Cổ tử cung ngắn khi mang thai có thể làm tăng nguy cơ sinh non, đặc biệt khi được phát hiện ở giữa thai kỳ. Nhiều mẹ bầu lo lắng khi kết quả siêu âm cho thấy cổ tử cung chỉ dài 20 - 25 mm và không biết liệu có thể giữ thai đến đủ tháng hay cần can thiệp y tế. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng dẫn đến sinh non hoặc cần khâu cổ tử cung. Đánh giá phải dựa trên tuổi thai, chiều dài cổ tử cung, tiền sử sản khoa và tình trạng hiện tại.

Để hiểu rõ hơn về cổ tử cung ngắn khi mang thai, những nguy cơ mẹ bầu và thai nhi cần đối mặt, hãy cùng theo dõi trong bài viết được tham vấn y khoa bởi BSCKI. Hồ Thị Thảo đến từ khoa Sản tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic.

Cổ tử cung ngắn khi mang thai là tình trạng chiều dài cổ tử cung thấp hơn ngưỡng đánh giá phù hợp với giai đoạn thai kỳ. Theo Hiệp hội Y học Bà mẹ và Thai nhi Hoa Kỳ (SMFM), ở người mang thai đơn không có tiền sử sinh non tự phát, chiều dài cổ tử cung ≤25 mm khi đo bằng siêu âm đầu dò âm đạo giữa thai kỳ được xem là ngắn. Tình trạng này làm tăng nguy cơ sinh non nhưng không đồng nghĩa chắc chắn sẽ sinh non. Hướng xử trí phụ thuộc vào tuổi thai, tiền sử sản khoa, kết quả siêu âm và triệu chứng đi kèm.

Cổ tử cung ngắn khi mang thai là gì?

Cổ tử cung là phần dưới của tử cung, nối buồng tử cung với âm đạo. Trong thai kỳ, cổ tử cung đóng vai trò hỗ trợ duy trì thai trong buồng tử cung và thường đóng cho đến giai đoạn chuẩn bị chuyển dạ.

Cổ tử cung ngắn là tình trạng chiều dài cổ tử cung thấp hơn ngưỡng được sử dụng để đánh giá nguy cơ sinh non trong một bối cảnh thai kỳ cụ thể.

Theo hướng dẫn SMFM Consult Series 70 (2024), chiều dài cổ tử cung ≤25 mm ở giữa thai kỳ được xem là ngắn đối với người mang thai đơn không có tiền sử sinh non tự phát. Tuy nhiên, ngưỡng này không được sử dụng máy móc cho tất cả thai phụ ở mọi tuổi thai.

Siêu âm đầu dò âm đạo là phương pháp đo tiêu chuẩn khi kết quả chiều dài cổ tử cung được sử dụng để định hướng điều trị. Bác sĩ đo chiều dài ống cổ tử cung theo kỹ thuật chuẩn hóa, kết hợp với tuổi thai và tiền sử sản khoa để đánh giá nguy cơ.

Nhiều trường hợp cổ tử cung ngắn không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện khi siêu âm thai.

Cổ tử cung ngắn khi mang thai làm tăng nguy cơ sinh non

Cổ tử cung ngắn khi mang thai có nguy hiểm không?

Cổ tử cung ngắn có thể làm tăng nguy cơ sinh non tự phát nhưng mức độ nguy hiểm không giống nhau ở mọi thai phụ. Kết quả đo chiều dài cổ tử cung là một yếu tố dự báo nguy cơ, không phải căn cứ duy nhất để xác định thai phụ có sinh non hay không.

Nguy cơ sinh non và sảy thai muộn

Khi cổ tử cung ngắn, đặc biệt nếu kèm tình trạng mở cổ tử cung sớm, nguy cơ sinh non có thể tăng lên.

Những biến chứng cần lưu ý gồm:

• Sinh non: Trẻ chào đời trước 37 tuần thai có thể gặp những vấn đề về hô hấp, nuôi dưỡng và khả năng thích nghi sau sinh, tùy thuộc tuổi thai khi sinh.
• Sảy thai muộn hoặc mất thai giữa thai kỳ: Có thể liên quan đến một số bất thường chức năng cổ tử cung, đặc biệt là hở eo cổ tử cung. Không phải mọi trường hợp cổ tử cung ngắn đều gặp biến chứng này.
• Cổ tử cung mở sớm: Khi cổ tử cung mở trước thời điểm dự kiến, bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân, nguy cơ và hướng xử trí.

Nhìn chung, chiều dài cổ tử cung càng ngắn có thể liên quan đến nguy cơ sinh non càng cao. Tuy nhiên, không thể dự đoán chính xác thời điểm sinh chỉ dựa trên một số đo siêu âm.

Khả năng giữ thai đủ tháng

Thai phụ có cổ tử cung ngắn vẫn có khả năng tiếp tục thai kỳ đến đủ tháng. Tuy nhiên, không thể bảo đảm kết quả này chỉ dựa vào một số đo.

Các yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng bao gồm:

• Tuổi thai khi phát hiện: Kết quả ở tuần 20 - 22 cần được diễn giải khác với kết quả ở giai đoạn muộn.
• Chiều dài và tình trạng cổ tử cung: Bác sĩ đánh giá số đo cùng tình trạng cổ tử cung đóng hay mở.
• Tiền sử sản khoa: Đặc biệt là tiền sử sinh non tự phát hoặc mất thai giữa thai kỳ.
• Số lượng thai: Thai đơn và đa thai có nguy cơ và khuyến nghị xử trí khác nhau.
• Triệu chứng hiện tại: Cơn co tử cung, ra máu hoặc nghi rỉ ối có thể làm thay đổi mức độ khẩn cấp của việc thăm khám.

Vì vậy, mẹ bầu nên trao đổi với bác sĩ để hiểu nguy cơ dựa trên toàn bộ tình trạng thai kỳ thay vì tự đánh giá bằng một con số.

Thai phụ cổ tử cung ngắn vẫn có thể sinh đủ tháng

Nguyên nhân và yếu tố tăng nguy cơ cổ tử cung ngắn

Cổ tử cung ngắn khi mang thai có thể liên quan đến đặc điểm cấu trúc cổ tử cung, tiền sử can thiệp y tế hoặc các yếu tố sản khoa khác. Trong nhiều trường hợp, nguyên nhân cụ thể không được xác định.

Một số yếu tố cần chú ý gồm:

• Tiền sử phẫu thuật cổ tử cung. Các thủ thuật như khoét chóp cổ tử cung hoặc cắt bỏ mô cổ tử cung có thể ảnh hưởng đến cấu trúc và chiều dài cổ tử cung.
• Tổn thương cổ tử cung. Tổn thương trong sinh nở hoặc sau thủ thuật có thể liên quan đến thay đổi chức năng cổ tử cung.
• Bất thường cấu trúc. Một số đặc điểm giải phẫu và tình trạng hở eo cổ tử cung có thể ảnh hưởng đến khả năng duy trì thai kỳ.
• Tiền sử sinh non hoặc mất thai giữa thai kỳ là thông tin quan trọng trong đánh giá nguy cơ sinh non, dù không nhất thiết là nguyên nhân trực tiếp gây ngắn cổ tử cung.
• Mang đa thai, thai đôi hoặc đa thai có nguy cơ sinh non cao hơn, nhưng không đồng nghĩa mọi trường hợp đều có cổ tử cung ngắn.

Cần phân biệt nguyên nhân ảnh hưởng đến chiều dài cổ tử cung với các yếu tố làm tăng nguy cơ sinh non nói chung.

Chẩn đoán và đánh giá cổ tử cung ngắn khi mang thai

Cổ tử cung ngắn có thể không gây triệu chứng. Thai phụ vẫn có thể sinh hoạt bình thường trong khi kết quả siêu âm cho thấy chiều dài cổ tử cung thấp hơn ngưỡng đánh giá.

Vì vậy, bác sĩ cần kết hợp phương pháp đo phù hợp với tuổi thai, tiền sử sản khoa, triệu chứng và các dấu hiệu lâm sàng.

Siêu âm đo chiều dài cổ tử cung

Siêu âm đầu dò âm đạo được sử dụng để đo chiều dài cổ tử cung theo quy trình chuẩn khi cần đưa ra quyết định điều trị.

Kết quả được ghi bằng milimet (mm), nhưng ý nghĩa lâm sàng còn phụ thuộc vào giai đoạn thai kỳ và tình trạng của thai phụ.

Nếu siêu âm bụng gợi ý cổ tử cung ngắn, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm đầu dò âm đạo để đánh giá phù hợp hơn.

Siêu âm đầu dò đo cổ tử cung

Đánh giá kết quả theo tuổi thai và tiền sử sản khoa

Cùng một số đo cổ tử cung có thể có ý nghĩa khác nhau ở những thai phụ khác nhau.

Bảng mang tính minh họa, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị cá nhân.

Phân biệt cổ tử cung ngắn và hở eo cổ tử cung

• Cổ tử cung ngắn mô tả tình trạng chiều dài cổ tử cung được xác định qua siêu âm.
• Hở eo cổ tử cung là tình trạng cổ tử cung không duy trì được chức năng đóng phù hợp trong thai kỳ, có thể biểu hiện bằng cổ tử cung mở không đau ở tam cá nguyệt thứ hai và làm tăng nguy cơ mất thai hoặc sinh non.

Hai tình trạng có thể liên quan nhưng không đồng nghĩa. Không phải mọi thai phụ có cổ tử cung ngắn đều bị hở eo cổ tử cung.

Việc phân biệt cần dựa trên tiền sử sản khoa, kết quả siêu âm và đánh giá lâm sàng.

Phân biệt cổ tử cung ngắn và hở eo cổ tử cung

Xử trí cổ tử cung ngắn khi mang thai

Mục tiêu xử trí là đánh giá và giảm nguy cơ sinh non ở những trường hợp có chỉ định phù hợp. Tùy tuổi thai, chiều dài cổ tử cung, tiền sử sản khoa và tình trạng hiện tại, bác sĩ có thể lựa chọn theo dõi, sử dụng progesterone đường âm đạo hoặc cân nhắc khâu cổ tử cung.

Theo dõi và đánh giá nguy cơ sinh non

Sau khi phát hiện cổ tử cung ngắn, bác sĩ sẽ xem xét tuổi thai, số lượng thai, kết quả siêu âm, tiền sử sinh non, tình trạng cổ tử cung và những triệu chứng đi kèm.

Việc theo dõi có thể bao gồm tái khám và đo lại chiều dài cổ tử cung khi cần. Không có lịch siêu âm lặp lại cố định phù hợp với mọi thai phụ.

Progesterone đường âm đạo

Progesterone đường âm đạo có thể giúp giảm nguy cơ sinh non trong một số trường hợp cổ tử cung ngắn.

Theo SMFM Consult Series #70, đối với người mang thai đơn không có tiền sử sinh non tự phát:

• Chiều dài cổ tử cung ≤20 mm: Progesterone đường âm đạo được khuyến nghị nếu thai phụ không có triệu chứng và tình trạng được xác định trước 24 tuần.
• Chiều dài cổ tử cung 21 - 25 mm: Có thể cân nhắc progesterone đường âm đạo nếu được phát hiện trước 24 tuần, dựa trên quyết định chung giữa bác sĩ và thai phụ.

Người có tiền sử sinh non tự phát hoặc mất thai giữa thai kỳ cần được đánh giá theo hướng dẫn phù hợp với nhóm nguy cơ tương ứng.

Mẹ bầu không nên tự mua, tự đặt thuốc hoặc điều chỉnh liều khi chưa có chỉ định.

Progesterone đặt đường âm đạo

Khâu cổ tử cung

Khâu cổ tử cung là thủ thuật sử dụng chỉ khâu nhằm hỗ trợ cổ tử cung trong một số trường hợp có nguy cơ mất thai hoặc sinh non liên quan đến cổ tử cung.

Việc cân nhắc thủ thuật phụ thuộc vào tiền sử sản khoa, chiều dài cổ tử cung, tuổi thai, tình trạng cổ tử cung đã mở hay chưa và những yếu tố lâm sàng khác.

Không phải mọi trường hợp cổ tử cung dưới 25 mm đều cần khâu.

Theo SMFM #70, ở thai đơn không có tiền sử sinh non tự phát, chiều dài cổ tử cung 10–25 mm nhưng chưa mở không phải là chỉ định khâu chỉ dựa trên kết quả đo này.

Theo NICE NG25, thai phụ đáp ứng các tiêu chí về tiền sử sinh non tự phát hoặc mất thai giữa thai kỳ cùng kết quả cổ tử cung ngắn có thể được bác sĩ tư vấn các lựa chọn dự phòng phù hợp, bao gồm progesterone đường âm đạo hoặc khâu cổ tử cung.

Trước thủ thuật, bác sĩ cần đánh giá lợi ích, nguy cơ và chống chỉ định theo tình trạng thực tế.

Các phương pháp khác và giới hạn áp dụng

Không phải mọi biện pháp từng được sử dụng để phòng sinh non đều có bằng chứng ủng hộ áp dụng thường quy.

• Vòng nâng cổ tử cung: SMFM không khuyến nghị thường quy để dự phòng sinh non ở thai đơn có cổ tử cung ngắn.
• 17-alpha hydroxyprogesterone caproate (17-OHPC): Không được khuyến nghị để điều trị cổ tử cung ngắn.
• Nghỉ giường tuyệt đối: Không có bằng chứng cho thấy nghỉ giường thường quy giúp ngăn sinh non do cổ tử cung ngắn; bất động kéo dài có thể gây tác động bất lợi.
• Thai đôi: Không tự động áp dụng phác đồ của thai đơn. Theo SMFM #70, progesterone, vòng nâng và khâu cổ tử cung không được khuyến nghị sử dụng thường quy chỉ để điều trị cổ tử cung ngắn ở thai đôi ngoài bối cảnh nghiên cứu lâm sàng.

Những điều mẹ bầu cần lưu ý khi cổ tử cung ngắn

Khi được thông báo cổ tử cung ngắn, mẹ bầu nên tuân thủ kế hoạch theo dõi và nhận biết những triệu chứng có thể liên quan đến chuyển dạ sinh non.

Một số lưu ý quan trọng:

• Tái khám theo lịch hẹn: Mang theo kết quả siêu âm trước đó và thông tin tiền sử sản khoa.
• Không tự ý nằm bất động tuyệt đối: Nghỉ giường thường quy không được khuyến nghị để phòng sinh non do cổ tử cung ngắn.
• Trao đổi về vận động: Đi lại, làm việc và tập luyện cần được xem xét dựa trên tình trạng thai kỳ và các biến chứng kèm theo.
• Hỏi bác sĩ về quan hệ tình dục: Không có đủ bằng chứng để khuyến nghị kiêng quan hệ thường quy cho mọi thai phụ có cổ tử cung ngắn. Nếu có ra máu, cơn co hoặc nghi vỡ ối, cần được đánh giá trước.
• Không tự ý sử dụng thuốc: Chỉ dùng progesterone hoặc thuốc khác khi được bác sĩ chỉ định.
• Theo dõi triệu chứng: Chú ý cơn co tử cung, ra máu, rỉ nước, đau bụng hoặc áp lực vùng chậu bất thường.

Mẹ bầu nên duy trì dinh dưỡng và sinh hoạt phù hợp với thai kỳ. Tuy nhiên, không có chế độ ăn hoặc mẹo sinh hoạt nào được chứng minh có thể chắc chắn làm cổ tử cung dài trở lại.

Nếu xuất hiện những biểu hiện nghi chuyển dạ sinh non hoặc biến chứng sản khoa, mẹ bầu cần liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá.

Những dấu hiệu cảnh báo gồm:

• Cơn co tử cung đều đặn, thường xuyên hoặc tăng dần.
• Ra máu âm đạo, đặc biệt khi ra nhiều hoặc kèm đau bụng.
• Rỉ nước hoặc chảy nước từ âm đạo, nghi vỡ ối.
• Đau bụng dưới, đau lưng kéo dài hoặc áp lực vùng chậu bất thường.
• Dịch âm đạo thay đổi rõ rệt hoặc lẫn máu.
• Thai máy giảm so với bình thường khi đã ở tuổi thai có thể theo dõi cử động thai.

Không nên chờ triệu chứng trở nên nghiêm trọng mới đi khám. Khi nghi vỡ ối, chảy máu nhiều hoặc đau bụng dữ dội, cần được đánh giá cấp cứu sản khoa.

Những điều mẹ bầu cần lưu ý

Câu hỏi thường gặp về cổ tử cung ngắn khi mang thai

Cổ tử cung ngắn có thể dài trở lại không?

Chiều dài cổ tử cung có thể thay đổi giữa các lần đo hoặc trong diễn biến thai kỳ. Tuy nhiên, không có phương pháp điều trị nào bảo đảm làm cổ tử cung dài trở lại. Mục tiêu xử trí là đánh giá và giảm nguy cơ sinh non khi có chỉ định phù hợp.

Thai 24 tuần cổ tử cung 20 mm có nguy hiểm không?

Chiều dài cổ tử cung 20 mm ở thai 24 tuần cần được bác sĩ đánh giá. Mức độ nguy cơ phụ thuộc vào tuổi thai chính xác, tiền sử sản khoa, số lượng thai và triệu chứng. Không nên tự áp dụng khuyến nghị dành cho trường hợp phát hiện trước 24 tuần.

Cổ tử cung ngắn có sinh thường được không?

Có thể. Cổ tử cung ngắn không phải là chỉ định sinh mổ bắt buộc. Phương pháp sinh phụ thuộc vào tình trạng mẹ và thai nhi, tuổi thai, diễn biến chuyển dạ và các chỉ định sản khoa khác.

Có phải mẹ bầu cổ tử cung ngắn đều cần khâu cổ tử cung?

Không. Khâu cổ tử cung chỉ được cân nhắc khi có chỉ định phù hợp. Nhiều trường hợp có thể được theo dõi hoặc sử dụng progesterone đường âm đạo theo đánh giá của bác sĩ mà không cần khâu.

Khâu vòng cổ tử cung

Cổ tử cung ngắn khi mang thai làm tăng nguy cơ sinh non nhưng không chắc chắn xảy ra biến chứng. Đánh giá và xử trí cần dựa trên tuổi thai, chiều dài cổ tử cung, tiền sử sản khoa và tình trạng hiện tại. Theo dõi phù hợp và can thiệp đúng chỉ định có thể giúp giảm nguy cơ sinh non ở những nhóm thai phụ nhất định.

Để kiểm tra và theo dõi tình trạng cổ tử cung ngắn khi mang thai, mẹ bầu hãy liên hệ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được tư vấn chi tiết, đăng ký theo dõi thai kỳ và phát hiện bất thường sớm.

Tài liệu tham khảo:

1. Society for Maternal-Fetal Medicine. (2024). SMFM Consult Series #70: Management of short cervix in individuals without a history of spontaneous preterm birth. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38754603/
2. National Institute for Health and Care Excellence. Preterm labour and birth — NG25. https://www.nice.org.uk/guidance/ng25/chapter/Recommendations
3. Society for Maternal-Fetal Medicine. (2020). SMFM Consult Series #50: The role of activity restriction in obstetric management. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8081556/
4. American College of Obstetricians and Gynecologists. Preterm Labor and Birth. https://www.acog.org/womens-health/faqs/preterm-labor-and-birth

Bài viết cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe và không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ.