Tầm soát ung thư cổ tử cung là biện pháp quan trọng giúp phát hiện sớm những tổn thương tiền ung thư trước khi tiến triển thành ung thư xâm lấn. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), năm 2023 có khoảng 75.4% phụ nữ trong độ tuổi từ 21- 65 tại đây thực hiện tầm soát ung thư cổ tử cung theo khuyến cáo, cho thấy vẫn còn rất nhiều phụ nữ chưa quan tâm đến bệnh lý này. Một trong những nguyên nhân là do nhiều người chưa hiểu quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung gồm những gì, diễn ra như thế nào và cần chuẩn bị những gì trước khi khám. Để giải đáp những thắc mắc đó, hãy cùng theo dõi bài viết của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic dưới đây.

Quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung thường gồm 5 bước, bao gồm đăng ký và khai thác tiền sử bệnh, khám phụ khoa, lấy mẫu tế bào cổ tử cung hoặc xét nghiệm HPV, phân tích mẫu tại phòng xét nghiệm và trả kết quả, tư vấn theo dõi hoặc chỉ định kiểm tra chuyên sâu nếu phát hiện bất thường.

Quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung gồm 5 bước chi tiết

Tầm soát ung thư cổ tử cung là quy trình gồm nhiều bước liên tiếp nhằm phát hiện sớm những tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư cổ tử cung ngay cả khi chưa xuất hiện triệu chứng. Mặc dù mỗi cơ sở y tế có thể có quy trình tiếp nhận khác nhau, các bước chuyên môn cơ bản đều tuân theo hướng dẫn của Bộ Y tế và các hiệp hội sản phụ khoa. Nắm được các bước này giúp chị em chuẩn bị chủ động, giảm lo lắng và phối hợp tốt hơn với bác sĩ trong quá trình thăm khám.

Đăng ký khám và khai thác tiền sử sức khỏe

Bước đầu tiên trong quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung là tiếp nhận thông tin và khai thác tiền sử sức khỏe. Mục tiêu của bước này không phải để chẩn đoán bệnh mà giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ, lựa chọn phương pháp tầm soát phù hợp và hạn chế bỏ sót các yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.

Chị em nên trao đổi trung thực về tình trạng sức khỏe hiện tại cũng như các bệnh lý phụ khoa đã từng mắc. Những thông tin này sẽ được kết hợp với độ tuổi, tiền sử sinh sản và kết quả tầm soát trước đó để có kế hoạch khám phù hợp.

Ở bước này, bác sĩ thường sẽ hỏi:

• Độ tuổi và thời điểm bắt đầu có quan hệ tình dục.
• Tiền sử mắc bệnh phụ khoa hoặc các bất thường ở cổ tử cung.
• Kết quả Pap smear hoặc xét nghiệm HPV đã thực hiện trước đây.
• Tiền sử tiêm vắc xin HPV.
• Chu kỳ kinh nguyệt, ngày đầu kỳ kinh gần nhất.
• Có đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai hay không.
• Các triệu chứng bất thường như ra máu âm đạo, khí hư bất thường, đau khi quan hệ hoặc đau vùng chậu.
• Tiền sử điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục hoặc suy giảm miễn dịch.

Sau khi hoàn tất khai thác thông tin, bác sĩ sẽ giải thích quy trình thực hiện và lựa chọn loại xét nghiệm cần tiến hành như Pap smear, HPV DNA hoặc kết hợp cả hai nếu phù hợp với độ tuổi và nguy cơ của người bệnh. Đây cũng là thời điểm chị em có thể trao đổi những thắc mắc liên quan trước khi bước sang giai đoạn khám phụ khoa.

Khai thác tiền sử sức khỏe

Khám phụ khoa và đánh giá cổ tử cung

Bác sĩ sẽ tiến hành khám phụ khoa để đánh giá tình trạng âm hộ, âm đạo và cổ tử cung trước khi lấy mẫu xét nghiệm. Đây là bước quan trọng nhằm phát hiện những dấu hiệu ung thư cổ tử cung bất thường có thể quan sát bằng mắt thường như viêm nhiễm, polyp cổ tử cung, lộ tuyến, tổn thương nghi ngờ hoặc chảy máu bất thường.

Tuy nhiên, khám phụ khoa không thể thay thế các xét nghiệm tầm soát ung thư cổ tử cung vì nhiều tổn thương tiền ung thư hoặc giai đoạn rất sớm không thể quan sát bằng mắt thường. Kết quả khám sẽ giúp bác sĩ quyết định có đủ điều kiện lấy mẫu ngay hay cần điều trị tình trạng viêm nhiễm trước để tránh ảnh hưởng đến độ chính xác của xét nghiệm.

Nếu đang trong kỳ kinh nguyệt, bị viêm âm đạo cấp hoặc có chảy máu âm đạo chưa rõ nguyên nhân, bác sĩ có thể cân nhắc thay đổi thời điểm thực hiện xét nghiệm để đảm bảo kết quả chính xác hơn.

Trong bước khám phụ khoa, bác sĩ thường sẽ thực hiện:

• Quan sát vùng âm hộ và âm đạo để phát hiện các dấu hiệu viêm, tổn thương hoặc bất thường.
• Đặt mỏ vịt nhằm bộc lộ cổ tử cung để đánh giá hình dạng, màu sắc và bề mặt cổ tử cung. Đặt mỏ vịt có thể khiến một số chị em cảm thấy hơi căng tức hoặc khó chịu trong vài giây đầu, nhưng cảm giác này thường nhẹ và sẽ giảm nhanh khi cơ thể thư giãn. Nếu thả lỏng cơ vùng chậu và hít thở đều theo hướng dẫn của bác sĩ, quá trình khám thường diễn ra nhanh chóng và ít gây khó chịu.
• Kiểm tra xem có dịch tiết bất thường, chảy máu hoặc tổn thương nghi ngờ cần lưu ý hay không.
• Đánh giá tình trạng viêm cổ tử cung hoặc các bệnh lý phụ khoa có thể ảnh hưởng đến lấy mẫu.
• Giải thích cho người bệnh về tình trạng cổ tử cung trước khi chuyển sang bước lấy mẫu Pap smear hoặc HPV DNA.

Khám phụ khoa

Lấy mẫu Pap smear hoặc xét nghiệm HPV

Khi đã xác định cổ tử cung đủ điều kiện để thực hiện tầm soát, bác sĩ sẽ tiến hành lấy mẫu tế bào cổ tử cung để làm xét nghiệm Pap smear, xét nghiệm HPV DNA hoặc kết hợp cả hai, tùy theo độ tuổi, yếu tố nguy cơ và hướng dẫn chuyên môn.

Lấy mẫu xét nghiệm là bước quan trọng nhất trong quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung vì kết quả xét nghiệm sẽ giúp phát hiện những biến đổi bất thường của tế bào hoặc sự hiện diện của virus HPV nguy cơ cao,  nguyên nhân liên quan đến phần lớn các trường hợp ung thư cổ tử cung. Quá trình lấy mẫu thường chỉ kéo dài từ 1–2 phút, không gây đau, không cần gây mê hay nhập viện và hầu hết chị em đều có thể ra về ngay sau khi thực hiện.

Một số chị em có thể ra một ít máu hồng hoặc nâu nhạt trong ngày đầu tiên, đây là phản ứng thường gặp do cổ tử cung khá nhạy cảm và thường không đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu ra máu nhiều, kéo dài hoặc kèm đau bụng dữ dội, người bệnh nên liên hệ với cơ sở y tế để được kiểm tra.

• Bác sĩ sử dụng một chổi hoặc que lấy mẫu chuyên dụng để nhẹ nhàng thu thập tế bào ở bề mặt và ống cổ tử cung.
• Mẫu tế bào sẽ được bảo quản trong môi trường chuyên biệt hoặc phết lên lam kính, tùy theo kỹ thuật xét nghiệm được áp dụng.
• Nếu thực hiện xét nghiệm HPV DNA, mẫu bệnh phẩm cũng được lấy từ cổ tử cung nhưng sẽ được gửi đến phòng xét nghiệm để phân tích sự hiện diện của các chủng HPV nguy cơ cao.
• Sau khi lấy mẫu, bác sĩ kiểm tra lại cổ tử cung và kết thúc thủ thuật.

Lấy mẫu xét nghiệm Pap smear

Phân tích mẫu tại phòng xét nghiệm

Sau khi hoàn tất lấy mẫu, bệnh phẩm sẽ được chuyển đến phòng xét nghiệm để phân tích theo phương pháp tương ứng. Bước này giúp xác định xem tế bào cổ tử cung có xuất hiện bất thường hay không, đồng thời phát hiện sự hiện diện của virus HPV nguy cơ cao nếu người bệnh thực hiện xét nghiệm HPV DNA. Toàn bộ quá trình phân tích được thực hiện bằng quy trình chuyên môn và hệ thống thiết bị đạt tiêu chuẩn nhằm đảm bảo kết quả có độ chính xác cao. Thời gian trả kết quả có thể khác nhau giữa các cơ sở y tế nhưng đa số dao động từ 3–7 ngày làm việc, tùy thuộc vào loại xét nghiệm và quy trình của từng phòng xét nghiệm.

• Kiểm tra chất lượng mẫu để đánh giá xem lượng tế bào thu được có đạt yêu cầu phân tích hay không.
• Tiến hành nhuộm và đọc tiêu bản đối với xét nghiệm Pap smear, nhằm phát hiện những thay đổi bất thường của tế bào cổ tử cung.
• Thực hiện phân tích sinh học phân tử nếu người bệnh làm xét nghiệm HPV DNA để xác định có nhiễm các chủng HPV nguy cơ cao hay không.
• Đối chiếu kết quả với các tiêu chuẩn chuyên môn trước khi phát hành kết quả chính thức.
• Chuyển kết quả về bác sĩ chỉ định để tư vấn và xây dựng hướng theo dõi hoặc điều trị nếu cần.

Phân tích mẫu trong phòng xét nghiệm

Nhận kết quả và bác sĩ tư vấn

Khi phòng xét nghiệm hoàn tất phân tích, người bệnh sẽ được trả kết quả và bác sĩ trực tiếp giải thích, tư vấn chỉ số. Bước này vô cùng quan trọng, không chỉ giải thích ý nghĩa mà còn đánh giá nguy cơ mắc bệnh, từ đó đưa ra chẩn đoán, hướng theo dõi, điều trị phù hợp.

Trong nhiều trường hợp, kết quả bất thường không đồng nghĩa với ung thư cổ tử cung, mà có thể chỉ là những biến đổi tế bào nhẹ hoặc nhiễm HPV nguy cơ cao cần được theo dõi thêm. Vì vậy, người bệnh không nên tự đọc kết quả hoặc quá lo lắng khi chưa được bác sĩ tư vấn.

• Kết quả bình thường: Người bệnh được hướng dẫn tiếp tục tầm soát định kỳ theo khuyến cáo, tùy thuộc vào độ tuổi, loại xét nghiệm đã thực hiện và các yếu tố nguy cơ cá nhân.
• Kết quả phát hiện HPV nguy cơ cao: Bác sĩ sẽ đánh giá kết hợp với kết quả Pap smear và có thể chỉ định theo dõi định kỳ hoặc thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu.
• Kết quả Pap smear bất thường: Tùy mức độ thay đổi của tế bào cổ tử cung, người bệnh có thể được hẹn kiểm tra lại sau một khoảng thời gian hoặc chỉ định soi cổ tử cung để đánh giá kỹ hơn.
• Nghi ngờ tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư: Bác sĩ sẽ chỉ định các phương pháp chẩn đoán như sinh thiết cổ tử cung hoặc các xét nghiệm cần thiết khác để xác định chính xác tình trạng bệnh trước khi xây dựng phác đồ điều trị.
• Tư vấn lịch tái khám: Dù kết quả bình thường hay bất thường, người bệnh đều sẽ được hướng dẫn thời điểm tái khám và tầm soát lần tiếp theo nhằm theo dõi sức khỏe cổ tử cung lâu dài.

Hãy lưu giữ tất cả kết quả Pap smear, HPV DNA và các lần khám trước đó. Đây là cơ sở quan trọng để bác sĩ so sánh, đánh giá diễn biến của cổ tử cung theo thời gian và đưa ra quyết định theo dõi hoặc điều trị phù hợp nhất.

Bác sĩ tư vấn và đọc kết quả

Chuẩn bị trước khi thực hiện tầm soát ung thư cổ tử cung

Trước khi tầm soát ung thư cổ tử cung, chị em nên chủ động chuẩn bị để lấy mẫu bệnh phẩm đạt chất lượng và hạn chế nguy cơ phải lấy lại mẫu. Chị em nên tránh quan hệ tình dục, sử dụng thuốc đặt âm đạo hoặc thực hiện xét nghiệm vào thời điểm không phù hợp có thể ảnh hưởng đến kết quả Pap smear hoặc xét nghiệm HPV DNA. 

• Không quan hệ tình dục trong vòng 24–48 giờ trước khi lấy mẫu, vì tinh dịch hoặc những thay đổi trên bề mặt cổ tử cung có thể ảnh hưởng đến chất lượng bệnh phẩm.
• Không đặt thuốc âm đạo, kem bôi hoặc thuốc diệt tinh trùng trong 24–48 giờ trước khi thực hiện xét nghiệm nếu không có chỉ định đặc biệt từ bác sĩ.
• Không thụt rửa âm đạo, bởi việc này có thể làm mất hoặc thay đổi số lượng tế bào cần thu thập, khiến kết quả không phản ánh chính xác tình trạng cổ tử cung.
• Nên tránh thực hiện tầm soát trong thời gian đang hành kinh. Thời điểm phù hợp nhất thường là sau khi sạch kinh khoảng 3–5 ngày, khi cổ tử cung dễ quan sát và việc lấy mẫu đạt hiệu quả cao hơn.
• Thông báo với bác sĩ nếu đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai, để lựa chọn phương pháp thăm khám phù hợp và đảm bảo an toàn.
• Mang theo các kết quả Pap smear, HPV DNA hoặc hồ sơ khám phụ khoa trước đó. Điều này giúp bác sĩ so sánh với các lần tầm soát trước và đánh giá sự thay đổi của cổ tử cung theo thời gian.
• Thông báo nếu đang điều trị viêm nhiễm phụ khoa hoặc có triệu chứng bất thường như ra máu âm đạo, khí hư có mùi hôi hoặc đau vùng chậu để bác sĩ cân nhắc thời điểm lấy mẫu thích hợp.
• Giữ tâm lý thoải mái trước khi khám. Thủ thuật lấy mẫu thường diễn ra nhanh, ít gây đau và không cần gây mê hay nằm viện, vì vậy không nên quá lo lắng.
• Đặt lịch khám trước nếu cơ sở y tế có hỗ trợ, giúp giảm thời gian chờ đợi và chủ động sắp xếp lịch trình cá nhân.

Chuẩn bị trước khi tầm soát ung thư cổ tử cung

Lưu ý sau khi tầm soát ung thư cổ tử cung

Khi đã hoàn thành quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung, hầu hết chị em có thể quay lại sinh hoạt và làm việc bình thường mà không cần nghỉ ngơi hay điều trị đặc biệt. Tuy nhiên, vẫn có 1 số trường hợp có phản ứng nhẹ sau khi lấy mẫu Pap smear hoặc xét nghiệm HPV DNA nhưng sẽ tự hết sau thời gian ngắn.

Sau khi tầm soát ung thư cổ tử cung, chị em nên:

• Có thể xuất hiện một ít máu hồng hoặc nâu nhạt trong ngày đầu sau khi lấy mẫu. Đây là phản ứng thường gặp do cổ tử cung khá nhạy cảm và thường không đáng lo ngại.
• Sinh hoạt và làm việc bình thường ngay sau khi kết thúc thăm khám nếu không có chỉ định khác từ bác sĩ.
• Giữ vệ sinh vùng kín đúng cách, rửa nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc dung dịch vệ sinh phù hợp, tránh thụt rửa âm đạo.
• Hạn chế quan hệ tình dục trong khoảng 24 giờ nếu còn cảm giác khó chịu hoặc ra máu nhẹ sau khi lấy mẫu.
• Theo dõi các dấu hiệu bất thường như ra máu nhiều, đau bụng dữ dội, sốt hoặc khí hư có mùi hôi. Nếu xuất hiện những biểu hiện này, cần liên hệ với cơ sở y tế để được kiểm tra.
• Nhận kết quả đúng lịch hẹn và không tự ý diễn giải các thuật ngữ trên phiếu xét nghiệm khi chưa có tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa.
• Tuân thủ các chỉ định tiếp theo nếu kết quả Pap smear hoặc HPV DNA phát hiện bất thường. Bác sĩ có thể chỉ định soi cổ tử cung, sinh thiết hoặc hẹn kiểm tra lại sau một khoảng thời gian phù hợp.
• Tiếp tục tầm soát định kỳ theo khuyến cáo, ngay cả khi kết quả lần này hoàn toàn bình thường, bởi tầm soát đều đặn là biện pháp giúp phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư và nâng cao hiệu quả điều trị.

Sau khi tầm soát có thể ra chút máu nâu hoặc hồng

Đối tượng nên tầm soát ung thư cổ tử cung định kỳ

Theo khuyến cáo của ACOG và American Cancer Society, phụ nữ có nguy cơ trung bình nên bắt đầu tầm soát từ 21–25 tuổi, tùy hướng dẫn áp dụng và duy trì đến 65 tuổi với tần suất phù hợp theo từng nhóm tuổi. 

Các khuyến nghị mang tính tham khảo cho phụ nữ có nguy cơ trung bình. Đối với những trường hợp có yếu tố nguy cơ đặc biệt hoặc tiền sử bệnh lý cổ tử cung, bác sĩ có thể điều chỉnh phương pháp và tần suất tầm soát để phù hợp với từng người.

Câu hỏi thường gặp về quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung

Quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung mất bao lâu?

Thông thường, toàn bộ quá trình từ đăng ký, khám phụ khoa, lấy mẫu đến hoàn tất thăm khám kéo dài khoảng 15–30 phút, tùy vào tình trạng của người bệnh và quy trình của từng cơ sở y tế. Riêng thao tác lấy mẫu Pap smear hoặc HPV DNA thường chỉ mất khoảng 1–2 phút.

Quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung có đau không?

Phần lớn chị em chỉ cảm thấy hơi căng tức hoặc khó chịu nhẹ khi đặt mỏ vịt và lấy mẫu tế bào cổ tử cung. Thủ thuật diễn ra nhanh, không cần gây mê và thường không gây đau đáng kể.

Có cần nhịn ăn trước khi tầm soát ung thư cổ tử cung không?

Không. Pap smear và xét nghiệm HPV DNA không yêu cầu nhịn ăn. Người bệnh chỉ cần tránh quan hệ tình dục, đặt thuốc hoặc thụt rửa âm đạo trong vòng 24–48 giờ trước khi lấy mẫu theo hướng dẫn của bác sĩ.

Có thể tầm soát ung thư cổ tử cung khi đang có kinh nguyệt không?

Thông thường không nên thực hiện trong những ngày hành kinh vì máu kinh có thể ảnh hưởng đến chất lượng mẫu bệnh phẩm và độ chính xác của kết quả. Thời điểm phù hợp thường là sau khi sạch kinh khoảng 3–5 ngày.

Nên tầm soát ung thư cổ tử cung sau khi hết kinh 3- 5 ngày

Bao lâu sau khi tầm soát sẽ có kết quả?

Tùy từng cơ sở y tế và loại xét nghiệm, kết quả thường được trả sau khoảng 3–7 ngày làm việc. Một số trường hợp có thể nhanh hoặc chậm hơn tùy quy trình xét nghiệm.

Nếu kết quả tầm soát bất thường thì có phải đã mắc ung thư cổ tử cung không?

Không. Phần lớn kết quả bất thường chỉ phản ánh sự thay đổi của tế bào cổ tử cung hoặc phát hiện nhiễm HPV nguy cơ cao. Người bệnh có thể cần thực hiện thêm các kỹ thuật như soi cổ tử cung hoặc sinh thiết để xác định chính xác tình trạng bệnh.

Sau khi tầm soát ung thư cổ tử cung có cần nghỉ ngơi không?

Hầu hết chị em có thể sinh hoạt và làm việc bình thường ngay sau khi lấy mẫu. Một số trường hợp có thể ra một ít máu hồng hoặc nâu nhạt trong ngày đầu, đây là hiện tượng thường gặp và thường tự hết.

Bao lâu nên tầm soát ung thư cổ tử cung một lần?

Tần suất tầm soát phụ thuộc vào độ tuổi, phương pháp xét nghiệm và yếu tố nguy cơ. Đối với phụ nữ có nguy cơ trung bình, tầm soát thường được thực hiện mỗi 3–5 năm theo khuyến cáo chuyên môn nếu kết quả trước đó bình thường. Người có yếu tố nguy cơ cao có thể cần theo dõi với khoảng cách ngắn hơn theo chỉ định của bác sĩ.

Trên đây là quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung, không chỉ giúp kết quả xét nghiệm đạt độ chính xác cao mà còn phát hiện sớm các tổn thương tiền ung thư để có thể theo dõi và điều trị kịp thời. Vì vậy, chị em không nên đợi có triệu chứng mới đi kiểm tra mà nên chủ động tầm soát định kỳ theo khuyến cáo.

Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic là một lựa chọn đáng cân nhắc, nhờ có đội ngũ bác sĩ Sản phụ khoa giàu kinh nghiệm, hệ thống xét nghiệm hiện đại, cung cấp các dịch vụ hiện đại như Pap smear, soi cổ tử cung và tư vấn theo dõi sau tầm soát.

Bài viết được tham vấn y khoa bởi BS.CKI Trần Quỳnh Giao.

Tài liệu tham khảo:

https://www.who.int/publications/i/item/9789240121744

https://www.cancer.org/cancer/types/cervical-cancer/detection-diagnosis-staging/cervical-cancer-screening-guidelines.html

https://www.acog.org/womens-health/infographics/cervical-cancer-screening