm cân gan chân. Việc lựa chọn giày phù hợp nên dựa trên đặc điểm bàn chân, tính chất hoạt động và cảm giác khi sử dụng.

Đi chân trần trên nền cứng lâu

3. Triệu chứng viêm cân gan chân

Triệu chứng điển hình của viêm cân gan chân là đau ở mặt dưới gót chân, thường tập trung gần phía trong. Cơn đau rõ nhất khi người bệnh thực hiện những bước đầu tiên sau khi ngủ dậy hoặc sau thời gian nghỉ lâu.

Một số người cảm thấy đau giảm dần khi bắt đầu đi lại nhưng tăng trở lại sau khi đứng hoặc vận động kéo dài. Mức độ đau khác nhau giữa từng người và có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh hoạt.

Những triệu chứng thường gặp gồm:

• Đau gót chân khi ngủ dậy: Người bệnh thường cảm thấy đau nhói ngay khi đặt chân xuống đất ở những bước đi đầu tiên. Cảm giác có thể giống như bị vật nhọn đâm vào vùng dưới gót chân. Đây là một trong những biểu hiện đặc trưng nhất của viêm cân gan chân.
• Đau khi đứng lên sau thời gian ngồi lâu: Sau khi ngồi làm việc hoặc nghỉ ngơi, người bệnh có thể cảm thấy đau khi bắt đầu bước đi. Triệu chứng đôi khi giảm dần khi bàn chân được vận động nhẹ.
• Đau mặt dưới, gần phía trong gót chân: Cơn đau thường tập trung gần nơi cân gan chân bám vào xương gót. Một số người có thể cảm thấy khó chịu lan dọc vùng vòm bàn chân.
• Đau tăng sau khi đứng hoặc đi bộ kéo dài: Dù có thể dễ chịu hơn khi bắt đầu đi lại, người bệnh đôi khi đau tăng vào cuối ngày hoặc sau những hoạt động chịu lực nhiều.
• Khó chịu khi leo cầu thang hoặc thực hiện động tác làm căng gan bàn chân: Một số động tác khiến vùng cân gan chân chịu lực căng lớn hơn có thể làm xuất hiện cảm giác đau quen thuộc.
• Hạn chế sinh hoạt và vận động: Khi cơn đau rõ, người bệnh có thể đi chậm, tránh đặt lực lên gót chân hoặc phải giảm chạy bộ, tập thể thao và những hoạt động thường ngày.

Không phải tất cả những triệu chứng trên đều xuất hiện ở mọi người bệnh. Ngoài ra, đau dưới gót chân cũng có thể do tổn thương lớp đệm mỡ gót, vấn đề ở xương hoặc dây thần kinh.

Vì vậy, chỉ dựa vào cảm giác đau chưa đủ để khẳng định viêm cân gan chân. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc không điển hình, người bệnh nên được khám để xác định nguyên nhân.

Triệu chứng viêm cân gan chân

4. Dấu hiệu viêm cân gan chân

Bên cạnh những triệu chứng người bệnh tự cảm nhận, bác sĩ còn dựa vào một số dấu hiệu khi khám để xác định viêm cân gan chân. Trong đó, vị trí đau ở mặt dưới, gần phía trong gót chân và cảm giác đau khi cân gan chân được kéo căng có thể giúp định hướng chẩn đoán.

Tuy nhiên, không có một dấu hiệu riêng lẻ nào đủ để khẳng định bệnh. Bác sĩ cần kết hợp triệu chứng, tiền sử vận động và khám lâm sàng để phân biệt với các nguyên nhân đau gót chân khác.

4.1. Những dấu hiệu gợi ý khi khám

Khi thăm khám, bác sĩ có thể kiểm tra vùng cân gan chân và khả năng vận động của bàn chân, cổ chân để tìm những dấu hiệu phù hợp với tình trạng bệnh.

Một số dấu hiệu có thể gặp gồm:

• Đau khi ấn vào vùng dưới, phía trong gót chân, đây là khu vực gần nơi cân gan chân bám vào xương gót. Nếu thao tác ấn làm xuất hiện cảm giác đau quen thuộc, bác sĩ có thêm cơ sở để định hướng nguyên nhân.
• Đau khi cân gan chân được kéo căng, bác sĩ có thể nhẹ nhàng đưa các ngón chân về phía mu bàn chân, khiến cân gan chân căng lên. Ở một số người bệnh, thao tác này làm xuất hiện đau tại vùng đang có triệu chứng.
• Cơ bắp chân căng hoặc cổ chân kém linh hoạt, những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến cách bàn chân chịu lực. Tuy nhiên, chúng không phải dấu hiệu đủ để chẩn đoán viêm cân gan chân.

Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chẩn đoán bệnh dựa trên triệu chứng và khám lâm sàng mà không cần chụp X-quang hoặc cộng hưởng từ (MRI) ngay từ đầu.

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh thường được cân nhắc khi triệu chứng không điển hình, đau kéo dài hoặc bác sĩ nghi ngờ những nguyên nhân khác.

4.2. Phân biệt viêm cân gan chân với gai gót chân

Viêm cân gan chân và gai gót chân thường bị nhầm lẫn vì đều liên quan đến vùng gót, nhưng đây là hai tình trạng khác nhau.

Viêm cân gan chân là bệnh lý liên quan đến dải mô ở mặt dưới bàn chân. Trong khi đó, gai gót chân là phần xương nhô ra tại xương gót, có thể được nhìn thấy trên phim X-quang.

Điểm khác biệt quan trọng gồm:

• Viêm cân gan chân: Thường gây đau mặt dưới gót chân, đặc biệt khi thực hiện những bước đầu tiên sau khi ngủ dậy hoặc nghỉ lâu. Chẩn đoán chủ yếu dựa trên đặc điểm triệu chứng và khám lâm sàng.
• Gai gót chân: Có thể xuất hiện trên phim chụp ở cả người đau và không đau gót chân. Vì vậy, chỉ phát hiện gai xương không đủ để khẳng định đây là nguyên nhân gây đau.

Hai tình trạng có thể cùng tồn tại. Một người bị viêm cân gan chân có thể có hoặc không có gai gót, và không phải ai có gai gót cũng cần điều trị.

Phân biệt viêm cân gan chân và gai gót chân

4.3. Các dấu hiệu cần thăm khám sớm

Viêm cân gan chân thường gây đau liên quan đến hoạt động chịu lực. Nếu xuất hiện những triệu chứng bất thường, bác sĩ cần kiểm tra để loại trừ các nguyên nhân khác như tổn thương xương, dây thần kinh hoặc nhiễm trùng.

• Đau dữ dội sau chấn thương, nếu người bệnh vừa ngã, tiếp đất mạnh hoặc bị va đập vào gót chân, cần đánh giá khả năng gãy xương hoặc tổn thương nghiêm trọng khác.
• Không thể đứng hoặc chịu lực lên bàn chân, đặc biệt sau chấn thương, tình trạng này cần được kiểm tra khẩn cấp thay vì cố đi lại hoặc tự tập luyện.
• Bàn chân biến dạng hoặc sưng bầm nhiều sau chấn thương, có thể gợi ý tổn thương xương hoặc cấu trúc khác cần được xử trí kịp thời.
• Sưng nóng đỏ rõ kèm sốt hoặc biểu hiện toàn thân, đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng hoặc tình trạng viêm nghiêm trọng khác, không nên tự điều trị tại nhà.

Những trường hợp nên đặt lịch khám sớm gồm:

• Đau kéo dài hoặc thường xuyên tái phát, sau khoảng hai tuần chăm sóc phù hợp, người bệnh nên được bác sĩ đánh giá.
• Đau ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, khi việc đứng, đi lại hoặc làm việc trở nên khó khăn, người bệnh nên được khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng xử trí phù hợp.
• Tê bì, nóng rát hoặc giảm cảm giác bàn chân có thể liên quan đến dây thần kinh, không nên mặc định là viêm cân gan chân.
• Đau bàn chân ở người mắc đái tháo đường, người bệnh nên được kiểm tra sớm vì triệu chứng có thể liên quan đến tổn thương thần kinh, tuần hoàn hoặc các vấn đề khác.

Việc thăm khám đúng thời điểm giúp hạn chế nguy cơ bỏ sót những nguyên nhân đau gót chân cần được điều trị riêng.

5. Đối tượng dễ bị viêm cân gan chân

Viêm cân gan chân có thể gặp ở nhiều độ tuổi và nhóm nghề nghiệp, không chỉ ở người thường xuyên chơi thể thao. Một số nhóm người có nguy cơ cao hơn do phải chịu tải lặp lại lên bàn chân hoặc có những yếu tố ảnh hưởng đến khả năng vận động.

Những đối tượng cần chú ý gồm:

• Người thường xuyên đứng lâu: Giáo viên, nhân viên bán hàng, nhân viên dịch vụ hoặc người làm công việc phải đứng nhiều giờ có thể chịu tải kéo dài lên vùng gót chân. Nếu thời gian đứng tăng hoặc triệu chứng đã xuất hiện, công việc có thể khiến tình trạng đau rõ hơn.
• Người chạy bộ và tham gia thể thao: Những hoạt động như chạy, nhảy hoặc đi bộ đường dài tạo tải lặp lại lên bàn chân. Nguy cơ đau có thể tăng khi người tập đột ngột tăng quãng đường, cường độ hoặc số buổi tập mà không có thời gian thích nghi phù hợp.
• Người thừa cân: Trọng lượng cơ thể lớn hơn có thể làm tăng tải cơ học lên vùng gan chân trong những hoạt động chịu lực, nhất là khi kết hợp với thời gian đứng hoặc đi lại kéo dài.
• Người có cơ bắp chân căng hoặc cổ chân kém linh hoạt: Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến cách bàn chân vận động và phân bố lực khi bước đi, từ đó liên quan đến triệu chứng ở một số người.
• Người bắt đầu vận động mạnh sau thời gian ít hoạt động: Khi cơ và các mô trong bàn chân chưa kịp thích nghi với mức tải mới, việc tăng hoạt động quá nhanh có thể góp phần gây đau.
• Người trung niên: Viêm cân gan chân thường gặp ở người trưởng thành, đặc biệt nhóm tuổi trung niên. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể xuất hiện ở người trẻ hoặc người cao tuổi, tùy theo hoạt động và các yếu tố liên quan.

Thuộc nhóm nguy cơ không đồng nghĩa chắc chắn mắc bệnh. Nếu bị đau gót chân, người bệnh vẫn cần được đánh giá dựa trên triệu chứng và khám lâm sàng thay vì chỉ dựa vào nghề nghiệp, cân nặng hoặc độ tuổi.

Đối tượng có nguy cơ viêm cân gan chân cao

6. Phương pháp điều trị viêm cân gan chân hiệu quả

Mục tiêu điều trị viêm cân gan chân là giảm đau, cải thiện khả năng đi lại, phục hồi chức năng và giúp bàn chân thích nghi tốt hơn với các hoạt động thường ngày.

Phần lớn trường hợp có thể cải thiện bằng điều trị bảo tồn, tức những phương pháp không phẫu thuật như điều chỉnh hoạt động, kéo giãn, tập tăng sức mạnh và vật lý trị liệu.

Theo hướng dẫn thực hành lâm sàng JOSPT/APTA năm 2023, các biện pháp tập luyện, điều trị bằng tay và một số dụng cụ hỗ trợ có vai trò quan trọng trong kiểm soát triệu chứng. Tuy nhiên, không có một phương pháp duy nhất phù hợp cho tất cả người bệnh.

6.1. Điều chỉnh hoạt động và giảm áp lực lên gót chân

Khi cân gan chân đang đau, việc tiếp tục đứng hoặc vận động ở mức khiến triệu chứng tăng rõ có thể làm người bệnh khó chịu kéo dài.

Vì vậy, cần điều chỉnh những hoạt động tạo tải quá lớn lên vùng gót chân. Điều này không có nghĩa phải nằm nghỉ hoàn toàn, mà là duy trì vận động trong giới hạn phù hợp.

Một số cách thực hiện gồm:

• Giảm hoạt động gây đau tăng, nếu chạy bộ hoặc đi bộ đường dài khiến gót chân đau rõ, người bệnh có thể tạm thời giảm quãng đường, thời gian hoặc cường độ hoạt động.
• Chia nhỏ thời gian đứng, với người phải đứng lâu, những khoảng nghỉ ngắn hoặc thay đổi tư thế khi điều kiện cho phép có thể giúp giảm thời gian bàn chân chịu lực liên tục.
• Duy trì vận động phù hợp, những hoạt động như bơi hoặc đạp xe có thể giúp duy trì thể lực nếu không khiến triệu chứng tăng đáng kể.
• Tăng mức hoạt động từ từ, khi cơn đau giảm và khả năng đi lại cải thiện, người bệnh có thể tăng dần mức vận động theo khả năng chịu tải thay vì trở lại ngay cường độ trước đó.

Nếu vận động khiến đau tăng rõ hoặc kéo dài sau khi nghỉ, nên điều chỉnh mức hoạt động và trao đổi với nhân viên y tế.

6.2. Bài tập kéo giãn và tăng sức mạnh bàn chân

Kéo giãn cân gan chân và cơ bắp chân là một trong những biện pháp được khuyến nghị trong điều trị bảo tồn.

Kéo giãn giúp cải thiện độ linh hoạt của những cấu trúc liên quan, trong khi tập tăng sức mạnh nhằm cải thiện khả năng chịu tải của bàn chân và cổ chân.

Một số bài tập thường được sử dụng gồm:

• Kéo giãn cân gan chân: Ngồi trên ghế, đặt bàn chân đau lên đùi chân đối diện. Dùng tay nhẹ nhàng kéo các ngón chân về phía mu bàn chân đến khi cảm thấy căng vừa phải ở vùng gan chân. Giữ tư thế theo hướng dẫn của chuyên gia rồi thả lỏng, tránh kéo mạnh gây đau nhói.
• Kéo giãn cơ bắp chân: Đứng đối diện tường, chống hai tay lên tường và đưa một chân ra sau. Giữ gót chân sau trên sàn, từ từ chuyển trọng tâm về phía trước đến khi cảm thấy căng nhẹ ở bắp chân. Có thể thay đổi độ gập gối theo hướng dẫn để tác động đến các nhóm cơ khác nhau.
• Tăng sức mạnh cơ bàn chân và cổ chân: Người bệnh có thể được hướng dẫn những bài tập như nâng gót hoặc tập với lực cản phù hợp. Các bài tập này nhằm hỗ trợ bàn chân chịu lực tốt hơn trong sinh hoạt và vận động.

Cường độ, số lần thực hiện và cách tăng mức tập cần phù hợp với khả năng của từng người. Không nên cố tập đến mức đau nhói hoặc tiếp tục bài tập khiến triệu chứng tăng rõ.

Nếu người bệnh vừa bị chấn thương hoặc có triệu chứng không điển hình, cần được đánh giá trước khi áp dụng chương trình tập luyện.

Bài tập tăng sức mạnh bàn chân

6.3. Vật lý trị liệu và phục hồi chức năng

Vật lý trị liệu có thể giúp người bị viêm cân gan chân giảm đau, cải thiện khả năng vận động và trở lại các hoạt động thường ngày.

Trong quá trình điều trị, chuyên gia có thể đánh giá mức đau, độ linh hoạt cổ chân, sức mạnh cơ và những hoạt động khiến bàn chân chịu tải nhiều. Từ đó, chương trình phục hồi được điều chỉnh phù hợp với từng người.

Một số phương pháp có thể được áp dụng gồm:

• Tập vận động theo hướng dẫn nhằm cải thiện độ linh hoạt, tăng sức mạnh và khả năng chịu lực của bàn chân. Mức độ tập được điều chỉnh theo tiến triển của người bệnh.
• Điều trị bằng tay, chuyên gia sử dụng những kỹ thuật phù hợp tác động lên khớp hoặc mô mềm để cải thiện hạn chế vận động và hỗ trợ kiểm soát đau.
• Băng dán hỗ trợ bàn chân có thể giúp giảm đau ngắn hạn khi phối hợp với những phương pháp vật lý trị liệu khác.
• Hướng dẫn trở lại hoạt động tăng dần thời gian đi bộ, đứng làm việc hoặc chơi thể thao theo khả năng chịu tải để hạn chế triệu chứng tăng trở lại.

Vật lý trị liệu không chỉ nhằm làm dịu cơn đau trước mắt mà còn hướng tới cải thiện chức năng bàn chân trong quá trình hồi phục.

6.4. Giày dép, miếng lót và nẹp ban đêm

Giày dép và một số dụng cụ hỗ trợ có thể giúp người bệnh giảm khó chịu khi đi lại. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào triệu chứng và cách phối hợp với những phương pháp điều trị khác.

Các lựa chọn thường được cân nhắc gồm:

• Giày có lớp đệm phù hợp có thể giúp người bệnh thoải mái hơn khi đứng hoặc đi lại. Nên tránh những loại giày làm triệu chứng tăng, đặc biệt khi phải di chuyển nhiều trên nền cứng.
• Miếng lót bàn chân hỗ trợ nâng đỡ vòm bàn chân hoặc phân bố áp lực khi di chuyển. Tuy nhiên, hướng dẫn JOSPT/APTA 2023 không khuyến nghị dùng miếng lót đơn độc để giảm đau ngắn hạn. Miếng lót có thể được kết hợp với tập luyện và những phương pháp khác khi phù hợp.
• Nẹp ban đêm là dụng cụ giúp duy trì bàn chân ở tư thế kéo giãn nhất định khi ngủ. Nẹp có thể phù hợp với những người thường xuyên đau rõ ở bước đầu tiên vào buổi sáng. Hướng dẫn JOSPT/APTA 2023 khuyến nghị chương trình sử dụng trong khoảng 1–3 tháng cho nhóm người bệnh này.

Không phải người bị viêm cân gan chân nào cũng cần miếng lót thiết kế riêng hoặc nẹp ban đêm. Việc lựa chọn nên dựa trên triệu chứng, khả năng dung nạp và tư vấn chuyên môn.

Đeo nẹp vào ban đêm

6.5. Sử dụng thuốc giảm đau theo chỉ định

Thuốc giảm đau có thể giúp người bệnh dễ chịu hơn trong giai đoạn triệu chứng rõ. Tuy nhiên, thuốc không thay thế việc điều chỉnh hoạt động và phục hồi chức năng.

Bác sĩ hoặc dược sĩ có thể cân nhắc thuốc phù hợp dựa trên mức độ đau, bệnh lý đi kèm và những loại thuốc người bệnh đang sử dụng.

Một số điểm cần lưu ý gồm:

• Thuốc giảm đau thông thường có thể được cân nhắc trong một số trường hợp để kiểm soát triệu chứng. Việc lựa chọn cần dựa trên tình trạng sức khỏe và hướng dẫn sử dụng an toàn.
• Thuốc chống viêm không steroid, nhóm thuốc này có thể gây tác dụng không mong muốn tại dạ dày, thận hoặc làm tăng nguy cơ một số vấn đề tim mạch. Người có bệnh nền, đang dùng thuốc chống đông hoặc đang mang thai cần được tư vấn trước khi sử dụng.
• Không tự dùng thuốc kéo dài nếu phải sử dụng thuốc thường xuyên hoặc cơn đau không cải thiện, người bệnh nên được đánh giá lại thay vì chỉ tiếp tục tăng thời gian dùng thuốc.

Điều trị bằng thuốc chủ yếu giúp kiểm soát triệu chứng, không bảo đảm giải quyết hoàn toàn nguyên nhân gây đau.

6.6. Các phương pháp điều trị chuyên sâu

Nếu đau gót chân kéo dài dù đã điều chỉnh hoạt động, tập luyện và mang giày phù hợp, bác sĩ có thể đánh giá lại tình trạng và cân nhắc phương pháp chuyên sâu. Việc lựa chọn cần dựa trên mức độ triệu chứng, thời gian mắc và lợi ích, nguy cơ của từng phương pháp; không có lựa chọn nào bảo đảm hiệu quả cho tất cả người bệnh.

• Sóng xung kích ngoài cơ thể (ESWT): Sử dụng sóng âm tác động vào vùng đau, có thể được cân nhắc khi triệu chứng dai dẳng và các biện pháp bảo tồn chưa cải thiện đủ. Hiệu quả có thể khác nhau giữa mỗi người; bác sĩ sẽ tư vấn liệu phương pháp này có phù hợp hay không.
• Tiêm corticosteroid: Có thể giúp giảm đau trong ngắn hạn ở một số trường hợp, nhưng cần cân nhắc nguy cơ làm yếu hoặc rách cân gan chân và tổn thương lớp đệm gót. Bác sĩ quyết định chỉ định sau khi thăm khám; không nên tự tiêm hoặc lặp lại tùy ý.
• Tiêm huyết tương giàu tiểu cầu (PRP): Lấy máu của người bệnh để xử lý, sau đó tiêm chế phẩm vào vùng tổn thương. Phương pháp này có thể được trao đổi trong một số trường hợp kéo dài, nhưng bằng chứng về hiệu quả vẫn đang được nghiên cứu; cần hỏi bác sĩ về lợi ích, hạn chế và chi phí trước khi quyết định.
• Phẫu thuật: Hiếm khi cần thiết. Bác sĩ chỉ cân nhắc khi đau nghiêm trọng, kéo dài và không đáp ứng với các phương pháp không phẫu thuật sau khi đã đánh giá kỹ nguyên nhân. Người bệnh cần được tư vấn về khả năng hồi phục và các rủi ro trước khi lựa chọn.

Câu hỏi thường gặp về viêm cân gan chân

Viêm cân gan chân có tự khỏi không?

Có thể cải thiện theo thời gian, nhất là khi người bệnh giảm hoạt động gây đau, mang giày phù hợp và tập kéo giãn đều đặn. Tuy nhiên, thời gian hồi phục khác nhau giữa mỗi người. Nếu đau nặng, tái phát, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc không cải thiện sau khoảng hai tuần tự chăm sóc, nên đi khám để được đánh giá.

Bị viêm cân gan chân có nên tiếp tục đi bộ hoặc chạy bộ không?

Không nên cố duy trì chạy hoặc đi bộ đường dài nếu hoạt động làm đau tăng. Trong thời gian triệu chứng còn rõ, có thể giảm cường độ hoặc chuyển sang hoạt động ít chịu lực như bơi, đạp xe. Khi quay lại chạy, nên tăng dần thời lượng và cường độ; nếu đau tái phát hoặc nặng hơn, hãy dừng và trao đổi với nhân viên y tế.

Gai gót chân có phải là nguyên nhân gây viêm cân gan chân không?

Không nhất thiết. Gai gót chân có thể xuất hiện trên phim X-quang ở một số người nhưng cũng có thể không gây đau. Bác sĩ cần dựa vào triệu chứng và thăm khám để xác định nguyên nhân; chỉ nhìn thấy gai gót chân trên phim không đồng nghĩa cần điều trị hoặc phẫu thuật loại bỏ gai.

Có thể tự tiêm thuốc vào gót chân để giảm đau không?

Không. Tiêm corticosteroid cần được bác sĩ đánh giá và thực hiện khi có chỉ định vì thủ thuật này có thể làm yếu cân gan chân hoặc ảnh hưởng lớp đệm gót, đặc biệt khi tiêm lặp lại. Người bệnh không nên tự tiêm hoặc lựa chọn thủ thuật chỉ dựa trên lời truyền miệng.

Khi nào đau gót chân cần đi khám?

Nên đi khám nếu đau dữ dội hoặc cản trở sinh hoạt, triệu chứng ngày càng nặng hay tái phát, không cải thiện sau khoảng hai tuần tự chăm sóc, hoặc kèm tê bì, mất cảm giác. Người mắc bệnh tiểu đường và bị đau bàn chân cũng nên được nhân viên y tế đánh giá sớm hơn.

Cơn đau dữ dội cản trở sinh hoạt hoặc tái phát nên đi khám sớm

Viêm cân gan chân thường được điều trị trước bằng cách giảm tải, chọn giày phù hợp và tập kéo giãn theo hướng dẫn. Nếu đau kéo dài, nặng lên hoặc ảnh hưởng việc đi lại, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương án phù hợp.

Nếu tình trạng đau gót chân khiến bạn khó đi lại hoặc chưa cải thiện, bạn có thể đăng ký thăm khám tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được đánh giá tình trạng và tư vấn hướng xử trí phù hợp.

Tài liệu tham khảo:

1. Academy of Orthopaedic Physical Therapy, APTA. Heel Pain - Plantar Fasciitis: Revision 2023. Clinical Practice Guideline. 
2. National Health Service (NHS). Plantar fasciitis.
3. Mayo Clinic. Plantar fasciitis: Diagnosis and treatment.
4. American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS). Plantar Fasciitis and Bone Spurs.
5. Koc TA Jr, et al. Heel Pain - Plantar Fasciitis: Revision 2023. Journal of Orthopaedic & Sports Physical Therapy. 2023;53(12)–CPG39.