Viêm mũi dị ứng và cảm cúm dễ bị nhầm vì đều có thể gây sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi, ho hoặc khó chịu ở họng. Thông thường, cảm cúm được chỉ chung cho nhiều bệnh đường hô hấp, tuy nhiên, về mặt y khoa, cảm lạnh, cảm cúm do virus influenza là hai tình trạng bệnh khác nhau, còn viêm mũi dị ứng không phải bệnh nhiễm virus.

Để xác định nguyên nhân, không chỉ nên dựa vào một triệu chứng riêng lẻ mà còn cần tìm hiểu cách khởi phát, nhóm triệu chứng xuất hiện cùng nhau, yếu tố kích hoạt, mức độ ảnh hưởng toàn thân và diễn tiến theo thời gian.

Bài viết được tham vấn y khoa bởi bác sĩ CKI Nguyễn Văn Nhâm - Bác sĩ chuyên khoa Nội đến từ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic.

Phân biệt viêm mũi dị ứng và cảm cúm, cảm lạnh

Cả ba tình trạng đều có thể gây khó chịu ở mũi nhưng có nguyên nhân và kiểu biểu hiện khác nhau. Viêm mũi dị ứng là phản ứng miễn dịch với dị nguyên ở người nhạy cảm. Cảm lạnh thường do nhiều loại virus đường hô hấp gây ra, còn cúm do virus influenza.

Bảng trên giúp nhận biết những khác biệt thường gặp, nhưng các biểu hiện có thể chồng lấp. Khi đánh giá, bác sĩ còn xem xét tuổi, bệnh nền, tiền sử tiếp xúc, mức độ triệu chứng và diễn tiến của bệnh.

Nếu muốn tìm hiểu đầy đủ hơn về nguyên nhân, triệu chứng, chẩn đoán và hướng điều trị, xem thêm bài viêm mũi dị ứng.

Viêm mũi dị ứng và cảm cúm thường bị nhầm lẫn với nhau

Những dấu hiệu dễ gây nhầm lẫn

Sốt, hắt hơi, sổ mũi, nghẹt mũi, ho hay mệt đều không phải dấu hiệu chỉ xuất hiện ở một bệnh. Thay vì nhìn riêng từng triệu chứng, nên xem chúng đi cùng nhau như thế nào, xuất hiện trong hoàn cảnh nào và ảnh hưởng tới toàn trạng ra sao.

Sốt, mệt mỏi và đau nhức cơ thể

Sốt thường khiến nhiều người nghĩ ngay tới cúm, nhưng dấu hiệu này không đủ để xác định một người mắc influenza. Ngược lại, không sốt cũng không loại trừ cúm. CDC ghi nhận một số người mắc cúm vẫn có triệu chứng hô hấp mà không tăng thân nhiệt, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch. [6]

Viêm mũi dị ứng đơn thuần không gây sốt. [10] Với cảm lạnh, sốt và đau nhức toàn thân vẫn có thể xuất hiện nhưng nhìn chung ít nổi bật hơn cúm.

Khi đau nhức cơ thể, ớn lạnh, đau đầu và mệt rõ xuất hiện tương đối đột ngột, tổ hợp triệu chứng này gợi ý cúm nhiều hơn:

• Viêm mũi dị ứng: không gây sốt nếu chỉ có dị ứng đơn thuần; đau nhức toàn thân không phải biểu hiện điển hình.
• Cảm lạnh: có thể gây mệt hoặc đau nhức nhẹ nhưng các triệu chứng ở mũi, họng thường nổi bật hơn.
• Cúm: đau cơ, ớn lạnh, đau đầu và mệt thường rõ hơn; bệnh cũng có xu hướng khởi phát nhanh hơn cảm lạnh. [4][6]

Ví dụ, một người vốn thường nghẹt mũi và hắt hơi khi tiếp xúc bụi nhưng lần này xuất hiện thêm rét run, đau mỏi toàn thân và mệt nhiều trong vài giờ không nên mặc định tất cả triệu chứng đều do dị ứng.

Sốt, mệt mỏi và đau nhức cơ thể

Hắt hơi, sổ mũi và ngứa mũi

Ngứa mũi hoặc ngứa mắt khá gợi ý viêm mũi dị ứng, nhất là khi đi cùng hắt hơi và lặp lại sau những lần tiếp xúc tương tự.

Tuy nhiên, hắt hơi không chỉ gặp ở dị ứng. Cảm lạnh cũng thường gây hắt hơi, còn cúm vẫn có thể kèm sổ hoặc nghẹt mũi. Nước mũi trong cũng chưa đủ để khẳng định dị ứng vì nhiễm virus đường hô hấp có thể gây chảy nước mũi loãng, nhất là trong giai đoạn đầu.

• Ngứa mũi hoặc mắt, hắt hơi, liên quan yếu tố kích hoạt: gợi ý viêm mũi dị ứng hơn.
• Hắt hơi đơn độc: không đủ để phân biệt dị ứng với cảm lạnh.
• Nước mũi trong: có thể gặp ở cả dị ứng và nhiễm virus.
• Màu hoặc độ đặc của dịch mũi: không nên dùng riêng để xác định nguyên nhân.

Chẳng hạn, một người hắt hơi thành tràng, ngứa mũi và chảy nước mắt mỗi khi dọn phòng nhiều bụi, sau đó giảm triệu chứng khi rời khỏi môi trường này, có biểu hiện phù hợp với dị ứng hơn nhiễm virus, nhất là khi không xuất hiện đau nhức hoặc mệt toàn thân bất thường.

Hắt hơi, sổ mũi và ngứa mũi

Phân biệt qua thời điểm khởi phát và yếu tố kích hoạt

Thời điểm triệu chứng xuất hiện và hoàn cảnh trước đó thường hữu ích hơn việc chỉ đếm số dấu hiệu đang có.

Viêm mũi dị ứng có xu hướng tái diễn khi gặp lại dị nguyên. Cảm lạnh thường khởi phát từ từ hơn, trong khi cúm có xu hướng bắt đầu tương đối đột ngột và gây biểu hiện toàn thân rõ hơn. Đây là những đặc điểm thường gặp chứ không phải tiêu chuẩn tuyệt đối.

• Viêm mũi dị ứng: triệu chứng có thể xuất hiện sau khi tiếp xúc dị nguyên và lặp lại theo một kiểu quen thuộc. Nếu tiếp tục phơi nhiễm, hắt hơi, ngứa mũi, sổ mũi hoặc nghẹt mũi có thể kéo dài.
• Cảm lạnh: thường tiến triển từ từ hơn cúm. Nghẹt mũi, sổ mũi, hắt hơi và đau họng thường là những triệu chứng nổi bật.
• Cúm: thường khởi phát tương đối đột ngột, có thể kèm sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ, mệt, ho, đau họng hoặc chảy mũi. [1][4][6]
• Diễn tiến có thể khác nhau giữa từng người: trẻ nhỏ, người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc người có bệnh nền có thể có biểu hiện không điển hình. [1][6]

Người hắt hơi và ngứa mắt gần như ngay sau khi tiếp xúc với một môi trường quen thuộc, sau đó đỡ khi tránh nguồn kích thích, thường có biểu hiện nghiêng về dị ứng.

Ngược lại, nếu đang khỏe nhưng trong thời gian ngắn xuất hiện đau nhức, ớn lạnh, đau đầu và mệt rõ, cần cân nhắc nhiều hơn tới một nhiễm trùng hô hấp như cúm.

Phân biệt theo thời điểm khởi phát và yếu tố kích hoạt

Viêm mũi dị ứng và cúm có thể xuất hiện cùng lúc

Viêm mũi dị ứng và cúm có cơ chế khác nhau nên một người có thể gặp cả hai tình trạng trong cùng một thời điểm. Dị ứng là phản ứng miễn dịch với dị nguyên, còn cúm là bệnh nhiễm virus influenza.

Vì vậy, người đang có đợt dị ứng vẫn có thể mắc thêm nhiễm trùng hô hấp. Nếu những biểu hiện vốn quen thuộc bỗng xuất hiện thêm triệu chứng toàn thân mới, không nên quy tất cả cho dị ứng.

• Đang có triệu chứng dị ứng nhưng xuất hiện thêm sốt, ớn lạnh, đau nhức hoặc mệt khác thường: cần cân nhắc thêm nhiễm trùng hô hấp.
• Triệu chứng khác rõ các đợt trước: nên được đánh giá lại thay vì tự cho rằng đây vẫn là đợt dị ứng quen thuộc.
• Khả năng đồng mắc: không thể xác định đáng tin cậy chỉ dựa vào triệu chứng.

Ví dụ, người thường hắt hơi và ngứa mắt khi tiếp xúc bụi vẫn có thể mắc cúm sau khi gặp nguồn lây. Nếu đợt này xuất hiện thêm đau cơ, ớn lạnh và mệt nhiều hơn hẳn, các triệu chứng mới cần được lưu ý.

Viêm mũi dị ứng và cảm cúm có cơ chế khác nhau

Hướng xử trí khi chưa xác định nguyên nhân

Khi chưa rõ nguyên nhân, nên tập trung vào mức độ bệnh, tốc độ thay đổi của triệu chứng, yếu tố nguy cơ và những dấu hiệu cần được đánh giá y tế. Với biểu hiện nhẹ, ghi lại thời điểm khởi phát, diễn tiến và hoàn cảnh khiến triệu chứng tăng hoặc giảm cũng có thể hữu ích nếu sau đó cần đi khám.

Khi triệu chứng nghiêng về viêm mũi dị ứng

Nếu chủ yếu có ngứa mũi, ngứa mắt, hắt hơi, sổ hoặc nghẹt mũi và các biểu hiện thường lặp lại trong những hoàn cảnh tương tự, có thể theo dõi mối liên hệ với yếu tố kích hoạt và hạn chế tiếp xúc khi có thể.

Không nên tự suy diễn từ triệu chứng thành một chẩn đoán chắc chắn, nhất là khi đây là đợt đầu tiên hoặc biểu hiện khác với những lần trước.

• Theo dõi mối liên hệ: lưu ý thời điểm triệu chứng bắt đầu, môi trường xung quanh và yếu tố khiến biểu hiện tăng hoặc giảm.
• Hạn chế tiếp xúc với yếu tố nghi ngờ: nếu nhận diện được yếu tố kích hoạt một cách hợp lý, có thể giảm tiếp xúc và theo dõi sự thay đổi của triệu chứng.
• Đi khám khi triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn nhiều: đặc biệt nếu nghẹt mũi, hắt hơi hoặc ngứa ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ, học tập, công việc và sinh hoạt.

Viêm mũi dị ứng

Khi triệu chứng nghiêng về cảm lạnh hoặc cúm

Nếu biểu hiện giống một nhiễm virus đường hô hấp, cần quan tâm tới mức độ bệnh và nguy cơ biến chứng. Phần lớn người mắc cúm có thể hồi phục mà không cần chăm sóc chuyên sâu, nhưng người có nguy cơ cao hoặc xuất hiện biểu hiện nặng nên được đánh giá y tế sớm. [3]

Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có một số bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch nằm trong các nhóm có nguy cơ mắc cúm nặng hoặc gặp biến chứng cao hơn. [1][3]

• Theo dõi diễn tiến: chú ý khó thở, mức độ mệt, khả năng ăn uống, tình trạng tỉnh táo và triệu chứng có nặng lên nhanh hay không.
• Giảm nguy cơ lây cho người khác: khi đang có bệnh hô hấp, nên hạn chế tiếp xúc gần, đặc biệt với người có nguy cơ cao.
• Không tự dùng kháng sinh để điều trị cúm: kháng sinh không điều trị được virus influenza. Hướng dẫn của Bộ Y tế không khuyến cáo dùng kháng sinh thường quy cho cúm nhẹ; kháng sinh có thể được bác sĩ cân nhắc trong những tình huống có nghi ngờ hoặc xác định bội nhiễm phù hợp. [1]
• Người nghi ngờ hoặc xác định cúm nặng, hoặc mắc cúm kèm yếu tố nguy cơ diễn tiến nặng: nên được đánh giá y tế sớm. Hướng dẫn của Bộ Y tế khuyến cáo sử dụng thuốc kháng virus càng sớm càng tốt trong các nhóm này; việc lựa chọn thuốc và cách dùng cần do bác sĩ đánh giá. [1]
• Không phải mọi trường hợp nghi cúm đều bắt buộc xét nghiệm: bác sĩ có thể kết hợp triệu chứng, thăm khám, yếu tố nguy cơ và tình hình lưu hành cúm để quyết định có cần xét nghiệm hay không. [5]
• Xét nghiệm hữu ích khi kết quả ảnh hưởng tới hướng xử trí: chẳng hạn khi cần xác định tác nhân hoặc phân biệt cúm với những bệnh hô hấp có triệu chứng tương tự.

Test kháng nguyên nhanh cúm (RIDT) âm tính không loại trừ hoàn toàn cúm. RIDT có độ nhạy thấp hơn các xét nghiệm phân tử nên vẫn có thể xảy ra âm tính giả. Việc diễn giải kết quả còn phụ thuộc vào thời điểm lấy mẫu, loại xét nghiệm và mức độ lưu hành influenza trong cộng đồng. [5][11]

Cảm lạnh và cảm cúm

Dấu hiệu cần đi khám sớm hoặc cấp cứu

Nên liên hệ cơ sở y tế sớm nếu triệu chứng nặng lên nhanh, khác rõ những đợt trước hoặc người bệnh thuộc nhóm có nguy cơ biến chứng cao.

Một số dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt lưu ý gồm:

• Khó thở, thở nhanh hoặc thở gắng sức; trẻ có biểu hiện tím môi hoặc mặt.
• Đau hoặc cảm giác đè nặng dai dẳng ở ngực.
• Lú lẫn, khó đánh thức, giảm tỉnh táo hoặc co giật.
• Có dấu hiệu mất nước rõ hoặc không tiểu tiện.
• Yếu nhiều, toàn trạng xấu rõ.
• Sốt hoặc ho đã cải thiện nhưng sau đó quay trở lại hoặc nặng hơn.
• Trẻ dưới 12 tuần tuổi có sốt. [6]

Danh sách trên không bao gồm mọi tình huống có thể xảy ra. Nếu người bệnh có biểu hiện rất nặng, tiến triển nhanh hoặc khiến người chăm sóc lo ngại, cần được đánh giá y tế kịp thời.

Câu hỏi thường gặp khi phân biệt viêm mũi dị ứng và cảm cúm

Viêm mũi dị ứng có gây sốt không?

Viêm mũi dị ứng đơn thuần không gây sốt. [10] Nếu đang có các triệu chứng giống dị ứng nhưng xuất hiện thêm sốt, ớn lạnh, đau nhức hoặc mệt khác thường, cần cân nhắc thêm nhiễm trùng hô hấp hoặc nguyên nhân khác.

Không sốt vẫn có thể mắc cúm không?

Có. Không phải tất cả người mắc cúm đều sốt. [6] Vì vậy, không sốt không đủ để loại trừ cúm nếu vẫn có những biểu hiện phù hợp như ho, đau nhức, ớn lạnh, đau đầu hoặc mệt rõ.

Nước mũi trong thường gặp ở dị ứng hay cảm lạnh?

Nước mũi trong thường gặp ở viêm mũi dị ứng nhưng cũng có thể xuất hiện trong cảm lạnh và các nhiễm virus đường hô hấp khác, nhất là ở giai đoạn đầu. Yếu tố kích hoạt, cách khởi phát, diễn tiến và các triệu chứng đi kèm có giá trị định hướng hơn màu dịch mũi đơn thuần.

Test kháng nguyên nhanh cúm âm tính có loại trừ hoàn toàn cúm không?

Không. RIDT có thể cho kết quả âm tính giả. Khả năng phát hiện virus phụ thuộc vào loại xét nghiệm, thời điểm lấy mẫu, chất lượng mẫu và mức lưu hành influenza trong cộng đồng. [11]

Có thể phân biệt cúm và COVID-19 chỉ bằng triệu chứng không?

Không thể phân biệt chắc chắn chỉ dựa vào triệu chứng vì hai bệnh có nhiều biểu hiện chồng lấp. Khi việc xác định tác nhân có ý nghĩa đối với chẩn đoán hoặc hướng xử trí, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phù hợp. [12]

Nếu chỉ dựa vào triệu chứng, rất khó phân biệt cúm với covid - 19

Khi phân biệt viêm mũi dị ứng và cảm cúm, các bác sĩ sẽ xem xét cả nhóm triệu chứng, cách khởi phát, yếu tố kích hoạt và mức độ ảnh hưởng toàn thân, thay vì dựa vào một dấu hiệu đơn lẻ.

Ngứa mũi, ngứa mắt và triệu chứng tái diễn sau những lần tiếp xúc tương tự gợi ý viêm mũi dị ứng hơn. Cảm lạnh thường nổi bật ở mũi, họng và khởi phát từ từ hơn, trong khi cúm thường bắt đầu nhanh hơn và dễ gây đau nhức, ớn lạnh, đau đầu hoặc mệt rõ.

Nếu bạn đang có những dấu hiệu nghi ngờ viêm mũi dị ứng, cảm cúm hoặc cảm lạnh, hãy liên hệ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được tư vấn và thăm khám với bác sĩ chuyên khoa.

Thông tin trong bài nhằm mục đích cung cấp kiến thức sức khỏe và không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp bởi nhân viên y tế.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế Việt Nam. Quyết định 1840/QĐ-BYT ngày 03/06/2025. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cúm mùa.
2. World Health Organization. Clinical Practice Guidelines for Influenza. 12 September 2024.
3. World Health Organization. Influenza (Seasonal). Cập nhật 28/02/2025.
4. Centers for Disease Control and Prevention. Cold Versus Flu.
5. Centers for Disease Control and Prevention. Diagnosis for Flu. Cập nhật 10/03/2026.
6. Centers for Disease Control and Prevention. Signs and Symptoms of Flu.
7. American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery Foundation. Clinical Practice Guideline: Allergic Rhinitis.
8. Dykewicz MS, Wallace DV, et al. Rhinitis 2020: A Practice Parameter Update. Journal of Allergy and Clinical Immunology. 2020;146(4):721–767.
9. Sousa-Pinto B, Bousquet J, et al. Allergic Rhinitis and Its Impact on Asthma (ARIA)–EAACI Guidelines—2024–2025 Revision: Part I—Guidelines on Intranasal Treatments. Allergy. 2026;81(4):954–976. doi:10.1111/all.70131.
10. American College of Allergy, Asthma & Immunology. Hay Fever (Rhinitis): Symptoms & Treatment.
11. Centers for Disease Control and Prevention. Rapid Influenza Diagnostic Tests. Cập nhật 22/06/2026.
12. Centers for Disease Control and Prevention. Similarities and Differences between Flu and COVID-19.