Khí hư bất thường là tình trạng dịch tiết âm đạo thay đổi rõ rệt về màu sắc, mùi, lượng hoặc kết cấu, đôi khi kèm ngứa, nóng rát hay đau vùng chậu. Đây có thể là biểu hiện của viêm âm đạo, nhiễm nấm, mất cân bằng hệ vi sinh hoặc một số bệnh lý đường sinh dục. Tuy nhiên, không phải mọi thay đổi đều là dấu hiệu mắc bệnh, bởi khí hư có thể biến đổi tự nhiên theo chu kỳ kinh nguyệt và nội tiết tố.

Để tìm hiểu về khí hư bất thường, dấu hiệu cần chú ý và nguyên nhân, cách điều trị hiệu quả, hãy theo dõi trong bài viết được tham vấn y khoa từ BSCKI. Trần Quỳnh Giao, Trưởng khoa Sản đến từ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic..

Khí hư có dấu hiệu bất thường khi thay đổi đáng kể so với bình thường, đặc biệt nếu có mùi hôi, màu vàng xanh, xám, kết cấu khác lạ hoặc kèm ngứa, đau và chảy máu ngoài kỳ kinh. Nguyên nhân có thể là nhiễm trùng, kích ứng hoặc vấn đề khác. Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc gây khó chịu, bạn nên khám phụ khoa để xác định nguyên nhân thay vì tự dùng thuốc.

Khí hư như thế nào là bất thường?

Khí hư, còn gọi là huyết trắng, là dịch tiết tự nhiên từ âm đạo và cổ tử cung. Dịch tiết giúp duy trì độ ẩm, loại bỏ tế bào chết và góp phần giữ môi trường âm đạo khỏe mạnh.

Thông thường, khí hư có màu trong hoặc trắng, không có mùi khó chịu rõ rệt. Lượng và kết cấu có thể thay đổi theo chu kỳ kinh nguyệt, khi mang thai hoặc khi có kích thích tình dục.

Khí hư được xem là có dấu hiệu bất thường khi khác rõ so với đặc điểm thường ngày, nhất là khi kèm ngứa, nóng rát, đau hoặc chảy máu không giải thích được.

Một số thay đổi như khí hư trong, dai khi rụng trứng hoặc ngả vàng nhạt khi khô trên đồ lót có thể là hiện tượng sinh lý. Vì vậy, không nên tự kết luận mắc bệnh chỉ từ màu sắc hoặc lượng khí hư.

Khí hư bất thường có thể cảnh báo bệnh phụ khoa

Dấu hiệu khí hư bất thường

Khí hư bất thường có thể biểu hiện qua màu sắc, mùi, kết cấu và các triệu chứng đi kèm. Việc xem xét đồng thời nhiều đặc điểm giúp nhận biết tình trạng cần chú ý, nhưng không thể thay thế chẩn đoán y khoa.

Khí hư thay đổi màu sắc

Màu sắc dịch tiết có thể gợi ý một số nguyên nhân. Tuy nhiên, nhiều tình trạng có biểu hiện tương tự nhau nên không thể xác định bệnh chỉ bằng quan sát.

• Khí hư trắng, đặc hoặc vón cục kèm ngứa, đỏ và nóng rát âm hộ có thể liên quan đến nhiễm nấm Candida.
• Khí hư vàng nhạt khi khô trên đồ lót đôi khi là sinh lý. Nếu vàng rõ, kéo dài hoặc kèm mùi hôi, ngứa, đau, cần kiểm tra nguyên nhân.
• Khí hư màu xanh hoặc vàng xanh có thể gặp trong nhiễm Trichomonas hoặc một số tình trạng nhiễm trùng khác, nhất là khi dịch có bọt.
• Khí hư trắng xám, loãng, kèm mùi tanh như cá có thể gợi ý loạn khuẩn âm đạo (BV).
• Khí hư nâu hoặc lẫn máu đôi khi do máu cũ ở cuối kỳ kinh. Nếu xuất hiện ngoài kỳ kinh, sau quan hệ hoặc sau mãn kinh, cần được thăm khám.

Màu sắc chỉ có giá trị định hướng, không đủ để xác định chính xác tác nhân gây bệnh.

Khí hư có mùi hoặc kết cấu khác thường

Khí hư sinh lý có thể có mùi nhẹ đặc trưng. Điều cần lưu ý là khi mùi trở nên nồng, khó chịu hoặc thay đổi rõ so với trước đây.

Các biểu hiện có thể gặp gồm:

• Mùi tanh như cá, đôi khi rõ hơn sau quan hệ hoặc trong kỳ kinh.
• Mùi hôi kéo dài, nhất là khi kết hợp với dịch tiết thay đổi hoặc triệu chứng kích ứng.
• Dịch đặc, vón cục hoặc có những hạt lợn cợn bất thường.
• Dịch có bọt hoặc kết cấu thay đổi rõ rệt.
• Dịch loãng hoặc ra nhiều hơn thường lệ, đặc biệt nếu kèm mùi lạ, ngứa hoặc đau.

Khí hư có kết cấu bất thường

Khí hư kèm ngứa, đau hoặc chảy máu

Các triệu chứng đi kèm có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định mức độ cần thăm khám.

• Ngứa, đỏ hoặc nóng rát vùng âm hộ, âm đạo.
• Tiểu buốt hoặc đau khi đi tiểu.
• Đau rát khi quan hệ tình dục.
• Đau bụng dưới hoặc đau vùng chậu.
• Chảy máu giữa các kỳ kinh hoặc sau quan hệ.
• Sốt, mệt nhiều hoặc đau tăng dần.

Những biểu hiện trên có thể liên quan đến viêm âm đạo, viêm cổ tử cung, nhiễm trùng tiết niệu hoặc các bệnh lý khác.

Đặc biệt, khí hư bất thường kèm sốt hoặc đau vùng chậu đáng kể cần được đánh giá sớm để loại trừ nhiễm trùng đường sinh dục trên và những tình trạng nghiêm trọng khác.

Khí hư bất thường có nguy hiểm không?

Khí hư bất thường không phải lúc nào cũng nguy hiểm. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào nguyên nhân, tình trạng sức khỏe, triệu chứng đi kèm và thời điểm được chẩn đoán, điều trị.

Một số trường hợp chỉ liên quan đến thay đổi sinh lý hoặc kích ứng nhẹ. Tuy nhiên, khi nguyên nhân là nhiễm trùng, triệu chứng có thể kéo dài, tái phát hoặc dẫn đến biến chứng nếu không được xử trí phù hợp.

Những ảnh hưởng có thể gặp gồm:

• Khó chịu trong sinh hoạt do ngứa, nóng rát, dịch tiết nhiều hoặc mùi khó chịu.
• Đau khi quan hệ, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe tình dục.
• Triệu chứng kéo dài hoặc tái phát trong một số tình trạng như BV và nhiễm Candida.
• Nhiễm trùng lan lên đường sinh dục trên khi một số bệnh lây truyền qua đường tình dục không được điều trị.
• Nguy cơ viêm vùng chậu, tổn thương vòi trứng hoặc thai ngoài tử cung trong những trường hợp nhiễm trùng nhất định.
• Một số biến chứng thai kỳ có thể liên quan đến các tác nhân nhiễm trùng cụ thể.

Cần phân biệt khí hư bất thường với bệnh lý gây ra triệu chứng. Bản thân sự thay đổi dịch tiết không trực tiếp gây vô sinh; nguy cơ ảnh hưởng khả năng sinh sản chủ yếu phụ thuộc vào bệnh lý nền, chẳng hạn viêm vùng chậu do Chlamydia hoặc lậu.

Vì vậy, không nên quá lo lắng chỉ vì khí hư thay đổi, nhưng cũng không nên chủ quan nếu triệu chứng kéo dài hoặc kèm dấu hiệu cảnh báo.

Khí hư bất thường gây ảnh hưởng sinh hoạt và các bệnh lý ảnh hưởng sinh sản

Nguyên nhân gây khí hư bất thường

Khí hư có thể thay đổi do nhiễm trùng, mất cân bằng hệ vi sinh, kích ứng hoặc biến động sinh lý. Xác định nguyên nhân là bước quan trọng để lựa chọn hướng xử trí phù hợp, tránh sử dụng thuốc không cần thiết.

Do nhiễm trùng hoặc mất cân bằng hệ vi sinh

Những tình trạng thường được bác sĩ xem xét gồm:

• Loạn khuẩn âm đạo (BV) xảy ra khi hệ vi khuẩn trong âm đạo mất cân bằng. Khí hư có thể loãng, trắng xám, có mùi tanh như cá. Một số người không có triệu chứng rõ rệt.
• Nhiễm nấm Candida có thể gây ngứa, đỏ hoặc nóng rát âm hộ. Dịch tiết đôi khi trắng, đặc và vón cục. Thai kỳ, sử dụng kháng sinh hoặc đái tháo đường kiểm soát chưa tốt có thể làm tăng nguy cơ.
• Nhiễm Trichomonas là bệnh lây truyền qua đường tình dục do ký sinh trùng Trichomonas vaginalis gây ra. Biểu hiện có thể gồm khí hư vàng xanh, có bọt, mùi khó chịu hoặc kích ứng; nhiều người nhiễm bệnh không có triệu chứng điển hình.
• Viêm cổ tử cung có thể gây tăng dịch nhầy mủ hoặc chảy máu sau quan hệ. Một số trường hợp liên quan đến Chlamydia hoặc vi khuẩn gây bệnh lậu.

Các bệnh lý này có triệu chứng chồng lấp và đôi khi có thể xuất hiện đồng thời. Việc xét nghiệm phù hợp giúp bác sĩ lựa chọn điều trị đúng nguyên nhân.

Nguyên nhân không do nhiễm trùng

Ngoài nhiễm trùng, dịch tiết và cảm giác khó chịu vùng sinh dục có thể bị ảnh hưởng bởi những yếu tố khác:

• Biến động nội tiết trong chu kỳ kinh nguyệt, đặc biệt gần thời điểm rụng trứng, có thể khiến khí hư trong, dai và nhiều hơn.
• Thai kỳ thường làm tăng lượng dịch tiết do những thay đổi sinh lý.
• Xà phòng có hương liệu, dung dịch vệ sinh, chất bôi trơn hoặc chất diệt tinh trùng có thể gây kích ứng ở một số người.
• Thụt rửa bên trong âm đạo có thể làm thay đổi môi trường vi sinh tự nhiên.
• Giảm estrogen trong giai đoạn mãn kinh có thể khiến niêm mạc âm đạo khô, mỏng và dễ kích ứng.
• Dị vật còn lưu trong âm đạo, chẳng hạn tampon bị quên, có thể gây dịch tiết có mùi khó chịu hoặc lẫn máu.

Không phải mọi yếu tố kể trên đều gây bệnh. Khí hư tăng do rụng trứng hoặc thai kỳ thường không cần điều trị nếu không có triệu chứng đáng lo ngại.

Khí hư bất thường do thay đổi nội tiết

Khi nào khí hư bất thường cần đi khám?

Bạn nên khám phụ khoa nếu khí hư thay đổi rõ rệt về màu sắc, mùi hoặc kết cấu, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc gây khó chịu.

Thời điểm thăm khám phụ thuộc vào mức độ triệu chứng và hoàn cảnh cụ thể.

Một số tình huống cần đặc biệt lưu ý:

• Nếu đang mang thai và xuất hiện chảy máu âm đạo, cần liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở sản khoa ngay.
• Nếu nghi ngờ rỉ nước ối hoặc vỡ ối, cần được cơ sở sản khoa hướng dẫn đánh giá ngay.
• Nếu có khả năng mang thai kèm đau bụng dữ dội, ra máu hoặc choáng, cần cấp cứu để loại trừ thai ngoài tử cung.
• Nếu có nguy cơ mắc bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc bạn tình được chẩn đoán STI, nên được tư vấn xét nghiệm ngay cả khi triệu chứng không rõ.

Không nên trì hoãn thăm khám bằng cách tự sử dụng nhiều loại thuốc đặt hoặc dung dịch vệ sinh khi chưa biết nguyên nhân.

Chẩn đoán khí hư bất thường

Nhiều nguyên nhân gây khí hư bất thường có triệu chứng tương tự nhau. Bác sĩ thường kết hợp khai thác tiền sử, khám lâm sàng và xét nghiệm khi cần để xác định tình trạng cụ thể.

Theo CDC, chỉ dựa vào mô tả triệu chứng hoặc tiền sử thường không đủ để chẩn đoán chính xác nguyên nhân viêm âm đạo.

Khám lâm sàng và khai thác triệu chứng

Bác sĩ có thể hỏi về đặc điểm dịch tiết, diễn tiến triệu chứng và những vấn đề sức khỏe liên quan.

Thông tin thường được khai thác gồm:

• Màu sắc, mùi, lượng và kết cấu khí hư.
• Thời gian xuất hiện và tần suất tái phát.
• Ngứa, nóng rát, tiểu đau, đau khi quan hệ hoặc đau vùng chậu.
• Chu kỳ kinh nguyệt, khả năng mang thai và tiền sử bệnh phụ khoa.
• Hoạt động tình dục, nguy cơ mắc STI.
• Thuốc đặt, kháng sinh và sản phẩm vệ sinh đã sử dụng.

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể khám vùng sinh dục ngoài, quan sát âm đạo, cổ tử cung hoặc lấy mẫu dịch tiết để xét nghiệm. Việc thăm khám cần được giải thích và thực hiện với sự đồng ý của người bệnh.

Khám phụ khoa và điều trị theo chỉ định

Các xét nghiệm có thể được chỉ định

Không phải tất cả người bệnh đều cần thực hiện toàn bộ xét nghiệm. Bác sĩ lựa chọn tùy triệu chứng và nguyên nhân nghi ngờ.

• Đo pH âm đạo giúp hỗ trợ đánh giá môi trường dịch tiết. pH tăng có thể gặp trong BV hoặc Trichomonas nhưng không đủ để chẩn đoán riêng lẻ.
• Soi tươi dịch âm đạo giúp quan sát mẫu bệnh phẩm dưới kính hiển vi, tìm dấu hiệu gợi ý viêm hoặc một số tác nhân nhiễm trùng.
• Xét nghiệm KOH có thể hỗ trợ phát hiện cấu trúc nấm và đánh giá mùi amin trong một số trường hợp.
• Xét nghiệm NAAT có thể được chỉ định để phát hiện Trichomonas, Chlamydia hoặc lậu.
• Nuôi cấy hoặc xét nghiệm chuyên biệt có thể cần thiết khi triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc chưa xác định rõ nguyên nhân.

Mỗi xét nghiệm đều có giới hạn. Bác sĩ sẽ kết hợp kết quả với triệu chứng và thăm khám để đưa ra chẩn đoán phù hợp.

Điều trị khí hư bất thường

Điều trị khí hư bất thường phụ thuộc vào nguyên nhân, tình trạng sức khỏe và các yếu tố như thai kỳ hoặc bệnh lý đi kèm.

Không có một loại thuốc đặt, thuốc uống hay dung dịch vệ sinh phù hợp cho tất cả trường hợp. Việc tự dùng thuốc khi chưa xác định nguyên nhân có thể dẫn đến điều trị không hiệu quả hoặc chậm phát hiện bệnh.

Điều trị theo nguyên nhân

Tùy kết quả đánh giá, bác sĩ có thể lựa chọn những hướng điều trị sau:

• Nhiễm nấm Candida có triệu chứng có thể được điều trị bằng thuốc kháng nấm. Loại thuốc và đường dùng cần phù hợp với từng trường hợp, đặc biệt khi mang thai hoặc nhiễm nấm tái phát.
• BV có triệu chứng thường được điều trị bằng thuốc kháng khuẩn theo phác đồ phù hợp.
• Nhiễm Trichomonas cần điều trị bằng thuốc đặc hiệu. Bạn tình cũng cần được đánh giá và điều trị theo hướng dẫn để hạn chế tái nhiễm.
• Viêm cổ tử cung do STI cần điều trị theo tác nhân được xác định hoặc đánh giá lâm sàng của bác sĩ.
• Kích ứng hoặc dị ứng thường cần loại bỏ yếu tố gây kích ứng, không nhất thiết sử dụng thuốc kháng sinh hoặc kháng nấm.
• Thay đổi khí hư sinh lý thường không cần điều trị nếu không có bệnh lý hoặc triệu chứng đáng lo ngại.

Người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn điều trị và tái khám nếu triệu chứng không cải thiện. Không nên dùng lại đơn thuốc cũ chỉ vì biểu hiện giống lần trước.

Sử dụng thuốc điều trị nguyên nhân

Chăm sóc và những điều cần tránh

Chăm sóc vùng sinh dục đúng cách giúp hạn chế kích ứng và tránh làm triệu chứng khó chịu trở nên nghiêm trọng hơn.

Nếu đã điều trị nhưng khí hư vẫn bất thường, bạn nên được đánh giá lại. Những triệu chứng giống nhau không nhất thiết do cùng một bệnh lý.

Khí hư thay đổi trong những trường hợp đặc biệt

Đặc điểm khí hư có thể thay đổi theo nội tiết, hoạt động tình dục và từng giai đoạn của cơ thể. Không phải mọi thay đổi đều là dấu hiệu nhiễm trùng.

Một số tình huống thường gặp gồm:

• Khi mang thai, khí hư thường tăng, có màu trong hoặc trắng sữa và không có mùi khó chịu. Nếu xuất hiện mùi lạ, ngứa, đau hoặc dịch vàng xanh, nên liên hệ nhân viên y tế. Chảy máu âm đạo hoặc nghi ngờ rỉ nước ối cần được đánh giá ngay theo hướng dẫn sản khoa.
• Sau quan hệ tình dục, dịch tiết có thể thay đổi tạm thời do tinh dịch, chất bôi trơn hoặc dịch sinh lý. Nếu mùi hôi kéo dài, đau rát, chảy máu sau quan hệ hoặc có nguy cơ STI, nên đi khám.
• Trước và sau kỳ kinh, khí hư có thể thay đổi về lượng và độ đặc theo nội tiết. Dịch nâu nhạt gần cuối kỳ kinh đôi khi do máu cũ; nếu ra máu ngoài kỳ kinh hoặc kéo dài, cần kiểm tra nguyên nhân.

Ở người đã mãn kinh, tình trạng chảy máu âm đạo không giải thích được, kể cả dịch tiết lẫn máu, cần được bác sĩ đánh giá.

Khí hư bất thường khi mang thai

Câu hỏi thường gặp về khí hư bất thường

Khí hư ra nhiều nhưng không ngứa có sao không?

Khí hư ra nhiều nhưng không ngứa có thể là thay đổi sinh lý, đặc biệt khi rụng trứng hoặc mang thai. Nếu dịch trong hoặc trắng, không có mùi khó chịu và không kèm đau, tình trạng thường ít đáng lo hơn. Tuy nhiên, nếu lượng dịch tăng rõ rệt, kéo dài, đổi màu hoặc có mùi lạ, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân.

Khí hư bất thường có tự khỏi không?

Một số thay đổi do nội tiết hoặc kích ứng nhẹ có thể cải thiện khi yếu tố tác động không còn. Tuy nhiên, BV có triệu chứng, nhiễm nấm hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục có thể cần được điều trị. Không nên chờ tự khỏi nếu triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc kèm đau, sốt hay chảy máu bất thường.

Khí hư bất thường có ảnh hưởng khả năng sinh sản không?

Bản thân khí hư bất thường không đồng nghĩa với vô sinh. Tuy nhiên, một số bệnh lý như Chlamydia và lậu, nếu dẫn đến viêm vùng chậu, có thể gây tổn thương vòi trứng và ảnh hưởng khả năng mang thai. Phát hiện, chẩn đoán và điều trị đúng nguyên nhân giúp hạn chế nguy cơ biến chứng.

Nếu không được điều trị kịp thời, khí hư bất thường có thể ảnh hưởng sinh sản

Khí hư bất thường có thể liên quan đến viêm âm đạo, nhiễm nấm, loạn khuẩn hoặc những bệnh lý đường sinh dục khác, nhưng cũng có trường hợp chỉ là thay đổi sinh lý. Màu sắc, mùi và kết cấu dịch tiết có giá trị gợi ý, không đủ để tự xác định chính xác nguyên nhân.

Nếu khí hư thay đổi kéo dài, tái phát hoặc kèm ngứa, đau, mùi khó chịu hay chảy máu ngoài kỳ kinh, bạn hãy liên hệ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được tư vấn và thăm khám với bác sĩ chuyên khoa.

Tài liệu tham khảo:

1. NHS. Vaginal discharge. https://www.nhs.uk/symptoms/vaginal-discharge/
2. CDC. Diseases Characterized by Vulvovaginal Itching, Burning, Irritation, Odor or Discharge. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/vaginal-discharge.htm
3. ACOG. Vaginitis. https://www.acog.org/womens-health/faqs/vaginitis
4. ACOG. Vulvovaginal Health. https://www.acog.org/womens-health/faqs/vulvovaginal-health

Nội dung cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp.