Xơ gan là một trong những bệnh lý về gan mạn tính nguy hiểm, diễn tiến âm thầm, chỉ được phát hiện khi bệnh ở giai đoạn nặng và để lại những hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe. Bệnh xảy ra khi các tế bào gan bị tổn thương kéo dài và dần được thay thế bằng mô xơ, làm suy giảm chức năng gan.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có đến 2 triệu ca tử vong do các bệnh lý về gan. Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ lệ bệnh gan cao nhất thế giới, với khoảng 7,8 triệu người nhiễm viêm gan virus B mãn tính, đây là nguyên nhân chính dẫn đến xơ hóa gan. Để giúp bạn đọc hiểu rõ hơn về nguyên nhân, dấu hiệu, các giai đoạn và phương pháp điều trị hiệu quả bệnh xơ gan, hãy cùng theo dõi từ bài viết được các chuyên gia đến từ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic chia sẻ và tổng hợp.

Xơ gan là gì?

Xơ gan là tình trạng gan bị tổn thương mạn tính kéo dài, khiến các tế bào gan khỏe mạnh dần bị thay thế bằng mô xơ và mô sẹo. Khi tế bào gan tổn thương liên tục, cấu trúc gan bị biến đổi và chức năng gan suy giảm nghiêm trọng.

Tại Việt Nam, bệnh lý về gan đang ở mức báo động, với khoảng 5% dân số bị xơ gan. Mức độ nguy hiểm của căn bệnh này nằm ở chỗ các tổn thương xơ hóa giai đoạn muộn hầu như không thể đảo ngược và bệnh tiến triển âm thầm, khó có thể phát hiện sớm để điều trị kịp thời. Bệnh xơ gan nhanh chóng tiến triển thành xơ gan mất bù, dẫn đến biến chứng nguy hiểm, đe dọa tính mạng như xuất huyết tiêu hóa, suy thận, ung thư gan nguyên phát,....

Bệnh xơ gan hình thành và diễn qua các bước:

• Tổn thương tế bào gan kéo dài do virus, rượu bia hoặc rối loạn chuyển hóa có thể phá hủy tế bào gan.
• Phản ứng viêm mạn tính của gan do tổn thương liên tục.
• Hình thành mô xơ và mô sẹo do khả năng tự chữa lành của gan sau tổn thương, mô sẹo dần tích tụ và thay thế mô gan khỏe mạnh.
• Biến đổi cấu trúc gan khiến dòng máu lưu thông trong gan bị cản trở.
• Suy giảm chức năng gan

Xơ gan là tình trạng tổn thương mạn tính tại gan

Các giai đoạn của bệnh xơ gan

Xơ gan là bệnh lý tiến triển theo từng giai đoạn. Trong giai đoạn đầu, gan có thể vẫn hoạt động tương đối bình thường nhờ phần tế bào gan còn khỏe mạnh để đáp ứng chức năng của gan. Tuy nhiên, tổn thương gan liên tục, kéo dài khiến mô xơ ngày càng nhiều sẽ khiến cho cấu trúc gan bị biến đổi và chức năng gan suy giảm nghiêm trọng.

Theo các tài liệu được công bố, xơ gan thường được chia thành 4 giai đoạn chính, từ giai đoạn sớm đến giai đoạn mất bù với nhiều biến chứng nguy hiểm.

Xơ gan ở giai đoạn 1 và 2 thường được gọi chung là xơ gan giai đoạn đầu, các triệu chứng mơ hồ, dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác, vì thế, người bệnh cần xét nghiệm men gan và siêu âm đàn hồi gan định kỳ để phát hiện kịp thời và điều trị sớm.

Nguyên nhân gây xơ gan thường gặp

Xơ gan thường là hậu quả của quá trình tổn thương gan trong thời gian dài, khi gan liên tục bị viêm hoặc chịu tác động của các yếu tố gây hại, tế bào gan sẽ dần bị phá hủy và thay thế bằng mô xơ. Quá trình này làm thay đổi cấu trúc gan và khiến chức năng gan suy giảm. Theo các chuyên gia gan mật, xơ gan có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là các bệnh lý gan mạn tính, thói quen sinh hoạt không lành mạnh và một số rối loạn chuyển hóa.

• Viêm gan virus mạn tính: như viêm gan B và viêm gan C gây viêm gan kéo dài, phá hủy tế bào gan và dẫn đến xơ gan nếu không được điều trị kịp thời.
• Lạm dụng bia rượu trong thời gian dài: khiến gan phải hoạt động quá mức để chuyển hóa cồn, gây tổn thương gan, dẫn đến viêm gan do rượu tiến triển thành xơ gan.
• Gan nhiễm mỡ không do rượu: mà do mỡ tích tụ quá nhiều trong gan nếu không được kiểm soát tốt dẫn đến viêm gan, xơ hóa và xơ gan.
• Bệnh gan tự miễn: là tình trạng hệ miễn dịch tấn công nhầm các tế bào gan khỏe mạnh, gây viêm gan mạn tính và dần dẫn đến xơ gan.
• Rối loạn chuyển hóa trong cơ thể: gây tích tụ kim loại trong gan như Wilson tích tụ đồng hoặc Hemochromatosis tích tụ sắt gây tổn thương gan và dẫn đến xơ gan.
• Tác dụng phụ của thuốc và hóa chất: do dùng thuốc trong thời gian dài hoặc tiếp xúc với hóa chất độc hại có thể gây tổn thương gan, tăng nguy cơ xơ hóa gan.
• Bệnh lý đường mật: tắc nghẽn đường mật hoặc gây tổn thương hệ thống mật cũng có thể dẫn đến viêm gan mạn tính và tiến triển thành xơ gan.

Nguyên nhân gây xơ gan

Dấu hiệu nhận biết bệnh xơ gan

Xơ gan được mệnh danh là “kẻ giết người thầm lặng” bởi ở giai đoạn đầu, tế bào gan khỏe mạnh vẫn có khả năng bù trừ cho phần tế bào bị tổn thương. Điều này khiến các triệu chứng bệnh dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa thông thường. Nhận biết sớm các dấu hiệu là cách quan trọng nhất để giúp người bệnh có thể đi khám và điều trị kịp thời.

Triệu chứng xơ gan giai đoạn đầu

Trong giai đoạn xơ gan còn bù, chức năng gan vẫn chưa bị suy giảm hoàn toàn nên các biểu hiện lâm sàng thường không quá rõ ràng. Người bệnh thường cảm thấy cơ thể mệt mỏi bất thường mà không rõ nguyên nhân, ngay cả khi không làm việc nặng. Đây là dấu hiệu cho thấy gan đã không còn khả năng dự trữ đủ năng lượng và chuyển hóa các chất dinh dưỡng hiệu quả như trước.  Các dấu hiệu tiêu hoa cũng bắt đầu xuất hiện nhưng thường bị bỏ qua hoặc tự điều trị tại nhà.

• Mệt mỏi kéo dài, uể oải, thiếu sức sống, khó tập trung vào công việc dù đã nghỉ ngơi đầy đủ.
• Rối loạn tiêu hóa, thường xuyên đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn, đặc biệt là phản ứng với các món ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm chiên xào.
• Chán ăn, ăn không ngon miệng, đắng miệng vào buổi sáng, sụt cân nhẹ không chủ ý.
• Sốt nhẹ vào buổi chiều khoảng 37.5 - 38 độ C độ phản ứng viêm đang diễn ra trong nhu mô gan.
• Ngứa da là dấu hiệu sớm của tình trạng ứ mật, các muối mật không được đào thải hết ngấm vào máu, gây kích ứng các đầu dây thần kinh dưới da.
• Đau tức nhẹ hoặc đau nặng, âm ỉ vùng hạ sườn, tăng lên khi ăn nhiều dầu mỡ hoặc vận động mạnh.

Xơ gan giai đoạn đầu thường có biểu hiện ngứa  trên da

Triệu chứng xơ gan giai đoạn tiến triển

Khi bệnh tiến triển nặng hơn, mô xơ trong gan tăng lên và bắt đầu ảnh hưởng rõ rệt đến cấu trúc và chức năng gan. Lúc này, các triệu chứng của bệnh xơ gan trở nên rõ ràng và ảnh hưởng nhiều đến sức khỏe, sinh hoạt hàng ngày.

• Vàng da và vàng mắt do tích tụ bilirubin trong máu khiến da và lòng trắng mắt chuyển sang màu vàng.
• Ngứa da kéo dài do gan không còn khả năng đào thải độc tố hiệu quả, các chất này tích tụ trong cơ thể và gây ngứa ngáy.
• Xuất hiện các mạch máu hình thành dưới da, thường ở vùng ngực và mặt.
• Lòng bàn tay đỏ là dấu hiệu đặc trưng ở người mắc bệnh gan mạn tính.
• Dễ bầm tím hoặc chảy máu do gan suy giảm chức năng sản xuất các yếu tố đông máu.

Giai đoạn tiến triển

Triệu chứng xơ gan mất bù

Là giai đoạn nặng của bệnh xơ gan, khi gan gần như mất khả năng thực hiện các chức năng quan trọng. Người bệnh có nguy cơ gặp phải nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời.

• Cổ trướng do dịch tích tụ trong ổ bụng khiến bụng phình to, gây cảm giác căng tức và khó chịu.
• Phù chân và phù mắt cá chân do giữ nước trong cơ thể
• Xuất huyết tiêu hóa, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen do vỡ tĩnh mạch thực quản.
• Rối loạn ý thức hoặc lú lẫn do gan không thể loại bỏ chất độc trong máu dẫn đến tình trạng hôn mê gan.
• Suy giảm sức khỏe nghiêm trọng, sụt cân nhanh, mệt mỏi kéo dài, mất khả năng hoạt động.

Giai đoạn xơ gan mất bù nguy hiểm

Xơ gan có nguy hiểm không?

Xơ gan là bệnh lý gan mạn tính có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Khi gan bị xơ hóa, các mô sẹo dần thay thế mô gan khỏe mạnh, khiến cấu trúc gan bị biến đổi và chức năng gan suy giảm. Gan là cơ quan quan trọng giúp giải độc, chuyển hóa dinh dưỡng và sản xuất nhiều chất cần thiết cho cơ thể. Vì vậy, khi gan không còn hoạt động hiệu quả, nhiều hệ cơ quan khác trong cơ thể cũng bị ảnh hưởng. Theo các chuyên gia gan mật, xơ gan có thể tiến triển thành suy gan hoặc làm tăng nguy cơ ung thư gan nếu không được kiểm soát tốt.

• Tăng áp lực tĩnh mạch cửa do mô xơ hình thành trong gan, dòng máu lưu thông qua gan bị cản trở, dẫn đến tăng áp lực trong tĩnh mạch cửa. Tình trạng này có thể gây giãn tĩnh mạch thực quản và làm tăng nguy cơ chảy máu tiêu hóa.
• Cổ trướng là tình trạng tích tụ dịch trong ổ bụng, làm bụng phình to và gây khó chịu cho người bệnh.
• Xuất huyết tiêu hóa do các tĩnh mạch ở thực quản hoặc dạ dày có thể bị giãn và vỡ do tăng áp lực tĩnh mạch cửa, gây nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
• Suy gan do  tổn thương gan quá nặng, gan không còn khả năng thực hiện các chức năng sống như giải độc và chuyển hóa chất dinh dưỡng.
• Hôn mê gan bởi sự tích tụ độc tố trong máu do gan suy giảm chức năng có thể ảnh hưởng đến hệ thần kinh, gây rối loạn ý thức hoặc hôn mê.
• Ung thư gan, đặc biệt nếu nguyên nhân xơ gan liên quan đến viêm gan B hoặc viêm gan C.

Xơ gan gây nên những biến chứng nguy hiểm

Các xét nghiệm giúp phát hiện bệnh xơ gan

Phát hiện xơ gan thường dựa vào nhiều phương pháp xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh khác nhau. Các xét nghiệm này giúp đánh giá mức độ tổn thương gan, phát hiện sớm tình trạng xơ hóa và xác định nguyên nhân gây bệnh. Trong nhiều trường hợp, xơ gan có thể được phát hiện khi người bệnh đi kiểm tra sức khỏe định kỳ hoặc thực hiện các xét nghiệm chức năng gan. Bác sĩ sẽ kết hợp nhiều phương pháp khác nhau để đưa ra chẩn đoán chính xác và xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Xét nghiệm máu kiểm tra chức năng gan

Xét nghiệm máu là phương pháp cơ bản và thường được chỉ định đầu tiên khi nghi ngờ mắc bệnh gan. Thông qua các chỉ số trong máu, bác sĩ có thể đánh giá tình trạng tổn thương gan cũng như khả năng hoạt động của cơ quan này. Một số chỉ số men gan cao có thể gợi ý tình trạng viêm gan hoặc xơ gan. Những chỉ số này giúp bác sĩ phát hiện sớm các bất thường của gan và theo dõi tiến triển của bệnh.

Các chỉ số thường được kiểm tra gồm:

• Men gan ALT và AST giúp đánh giá mức độ tổn thương tế bào gan
• Bilirubin phản ánh khả năng đào thải sắc tố mật của gan
• Albumin cho biết khả năng tổng hợp protein của gan
• Thời gian đông máu (PT/INR) đánh giá chức năng sản xuất yếu tố đông máu của gan

Xét nghiệm máu đánh giá chức năng gan

Siêu âm gan

Siêu âm là phương pháp chẩn đoán hình ảnh phổ biến giúp phát hiện các bất thường trong cấu trúc gan. Phương pháp này sử dụng sóng siêu âm để tạo ra hình ảnh của gan và các cơ quan xung quanh trong ổ bụng. Siêu âm gan có thể giúp phát hiện những thay đổi đặc trưng của xơ gan như gan to, gan nhỏ lại hoặc bề mặt gan gồ ghề.

Siêu âm gan có thể giúp:

• Phát hiện sự thay đổi kích thước và hình dạng của gan
• Nhận biết mô gan bị xơ hóa hoặc tổn thương
• Phát hiện dịch trong ổ bụng hay còn gọi là xơ gan cổ trướng
• Theo dõi các biến chứng của bệnh gan

Siêu âm gan

Đo độ xơ gan bằng FibroScan

FibroScan là kỹ thuật hiện đại giúp đánh giá mức độ xơ hóa của gan mà không cần sinh thiết. Phương pháp này sử dụng sóng đàn hồi để đo độ cứng của mô gan, từ đó xác định mức độ xơ hóa gan.

FibroScan mang lại nhiều lợi ích, được sử dụng rộng rãi trong theo dõi các bệnh gan mạn tính như Viêm gan B, Viêm gan C hoặc gan nhiễm mỡ.

• Đánh giá mức độ xơ hóa gan một cách nhanh chóng
• Không gây đau và không xâm lấn
• Có thể thực hiện nhiều lần để theo dõi tiến triển bệnh
• Hỗ trợ phát hiện xơ gan ở giai đoạn sớm

Đo độ xơ gan bằng FibroScan

Sinh thiết gan

Sinh thiết gan là phương pháp giúp xác định chính xác mức độ tổn thương và xơ hóa của gan. Trong thủ thuật này, bác sĩ sẽ lấy một mẫu mô gan nhỏ để phân tích dưới kính hiển vi.

Sinh thiết gan thường được chỉ định trong các trường hợp:

• Cần xác định chính xác mức độ xơ hóa gan
• Các xét nghiệm khác chưa đủ để chẩn đoán
• Cần đánh giá nguyên nhân gây tổn thương gan
• Theo dõi tiến triển của bệnh gan mạn tính

Sinh thiết gan

Xơ gan có chữa dứt điểm được không?

Xơ gan là bệnh lý mạn tính xảy ra khi mô gan khỏe mạnh bị thay thế bởi mô xơ và mô sẹo. Khi quá trình xơ hóa đã diễn ra ở mức độ nặng, các tổn thương này thường không thể hồi phục hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách, người bệnh vẫn có thể làm chậm tiến triển của bệnh, cải thiện chức năng gan và hạn chế biến chứng nguy hiểm. Điều trị xơ gan chủ yếu tập trung vào kiểm soát nguyên nhân gây bệnh, bảo vệ các tế bào gan còn lại và phòng ngừa biến chứng.

• Điều trị nguyên nhân gây bệnh như viêm gan B hoặc viêm gan C, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng virus để kiểm soát bệnh và giảm tổn thương gan.
• Ngừng rượu bia và các chất gây hại cho gan giúp hạn chế tiến triển bệnh.
• Điều chỉnh chế độ ăn uống và lối sống, hạn chế thực phẩm nhiều chất béo, duy trì cân nặng hợp lý và tăng cường vận động.
• Điều trị và kiểm soát biến chứng như cổ trướng, xuất huyết tiêu hóa hoặc tăng áp lực tĩnh mạch cửa.
• Ghép gan trong trường hợp nặng với những bệnh nhân xơ gan giai đoạn cuối hoặc suy gan nặng, ghép gan có thể là phương pháp điều trị hiệu quả giúp cải thiện chất lượng cuộc sống.

Xơ gan giai đoạn mất bù không thể điều trị phục hồi hoàn toàn

Cách phòng ngừa xơ gan hiệu quả

Xơ gan là bệnh lý mạn tính nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được kiểm soát tốt các nguy cơ gây bệnh. Phần lớn các trường hợp xơ gan xuất phát từ những nguyên nhân có thể phòng tránh như nhiễm virus viêm gan, lạm dụng rượu bia hoặc rối loạn chuyển hóa.

• Tiêm vaccine phòng viêm gan B là biện pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ nhiễm virus và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như xơ gan hoặc ung thư gan.
• Hạn chế rượu bia và đồ uống có cồn để tránh tiếp tục làm tổn thương gan.
• Duy trì chế độ ăn uống lành mạnh giàu rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và thực phẩm .giàu protein tốt cho gan sẽ giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh gan mạn tính.
• Kiểm soát cân nặng và phòng ngừa gan nhiễm mỡ.
• Sử dụng thuốc đúng chỉ định của bác sĩ.
• Hạn chế tiếp xúc với hóa chất độc hại.
• Khám sức khỏe và kiểm tra chức năng gan định kỳ.

Các phương pháp phòng ngừa xơ gan hiệu quả

Câu hỏi thường gặp về bệnh xơ gan

Xơ gan sống được bao lâu?

Thời gian sống của người mắc xơ gan phụ thuộc vào nhiều yếu tố như giai đoạn bệnh, nguyên nhân gây bệnh và khả năng điều trị. Nếu xơ gan được phát hiện ở giai đoạn sớm và người bệnh tuân thủ điều trị, thay đổi lối sống, tuổi thọ có thể gần như bình thường.

Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển sang giai đoạn mất bù với các biến chứng như cổ trướng hoặc xuất huyết tiêu hóa, tiên lượng sẽ nghiêm trọng hơn. Vì vậy, việc theo dõi và điều trị sớm đóng vai trò rất quan trọng.

Người bị xơ gan nên ăn gì?

Chế độ dinh dưỡng hợp lý giúp hỗ trợ chức năng gan và hạn chế tiến triển của bệnh. Người bị xơ gan nên:

• Ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi
• Bổ sung protein từ cá, thịt nạc, trứng và đậu
• Hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ hoặc chiên rán
• Giảm lượng muối để hạn chế nguy cơ cổ trướng
• Uống đủ nước và tránh rượu bia

Chế độ ăn uống khoa học có thể giúp cải thiện sức khỏe gan và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng khoa học để phòng ngừa và kiểm soát xơ gan

Xơ gan có lây không?

Bản thân xơ gan không phải là bệnh lây nhiễm. Tuy nhiên, một số nguyên nhân gây xơ gan như viêm gan B hoặc viêm gan C lại có thể lây truyền qua đường máu, quan hệ tình dục hoặc từ mẹ sang con. Vì vậy, việc phòng ngừa lây nhiễm virus viêm gan là yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc xơ gan.

Khi nào cần đi khám để kiểm tra xơ gan?

Bạn nên đi khám và kiểm tra gan khi có các dấu hiệu như:

• Mệt mỏi kéo dài không rõ nguyên nhân
• Vàng da, vàng mắt
• Đau hoặc tức vùng hạ sườn phải
• Chán ăn, sụt cân nhanh
• Bụng to bất thường do cổ trướng

Ngoài ra, những người có nguy cơ cao như mắc viêm gan B, viêm gan C, uống nhiều rượu bia hoặc bị gan nhiễm mỡ nên kiểm tra chức năng gan định kỳ để phát hiện bệnh sớm.

Xơ gan là bệnh lý gan mạn tính nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Việc nhận biết nguyên nhân, dấu hiệu, các giai đoạn của xơ gan cũng như chủ động kiểm tra chức năng gan định kỳ sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng. Nếu bạn đang có các dấu hiệu nghi ngờ bệnh gan hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy đến Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được bác sĩ thăm khám, thực hiện xét nghiệm cần thiết và tư vấn điều trị hiệu quả, kịp thời.

Tài liệu tham khảo:

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/hepatitis-b

https://www.cdc.gov/hepatitis/index.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov%2Fhepatitis%2Findex.htm

https://www.aasld.org/practice-guidelines