Siêu âm 2D và 5D đều sử dụng sóng siêu âm để ghi nhận hình ảnh thai nhi, nhưng có vai trò khác nhau. Siêu âm 2D là nền tảng của thăm khám sản khoa, giúp bác sĩ đánh giá cấu trúc giải phẫu và các chỉ số phát triển. Trong khi đó, siêu âm 5D thường là tên thương mại của một số tính năng tái tạo và xử lý hình ảnh phát triển trên nền tảng siêu âm 3D hoặc 4D. Để hiểu rõ hơn siêu âm 2D và 5D khác nhau như thế nào, mẹ bầu nên chọn loại nào thì hãy cùng theo dõi bài viết được tham vấn bởi bác sĩ Đinh Mạnh Hùng - Trưởng khoa Siêu âm đến từ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic.

So sánh hình ảnh thai nhi trên siêu âm 2D và siêu âm 5D

Nên chọn siêu âm 2D hay 5D?

Siêu âm 2D là nền tảng của siêu âm sản khoa, được sử dụng để đo sinh trắc và khảo sát cấu trúc thai nhi. “Siêu âm 5D” thường là tên thương mại của các tính năng xử lý hình ảnh trên nền tảng 3D/4D, giúp hình ảnh trực quan hơn nhưng không thay thế siêu âm 2D và không mặc nhiên có độ chính xác cao hơn.

Mẹ bầu không cần chọn "loại nào tốt hơn". Bác sĩ sẽ căn cứ tuổi thai, mục đích thăm khám và tình trạng cụ thể để chọn chế độ siêu âm phù hợp.

Tổng quan về siêu âm thai 2D

Siêu âm 2D tạo ra các mặt cắt hai chiều từ tín hiệu sóng âm phản hồi của mô và cơ quan. Hình ảnh thường đen trắng, người không có chuyên môn khó hình dung, nhưng cung cấp nhiều thông tin cần thiết cho bác sĩ.

Qua siêu âm 2D, bác sĩ có thể:

• Xác định vị trí túi thai và số lượng thai.
• Kiểm tra hoạt động tim thai khi đủ điều kiện quan sát.
• Ước tính tuổi thai và ngày dự sinh.
• Đo chiều dài đầu–mông hoặc các chỉ số sinh trắc.
• Khảo sát cấu trúc não, tim, cột sống, bụng và các chi.
• Đánh giá nhau thai, nước ối và sự phát triển của thai nhi.

Các thông số thường xuất hiện trên phiếu siêu âm gồm:

• CRL: Chiều dài đầu–mông.
• BPD: Đường kính lưỡng đỉnh.
• HC: Chu vi đầu.
• AC: Chu vi bụng.
• FL: Chiều dài xương đùi.
• EFW: Cân nặng thai nhi ước tính.

Mỗi chỉ số cần được đối chiếu với tuổi thai và các lần khám trước. Một con số riêng lẻ nằm ngoài khoảng tham chiếu chưa đủ để kết luận thai nhi có bất thường.

Hình ảnh mặt cắt hai chiều trên phiếu siêu âm 2D

Bản chất của siêu âm 5D

Siêu âm 5D không có nghĩa là thai nhi được quan sát trong năm chiều vật lý. Đây thường là tên thương mại của hệ thống siêu âm có khả năng tái tạo hình ảnh khối và xử lý hình ảnh nâng cao. Tùy thiết bị, công nghệ có thể cải thiện độ tương phản, mô phỏng nguồn sáng và bóng đổ, hoặc tự động hóa một số phép đo.

Có thể hiểu đơn giản:

• 2D: Hình ảnh mặt cắt hai chiều.
• 3D: Tái tạo hình ảnh khối trong không gian.
• 4D: Hình ảnh 3D có thêm chuyển động theo thời gian thực.
• 5D: Tên gọi, tính năng và chất lượng hình ảnh 5D không giống nhau giữa các hãng máy. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào chữ "5D" để đánh giá chất lượng một dịch vụ siêu âm.

Hình ảnh khuôn mặt thai nhi được tái tạo bằng công nghệ siêu âm 5D

HDlive trong siêu âm là gì?

HDlive là công nghệ kết xuất hình ảnh dùng nguồn sáng ảo để tạo hiệu ứng sáng – tối và chiều sâu. Nhờ đó, bề mặt da, đường nét khuôn mặt hoặc các chi của thai nhi trông chân thực hơn.

HDlive hỗ trợ quan sát trực quan, nhưng không tự động làm tăng độ chính xác của mọi chẩn đoán. Giá trị của kết quả vẫn phụ thuộc vào tư thế thai, lượng nước ối, tuổi thai, thiết bị và kinh nghiệm của người thực hiện.

Khả năng phát hiện dị tật của siêu âm 2D và 5D

Chưa có cơ sở để khẳng định siêu âm 5D luôn phát hiện dị tật tốt hơn siêu âm 2D. Khảo sát hình thái thai chủ yếu dựa vào các mặt cắt giải phẫu tiêu chuẩn. Hướng dẫn của ISUOG yêu cầu thiết bị phục vụ khảo sát thường quy phải siêu âm thang xám theo thời gian thực; siêu âm 3D chỉ bổ trợ trong một số đánh giá chuyên sâu, chẳng hạn khảo sát hệ thần kinh khi khó thu được mặt cắt 2D phù hợp. ISUOG – siêu âm hình thái giữa thai kỳ

Trong một số trường hợp, hình ảnh 3D/4D có thể cung cấp thêm góc quan sát đối với các bất thường bề mặt hoặc một số cấu trúc, chẳng hạn vùng mặt và cột sống. Giá trị bổ sung phụ thuộc vào loại bất thường và chất lượng dữ liệu thu nhận. Đây vẫn là công cụ bổ trợ; không phải dị tật nào cũng quan sát rõ trên hình ảnh tái tạo.

Ngoài công nghệ máy, độ chính xác còn phụ thuộc vào:

• Tuổi thai và tư thế thai nhi.
• Lượng nước ối và vị trí nhau thai.
• Thành bụng của mẹ.
• Loại bất thường cần khảo sát.
• Quy trình khảo sát và năng lực của bác sĩ.

Ngay cả khi thiết bị tốt và người thực hiện giàu kinh nghiệm, siêu âm cũng không phát hiện được tất cả bất thường thai nhi.

Mức độ an toàn của siêu âm 5D cho thai nhi

Siêu âm chẩn đoán không sử dụng bức xạ ion hóa. Khi được thực hiện vì mục đích y khoa bởi người đã được đào tạo và tuân thủ nguyên tắc ALARA (mức phơi nhiễm thấp nhất hợp lý), hiện chưa có bằng chứng xác nhận tác hại đối với thai nhi từ việc sử dụng siêu âm chẩn đoán thông thường.

“Chưa có bằng chứng xác nhận tác hại” không đồng nghĩa với việc nên siêu âm tùy ý hoặc kéo dài chỉ để lấy hình đẹp. AIUM khuyến cáo sử dụng siêu âm thận trọng trong thai kỳ và giảm mức phơi nhiễm xuống thấp nhất hợp lý.

FDA không khuyến khích siêu âm thai chỉ nhằm tạo ảnh hoặc video lưu niệm. Ảnh lưu niệm chỉ phù hợp khi được thu trong lần khám có chỉ định và không làm tăng thời gian phơi nhiễm.

Nói cách khác, mức độ an toàn không do tên gọi 2D hay 5D quyết định, mà phụ thuộc vào chỉ định, cách vận hành máy và thời gian khảo sát.

Bác sĩ thực hiện siêu âm thai theo đúng chỉ định và nguyên tắc an toàn

Thời điểm thực hiện siêu âm 2D và 5D

Siêu âm trong ba tháng đầu

Siêu âm sớm giúp xác định vị trí thai, khả năng sống, số lượng thai và tuổi thai. Một số trường hợp cần siêu âm đầu dò âm đạo để quan sát rõ hơn.

ISUOG khuyến nghị khảo sát ở 11 tuần 0 ngày đến 14 tuần 0 ngày, có giá trị trong xác định tuổi thai, số lượng thai, đánh giá giải phẫu sớm và sàng lọc nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể theo chương trình phù hợp. ISUOG – siêu âm 11–14 tuần. Ở giai đoạn này, mục tiêu y khoa quan trọng hơn chất lượng hình ảnh khuôn mặt thai nhi.

Siêu âm hình thái giữa thai kỳ

Khoảng 18–24 tuần thường được dùng để khảo sát hình thái thai. Bác sĩ đánh giá các cấu trúc cơ bản, hoạt động tim, kích thước thai, vị trí nhau thai và lượng nước ối.

Đây không phải lần siêu âm chỉ để "xem mặt bé". Các mặt cắt 2D tiêu chuẩn vẫn là nền tảng của quá trình khảo sát.

Siêu âm ở ba tháng cuối

Bác sĩ có thể chỉ định siêu âm để theo dõi tăng trưởng, ngôi thai, nước ối, nhau thai hoặc tuần hoàn thai – nhau. Lịch siêu âm giai đoạn này không giống nhau ở mọi thai phụ.

Nếu muốn quan sát khuôn mặt thai nhi bằng hình ảnh khối, khả năng thu được ảnh rõ phụ thuộc vào tư thế của bé, lượng nước ối và vị trí nhau thai. Mốc 24–32 tuần chỉ mang tính tham khảo về khả năng tạo hình, không phải "thời điểm vàng" bắt buộc về chuyên môn.

Lựa chọn siêu âm 5D theo nhu cầu và chỉ định

Siêu âm 5D phù hợp khi bác sĩ cần bổ sung hình ảnh cho một cấu trúc cụ thể, hoặc khi cơ sở y tế tích hợp sẵn công nghệ này trong quá trình khảo sát. Hình ảnh trực quan cũng giúp bố mẹ dễ hình dung về em bé.

Nhưng mức giá cao hơn không đồng nghĩa với khả năng phát hiện dị tật cao hơn. Nếu ngân sách có giới hạn, mẹ bầu nên ưu tiên:

• Khám thai đúng lịch.
• Thực hiện các mốc siêu âm quan trọng theo chỉ định.
• Chọn bác sĩ được đào tạo về siêu âm sản khoa.
• Theo dõi kết quả liên tục trong thai kỳ.
• Làm xét nghiệm sàng lọc hoặc chẩn đoán khi có chỉ định.

Máy móc hiện đại có giá trị, nhưng không thay thế quy trình khảo sát đầy đủ và kinh nghiệm chuyên môn.

Chi phí siêu âm 2D và 5D

Chi phí phụ thuộc vào cơ sở y tế, bác sĩ thực hiện, loại máy, nội dung khảo sát và dịch vụ đi kèm. Một lần siêu âm hình thái chuyên sâu không nên đánh đồng với dịch vụ chỉ ghi hình thai nhi.

Bảng giá thay đổi theo từng thời điểm, để tiết kiệm chi phí, mẹ bầu có thể lựa chọn các gói khám, kết hợp siêu âm hoặc xét nghiệm.  Trước khi siêu âm, mẹ bầu nên hỏi rõ:

• Chi phí bao gồm khám bác sĩ hay chỉ siêu âm.
• Đây là siêu âm thường quy hay khảo sát hình thái chuyên sâu.
• Có báo cáo kết quả và tư vấn sau siêu âm hay không.
• Ai trực tiếp thực hiện và đọc kết quả.
• Có phát sinh chi phí nếu cần siêu âm Doppler hoặc khảo sát bổ sung không.

Vai trò của siêu âm 2D trong sàng lọc hội chứng Down

Siêu âm 2D đo được độ mờ da gáy và khảo sát một số dấu hiệu liên quan đến nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể ở thời điểm phù hợp. Tuy vậy, siêu âm không thể tự xác định thai nhi có hay không có hội chứng Down.

Siêu âm, kể cả đo độ mờ da gáy, không thể tự khẳng định hoặc loại trừ hội chứng Down. Sau khi được tư vấn, thai phụ có thể lựa chọn phương pháp sàng lọc phù hợp như sàng lọc kết hợp quý I hoặc xét nghiệm ADN tự do của thai trong máu mẹ (NIPT). Nếu kết quả cho thấy nguy cơ cao hoặc siêu âm phát hiện bất thường, bác sĩ có thể tư vấn xét nghiệm chẩn đoán bằng sinh thiết gai nhau hoặc chọc ối.

Siêu âm 2D đo độ mờ da gáy để đánh giá bất thường và nguy cơ bị Down ở thai nhi

Câu hỏi thường gặp về siêu âm 2D và 5D

Siêu âm 5D có phải là siêu âm màu không?

Không hoàn toàn. Hình ảnh 5D có thể được tô màu hoặc tạo hiệu ứng ánh sáng để mô phỏng bề mặt thai nhi. Doppler màu lại là kỹ thuật đánh giá hướng và đặc điểm dòng máu; hai khái niệm này khác nhau.

Có nên siêu âm 5D nhiều lần không?

Không nên siêu âm nhiều lần chỉ để lấy hình đẹp. Số lần và thời gian thực hiện cần dựa trên mục đích y khoa, nguy cơ thai kỳ và chỉ định của bác sĩ.

Không nhìn rõ mặt bé khi siêu âm 5D có phải bất thường không?

Không. Hình ảnh có thể bị che bởi tay chân, dây rốn hoặc nhau thai; thai quay mặt vào trong, hay lượng nước ối phía trước khuôn mặt ít, cũng làm hình khó quan sát. Điều này không chứng minh thai nhi có bất thường.

Kết quả siêu âm 5D bình thường có loại trừ mọi dị tật không?

Không. Không phương pháp siêu âm nào phát hiện được 100% dị tật. Một số bất thường xuất hiện muộn, khó quan sát, hoặc cần thêm xét nghiệm và phương tiện chẩn đoán khác.

Siêu âm 2D và 5D có thể được bác sĩ chỉ định trong các lần khám thai khác nhau. Siêu âm 2D là nền tảng để đánh giá còn siêu âm 5D là công nghệ bổ trợ, giúp cha mẹ có thể quan sát bé rõ hơn.

trong thai kỳ. Mẹ bầu nên quan tâm kết quả của các lần siêu âm, chẩn đoán của bác sĩ thay vì tự lựa chọn hình thức siêu âm. Nếu chưa rõ loại siêu âm nào phù hợp, mẹ sẽ được bác sĩ tư vấn theo tuổi thai và tình trạng cụ thể của mẹ và bé.

Hiện nay, tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic, mẹ có thể siêu âm cả 2D và 5D, tùy theo tuổi thai, mục tiêu khảo sát và đánh giá của bác sĩ. Mẹ bầu có thể mang theo hồ sơ thai kỳ khi đến Phòng khám để bác sĩ xem lại quá trình phát triển của thai, tư vấn mốc thăm khám và nội dung siêu âm phù hợp.

Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và tư vấn trực tiếp. Lịch siêu âm và xét nghiệm cần được cá thể hóa theo tuổi thai, tiền sử và tình trạng của từng thai phụ.

Tài liệu tham khảo

1.    ISUOG – Hướng dẫn siêu âm thai 11–14 tuần

2.    ISUOG – Hướng dẫn siêu âm hình thái thai giữa thai kỳ

3.    AIUM – Prudent Use and Safety of Diagnostic Ultrasound in Pregnancy

4.    FDA – Ultrasound Imaging