Xét nghiệm tuyến giáp không phải một xét nghiệm duy nhất. Tùy mục đích đánh giá, bác sĩ có thể chỉ định TSH, FT4, T3 hoặc FT3 trong những trường hợp phù hợp, kháng thể tuyến giáp hoặc phối hợp một số xét nghiệm. Trong nhiều trường hợp, không cần thực hiện tất cả các chỉ số ngay từ đầu.

Để tìm hiểu xét nghiệm tuyến giáp gồm những gì, nên lựa chọn xét nghiệm nào và đọc kết quả ra sao, hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Bài viết được tham vấn y khoa bởi bác sĩ CKI Nguyễn Văn Nhâm - Bác sĩ chuyên khoa Nội đến từ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic.

Ở người lớn khi không nghi rối loạn chức năng tuyến giáp thứ phát, TSH thường là xét nghiệm khởi đầu quan trọng. FT4 và T3/FT3 có thể được bổ sung tùy kết quả TSH và bối cảnh lâm sàng; các kháng thể chủ yếu hỗ trợ tìm nguyên nhân tự miễn. Khi đọc kết quả, cần xem TSH cùng FT4/T3 thay vì diễn giải từng chỉ số riêng lẻ. Siêu âm và FNA chủ yếu phục vụ đánh giá cấu trúc và nhân tuyến giáp.

Xét nghiệm tuyến giáp là gì?

Xét nghiệm tuyến giáp là nhóm xét nghiệm giúp đánh giá hoạt động của tuyến giáp và các hormone liên quan. Tuyến giáp sản xuất hormone T4 và T3, trong khi TSH do tuyến yên tiết ra tham gia điều hòa hoạt động của tuyến giáp. Đo các chỉ số này giúp bác sĩ nhận diện những kiểu kết quả phù hợp với tình trạng tuyến giáp hoạt động quá ít hoặc quá nhiều.

Có thể chia việc đánh giá tuyến giáp thành ba nhóm:

• Xét nghiệm chức năng như TSH, FT4 và T3/FT3 trong những trường hợp phù hợp
• Xét nghiệm kháng thể khi cần tìm hiểu nguyên nhân tự miễn
• Đánh giá cấu trúc bằng siêu âm hoặc FNA với nhân có chỉ định.

Ba nhóm này không thay thế cho nhau. Người cần kiểm tra chức năng tuyến giáp không mặc nhiên phải làm toàn bộ xét nghiệm kháng thể, siêu âm và FNA. Ngược lại, người có nhân tuyến giáp vẫn có thể cần đánh giá cấu trúc dù xét nghiệm chức năng không cho thấy bất thường rõ.

Xét nghiệm tuyến giáp là nhóm xét nghiệm giúp đánh giá hoạt động của tuyến giáp

Xét nghiệm tuyến giáp gồm những gì?

Không có một gói xét nghiệm tuyến giáp cố định dành cho tất cả mọi người. Ở người lớn khi không bị nghi ngờ rối loạn chức năng tuyến giáp thứ phát, TSH thường được sử dụng ở bước đầu. Nếu TSH cao, FT4 có thể được đo để làm rõ tình trạng, nếu TSH thấp, FT4 và T3/FT3 có thể được đánh giá tùy chiến lược xét nghiệm và trường hợp riêng. Khi nghi vấn đề liên quan đến tuyến yên hoặc trong các nhóm đặc biệt, cách lựa chọn xét nghiệm có thể khác.

Xét nghiệm TSH

TSH (thyroid-stimulating hormone) là hormone do tuyến yên sản xuất và tham gia điều hòa hoạt động của tuyến giáp. Đây thường là xét nghiệm khởi đầu ở người lớn khi cần đánh giá chức năng tuyến giáp và không nghi rối loạn chức năng tuyến giáp thứ phát.

• TSH cung cấp thông tin về tín hiệu điều hòa giữa tuyến yên và tuyến giáp.
• Thường được sử dụng ở bước đầu; khi TSH tăng hoặc giảm, các xét nghiệm hormone tuyến giáp có thể được bổ sung.
• Nếu nghi rối loạn liên quan đến tuyến yên, TSH đơn độc không phải cách tiếp cận phù hợp. TSH cũng không cho biết một nhân tuyến giáp là lành tính hay ác tính.

Xét nghiệm tuyến giáp TSH

Xét nghiệm FT4

T4, hay thyroxine, là một hormone quan trọng do tuyến giáp sản xuất. Một phần T4 gắn với protein vận chuyển, còn phần không gắn được gọi là free T4 (FT4). FT4 thường được đọc cùng TSH để làm rõ tình trạng chức năng tuyến giáp.

• FT4 phản ánh phần thyroxine tự do trong máu.
• Khi TSH cao, FT4 giúp phân biệt các kiểu rối loạn chức năng tuyến giáp. Khi TSH thấp, FT4 cũng được sử dụng và T3/FT3 có thể được bổ sung trong những trường hợp phù hợp.
• FT4 cần được xem cùng TSH, khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm và bối cảnh của người được xét nghiệm.

Xét nghiệm FT4

Xét nghiệm T3/FT3

T3, hay triiodothyronine, là hormone tuyến giáp có hoạt tính sinh học quan trọng. T4 có thể được chuyển thành T3 tại các mô trong cơ thể. Xét nghiệm T3 có vai trò trong một số trường hợp đánh giá cường giáp nhưng không phải thành phần bắt buộc của mọi lần xét nghiệm tuyến giáp.

• Cung cấp thêm thông tin về hormone tuyến giáp, đặc biệt trong một số trường hợp nghi cường giáp.
• Ở một số người có TSH thấp, T3 có thể tăng trong khi FT4 vẫn trong khoảng tham chiếu.
• T3 ít hữu ích hơn trong đánh giá suy giáp và không phải xét nghiệm tốt để loại trừ suy giáp. Phép đo FT3 cũng có những hạn chế về độ tin cậy trong một số bối cảnh.

Vì vậy, T3/FT3 có vai trò trong những tình huống phù hợp nhưng không phải thành phần mặc định của mọi bộ xét nghiệm tuyến giáp.

Xét nghiệm T3/FT3

Xét nghiệm kháng thể tuyến giáp

Các kháng thể tuyến giáp chủ yếu hỗ trợ tìm hiểu nguyên nhân tự miễn, không trực tiếp cho biết tuyến giáp đang hoạt động ở mức nào tại thời điểm lấy máu.

• Anti-TPO/TPOAb: Có thể hỗ trợ đánh giá nguyên nhân tự miễn trong bối cảnh phù hợp.
• Anti-Tg/TgAb: Có thể cung cấp thêm thông tin về tình trạng tự miễn trong một số trường hợp.
• TRAb: Có vai trò trong đánh giá Graves/Basedow và một số bối cảnh chuyên biệt.

Kháng thể giúp tìm nguyên nhân, không thay thế TSH và FT4 trong đánh giá chức năng tuyến giáp hiện tại.

Xét nghiệm kháng thể tuyến giáp

Lựa chọn xét nghiệm trong từng trường hợp

Thay vì mặc định làm toàn bộ các xét nghiệm tuyến giáp gồm TSH, FT4, FT3 và kháng thể, xét nghiệm nên được lựa chọn dựa trên câu hỏi cần trả lời. Với người lớn không nghi ngờ rối loạn chức năng tuyến giáp thứ phát, cách tiếp cận theo từng bước có thể giúp hạn chế xét nghiệm không cần thiết.

Lưu ý: Bảng giải thích nguyên tắc lựa chọn xét nghiệm, không phải hướng dẫn để người đọc tự chỉ định. Trẻ em, thai kỳ và các trường hợp đặc biệt cần cách tiếp cận phù hợp riêng.

Cách đọc kết quả xét nghiệm tuyến giáp

Không nên đọc TSH, FT4 hoặc T3 như những con số độc lập. Cần xem mối liên hệ giữa các chỉ số, đối chiếu khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm và đặt kết quả trong trường hợp triệu chứng, thuốc đang sử dụng, thai kỳ và tình trạng sức khỏe. Các tổ hợp dưới đây giải thích nguyên tắc đọc xét nghiệm, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.

TSH tăng, FT4 giảm

TSH tăng kết hợp FT4 giảm là kiểu kết quả điển hình phù hợp với suy giáp nguyên phát trong bối cảnh thích hợp. Khi tuyến giáp không sản xuất đủ hormone, tuyến yên tăng tín hiệu TSH nhằm kích thích tuyến giáp hoạt động.

• Kết quả gợi ý suy giáp nguyên phát.
• Cần xem xét thêm triệu chứng, tiền sử, thuốc đang sử dụng và nguyên nhân có thể liên quan. Xét nghiệm kháng thể có thể được cân nhắc nếu cần làm rõ căn nguyên tự miễn.
• Quyết định điều trị cần dựa trên đánh giá lâm sàng đầy đủ.

Kết quả xét nghiệm TSH tăng và FT4 giảm

TSH tăng, FT4 bình thường

TSH tăng trong khi FT4 vẫn nằm trong khoảng tham chiếu có thể phù hợp với suy giáp dưới lâm sàng khi kết quả được xác nhận và các yếu tố liên quan đã được xem xét.

• Kết quả gợi ý có thể phù hợp với suy giáp dưới lâm sàng.
• Cần xem xét thêm mức độ thay đổi TSH, triệu chứng, tiền sử, thai kỳ, thuốc và các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả.
• Không nên mặc định trường hợp này có mức độ hoặc cách xử trí giống TSH tăng kèm FT4 giảm.

TSH tăng và FT4 bình thường

TSH giảm, FT4 và/hoặc T3 tăng

TSH giảm kết hợp FT4 và/hoặc T3 tăng gợi ý cường giáp/nhiễm độc giáp trong bối cảnh phù hợp. Ở một số trường hợp, T3 có thể tăng trong khi FT4 vẫn trong khoảng tham chiếu.

• Kết quả gợi ý phù hợp với tình trạng cường giáp/nhiễm độc giáp.
• Cần xem xét thêm tổ hợp TSH, FT4 và T3 chưa đủ để xác định nguyên nhân. Graves/Basedow và các nguyên nhân khác cần được phân biệt bằng đánh giá phù hợp.
• TSH thấp đơn độc không đủ để kết luận nguyên nhân.

TSH giảm, FT4 hoặc T3 tăng

TSH giảm, FT4/FT3 bình thường

TSH giảm trong khi FT4 và FT3 vẫn nằm trong khoảng tham chiếu có thể phù hợp với cường giáp dưới lâm sàng sau khi xem xét bối cảnh lâm sàng và các yếu tố gây nhiễu. Dưới lâm sàng mô tả kiểu kết quả xét nghiệm, không có nghĩa người bệnh chắc chắn không có triệu chứng.

• Kết quả gợi ý có thể phù hợp với cường giáp dưới lâm sàng.
• Cần xem xét thêm mức thay đổi TSH, thời điểm xét nghiệm, thuốc, tình trạng sức khỏe và việc bất thường có còn tồn tại khi đánh giá lại hay không.
• Một TSH thấp đơn độc không phải cơ sở để tự chẩn đoán cường giáp.

TSH giảm, FT4/FT3 bình thường

TSH giảm, FT4 giảm

TSH giảm đi cùng FT4 giảm là kiểu kết quả cần tránh diễn giải máy móc. Nếu chỉ nhìn TSH thấp, người đọc có thể nghĩ đến cường giáp; nếu chỉ nhìn FT4 thấp, lại có thể nghĩ đến suy giáp.

• Có thể xuất hiện trong suy giáp do vấn đề liên quan đến tuyến yên.
• Cần xem xét bệnh cấp tính, thuốc, yếu tố xét nghiệm và các bối cảnh lâm sàng khác.
• Không phải mọi trường hợp TSH thấp + FT4 thấp đều do bệnh tuyến yên.

Lưu ý khi đọc kết quả: Không nên áp dụng một khoảng tham chiếu TSH/FT4/FT3 duy nhất cho mọi người và mọi bối cảnh. Kết quả cần được đối chiếu với khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm và tình trạng lâm sàng.

TSH giảm và FT4 giảm

Các trường hợp cần làm xét nghiệm tuyến giáp

Chỉ định xét nghiệm phụ thuộc vào triệu chứng, tiền sử, kết quả thăm khám, tình trạng sức khỏe và mục đích theo dõi. Nhiều biểu hiện của rối loạn tuyến giáp cũng có thể xuất hiện trong các tình trạng khác nên một triệu chứng riêng lẻ không đủ để tự chẩn đoán.

• Có biểu hiện nghi ngờ rối loạn chức năng tuyến giáp như thay đổi cân nặng, khả năng chịu nóng hoặc lạnh, hồi hộp, run, mệt mỏi hay các biểu hiện phù hợp khác có thể khiến bác sĩ cân nhắc đánh giá chức năng tuyến giáp.
• Phát hiện bất thường vùng tuyến giáp như tuyến giáp to, sờ thấy nhân hoặc bất thường vùng tuyến giáp khi thăm khám có thể cần được đánh giá thêm.
• Có yếu tố nguy cơ hoặc tiền sử liên quan như người đã có bệnh tuyến giáp, từng điều trị liên quan đến tuyến giáp hoặc có một số bệnh tự miễn có thể được cân nhắc xét nghiệm tùy tình trạng.
• Xét nghiệm còn được sử dụng để theo dõi người đã được chẩn đoán rối loạn chức năng tuyến giáp.
• Chuẩn bị mang thai, thai kỳ và hậu sản cần được xem xét riêng vì những thay đổi sinh lý ảnh hưởng đến chức năng tuyến giáp và cách diễn giải kết quả.

Xét nghiệm có ý nghĩa khi được lựa chọn và diễn giải phù hợp với câu hỏi lâm sàng cần giải quyết.

Các trường hợp cần làm xét nghiệm tuyến giáp

Những yếu tố ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm tuyến giáp

Kết quả xét nghiệm có thể chịu ảnh hưởng của sinh lý cơ thể, tình trạng sức khỏe và phương pháp đo. Vì vậy, một giá trị ngoài khoảng tham chiếu không phải lúc nào cũng đồng nghĩa tuyến giáp hoạt động quá mạnh hoặc quá yếu.

• Thuốc và thực phẩm bổ sung: Một số sản phẩm có thể ảnh hưởng đến sinh lý tuyến giáp, nồng độ hormone hoặc phép đo. Người bệnh nên cung cấp danh sách thuốc, vitamin và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.
• Biotin: Biotin có thể gây nhiễu một số xét nghiệm miễn dịch và tạo kết quả cao hoặc thấp giả. Người đang sử dụng biotin nên báo cho bác sĩ hoặc phòng xét nghiệm và làm theo hướng dẫn của cơ sở.
• Thời điểm dùng thuốc: Thời điểm sử dụng một số thuốc so với lúc lấy máu có thể cần được xem xét khi diễn giải kết quả. Không tự ngừng levothyroxine, thuốc kháng giáp hoặc thuốc khác trước xét nghiệm nếu chưa có hướng dẫn.
• Thai kỳ: Thai kỳ làm thay đổi sinh lý tuyến giáp và cách diễn giải xét nghiệm.
• Tình trạng sức khỏe: Bệnh cấp tính và một số bối cảnh lâm sàng khác có thể ảnh hưởng đến chỉ số hormone hoặc ý nghĩa của kết quả.

Kết quả ngoài khoảng tham chiếu không tự động đồng nghĩa với bệnh tuyến giáp. Kết quả bất thường cần được đặt trong toàn bộ bối cảnh trước khi đi đến kết luận.

Các yếu tố làm ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm tuyến giáp

Phân biệt xét nghiệm máu, siêu âm và FNA tuyến giáp

Xét nghiệm chức năng không đồng nghĩa với đánh giá cấu trúc. Xét nghiệm máu như TSH, FT4 và T3 chủ yếu đánh giá tuyến giáp đang hoạt động như thế nào. Siêu âm cung cấp hình ảnh về cấu trúc tuyến và đặc điểm của nhân. FNA lấy tế bào từ nhân có chỉ định để đánh giá tế bào học.

Siêu âm có thể xác định kích thước và đặc điểm cấu trúc của nhân, đồng thời hỗ trợ quyết định nhân nào cần được đánh giá thêm bằng FNA. Khi cần sinh thiết, siêu âm thường được dùng để hướng dẫn kim vào đúng vị trí.

Xét nghiệm máu không thể tự xác định hoặc loại trừ ung thư tuyến giáp. Nhiều nhân tuyến giáp, kể cả một số nhân ác tính, có thể xuất hiện khi xét nghiệm chức năng vẫn trong khoảng tham chiếu.

Thyroglobulin (Tg) cũng không phải xét nghiệm máu sàng lọc ung thư tuyến giáp ban đầu. Đo Tg huyết thanh thường quy không được khuyến nghị trong đánh giá ban đầu nhân tuyến giáp; Tg có vai trò quan trọng hơn trong theo dõi ung thư tuyến giáp biệt hóa sau điều trị ở những bối cảnh phù hợp.

Câu hỏi thường gặp về xét nghiệm tuyến giáp

Xét nghiệm tuyến giáp có cần nhịn ăn không?

Không phải mọi xét nghiệm tuyến giáp đều yêu cầu nhịn ăn. Việc chuẩn bị phụ thuộc vào danh mục xét nghiệm thực hiện cùng lần lấy máu và quy trình của cơ sở xét nghiệm.

Nếu đồng thời thực hiện các xét nghiệm có yêu cầu chuẩn bị riêng, người bệnh nên xác nhận với nơi lấy mẫu thay vì tự nhịn ăn kéo dài.

Có cần ngừng thuốc trước khi xét nghiệm tuyến giáp không?

Không tự ngừng thuốc trước khi xét nghiệm tuyến giáp. Hãy cung cấp cho bác sĩ hoặc phòng xét nghiệm danh sách thuốc, vitamin và thực phẩm bổ sung đang sử dụng, bao gồm sản phẩm chứa biotin.

Nếu cần thay đổi thời điểm dùng thuốc hoặc chuẩn bị riêng trước lấy máu, hãy thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc cơ sở xét nghiệm.

TSH bình thường có chắc chắn tuyến giáp bình thường không?

Không thể xem TSH bình thường là bằng chứng tuyệt đối rằng mọi vấn đề liên quan đến tuyến giáp đều đã được loại trừ. Ở nhiều người, TSH trong khoảng tham chiếu phù hợp với chức năng tuyến giáp bình thường, nhưng vẫn có những ngoại lệ tùy bối cảnh.

TSH cũng không đánh giá đầy đủ cấu trúc tuyến giáp. Người có TSH trong khoảng tham chiếu vẫn có thể cần đánh giá thêm nếu có nhân hoặc bất thường vùng tuyến giáp.

Xét nghiệm máu tuyến giáp có phát hiện ung thư không?

TSH, FT4 và T3 không phải xét nghiệm dùng để xác định hoặc loại trừ ung thư tuyến giáp.

Khi có nhân tuyến giáp, siêu âm giúp đánh giá đặc điểm cấu trúc và FNA có thể được cân nhắc khi có chỉ định. Tg cũng không phải xét nghiệm sàng lọc ban đầu cho một nhân nghi ngờ.

Phụ nữ mang thai xét nghiệm tuyến giáp có gì khác?

Có. Thai kỳ làm thay đổi sinh lý tuyến giáp và ảnh hưởng đến cách diễn giải kết quả.

Nếu đang mang thai, chuẩn bị mang thai hoặc ở giai đoạn hậu sản, người bệnh nên thông báo tình trạng này khi được chỉ định và đọc kết quả. Việc diễn giải cần đặt trong bối cảnh thai kỳ thay vì tự áp dụng một ngưỡng chung.

Xét nghiệm tuyến giáp bao nhiêu tiền?

Chi phí phụ thuộc vào danh mục xét nghiệm được chỉ định. TSH đơn lẻ, TSH + FT4, T3/FT3, kháng thể, siêu âm hoặc các đánh giá khác sẽ có mức chi phí khác nhau.

Chưa có bảng giá cập nhật trong Evidence Base của bài để đưa ra mức giá cụ thể có thể kiểm chứng. Người có nhu cầu nên kiểm tra bảng giá đang áp dụng tại cơ sở trước khi thực hiện.

Chi phí xét nghiệm tuyến giáp tùy thuộc vào số lượng xét nghiệm và mỗi cơ sở y tế

Xét nghiệm tuyến giáp nên được lựa chọn theo mục đích đánh giá thay vì mặc định thực hiện một bộ xét nghiệm cố định. Khi đọc kết quả, cần xem mối liên hệ giữa TSH với FT4/T3, khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm và bối cảnh của người được xét nghiệm.

Trong trường hợp phát hiện bất thường vùng tuyến giáp hoặc chưa rõ ý nghĩa của kết quả xét nghiệm, người bệnh có thể liên hệ tới Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được tư vấn và thực hiện xét nghiệm, giải thích kết quả.

Tài liệu tham khảo:

1. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Thyroid disease: assessment and management (NG145). Published 2019; updated 2023. Recommendations on indications for testing, thyroid-function testing strategy and biotin interference.
2. American Thyroid Association. Thyroid Function Tests. Patient information on TSH, T4/FT4, T3/FT3, thyroid antibodies and thyroglobulin.
3. American Thyroid Association. Thyroid Nodules. Patient information on laboratory evaluation, thyroid ultrasound and FNA in thyroid nodules.
4. American Thyroid Association. Fine Needle Aspiration Biopsy of Thyroid Nodules. Information on the role and procedure of FNA.
5. Haugen BR, Alexander EK, Bible KC, et al. 2015 American Thyroid Association Management Guidelines for Adult Patients with Thyroid Nodules and Differentiated Thyroid Cancer. Thyroid. 2016;26(1):1–133.
6. American Thyroid Association. Thyroglobulin (Tg) Assays. Information on the role of serum thyroglobulin in differentiated thyroid cancer follow-up and its limitations in initial thyroid-nodule evaluation.
7. Korevaar TIM, Leung AM, Alexander EK, et al. American Thyroid Association 2026 Guidelines for Thyroid Disease in Preconception, Pregnancy, and Postpartum. Thyroid. 2026;36(5):481–544.