Sốt cao co giật ở trẻ em có thể khiến cha mẹ bối rối khi con bất ngờ giật tay chân, co cứng hoặc không đáp lại tiếng gọi. Trong tình huống này, ở những phút đầu, hãy giữ trẻ an toàn, theo dõi hơi thở và thời gian cơn giật. Tránh cách xử trí truyền miệng vì có thể gây thương tích cho bé.
Hãy theo dõi ngay bài viết dưới đây của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để hiểu rõ hơn về sốt cao co giật, cách sơ cứu tại nhà và những điều không nên thực hiện để giữ an toàn cho con và những dấu hiệu nguy hiểm cần gọi cấp cứu.
Khi trẻ co giật, hãy nhìn đồng hồ để biết cơn bắt đầu lúc nào, dọn vật nguy hiểm xung quanh và đỡ bảo vệ vùng đầu. Để trẻ cử động tự nhiên, không ghì giữ hoặc đưa vật vào miệng. Không cho trẻ ăn uống hay uống thuốc khi chưa tỉnh. Gọi 115 ngay nếu đây là cơn co giật đầu tiên, cơn kéo dài trên 5 phút, trẻ khó thở hoặc không tỉnh lại bình thường. [1][3][5]
Hướng dẫn cách sơ cứu trẻ bị sốt cao co giật tại nhà
Khi trẻ co giật, cha mẹ nên giữ trẻ tránh va đập và quan sát cơn. Trẻ có thể giật mạnh ngoài ý phụ huynh không nên cố giữ chặt tay chân hay chèn đồ vào miệng của bé. Những thao tác sơ cứu dưới đây chủ yếu để bảo vệ trẻ trong lúc chờ cơn dừng hoặc đợi nhân viên y tế tới hỗ trợ. [1][3]
Các bước sơ cứu cần thực hiện ngay
Cha mẹ không cần cố làm trẻ ngừng giật bằng sức. Hãy để ý đồng hồ, hơi thở và những vật có thể gây nguy hiểm quanh trẻ. Nếu có hai người lớn, một người ở cạnh quan sát, người còn lại gọi trợ giúp khi xuất hiện dấu hiệu khẩn cấp.
Không phải mọi thao tác đều phải làm ngay một lúc. Trẻ nằm gần mép giường hoặc cạnh đồ vật sắc nhọn thì cần xử lý nguy cơ chấn thương trước, rồi tiếp tục quan sát cơn.
- Nhìn đồng hồ hoặc bật bộ đếm ngay khi nhận ra cơn bắt đầu. Ghi lại thời gian giúp nhân viên y tế đánh giá diễn biến, nhất là khi cơn chưa dừng.
- Nếu cần, chỉ di chuyển trẻ thật nhẹ nhàng để tránh nguy cơ ngã. Ưu tiên mặt phẳng an toàn, cách xa mép giường, cầu thang hoặc vị trí trên cao; không cố bế hoặc kéo trẻ khi không cần thiết.
- Đưa đồ chơi cứng, đồ sắc nhọn và vật dễ đổ ra xa. Chừa khoảng trống quanh trẻ để tay chân co giật không va vào đồ vật.
- Đặt một vật mềm, phẳng dưới đầu nếu có thể làm an toàn. Mục đích là giảm va đập chứ không phải cố giữ đầu bất động.
- Quan sát trẻ có thở bình thường không, sắc mặt thay đổi ra sao và động tác giật ở toàn thân hay chỉ một bên. Những đặc điểm này giúp mô tả tình trạng khi gọi nhân viên y tế.
- Nhẹ nhàng giúp trẻ nằm nghiêng khi có thể thực hiện an toàn, đặc biệt sau khi cơn dừng. Không cố lật, xoay bằng lực mạnh trong khi trẻ còn giật.
Cha mẹ có thể ghi nhớ một số đặc điểm cơn co giật, lúc bắt đầu, lúc kết thúc, phần cơ thể bị giật và mức tỉnh táo sau đó. Thông tin này giúp bác sĩ hỏi bệnh và đánh giá cơn chính xác hơn. Nếu một người lớn đang gọi cấp cứu, người còn lại có thể đọc lại thời gian và các dấu hiệu để truyền đạt rõ ràng. Đừng mất thời gian đoán nguyên nhân tại nhà. Nếu trẻ co giật lần đầu hoặc khó thở, hãy gọi 115 ngay, không chờ cơn kéo dài đủ 5 phút. [1][3]

Sốt cao co giật ở trẻ gồm dạng tăng hoặc mất trương lực cơ
Những việc không nên làm khi trẻ đang co giật
Khi lo trẻ cắn lưỡi, một số người tìm cách đưa thìa, khăn vào miệng hoặc ghì tay chân để trẻ ngừng giật. Đây là những cách sơ cứu sai, có thể gây thương tích mà không giúp cơn dừng sớm hơn. Cha mẹ cần tránh các hành động sau khi trẻ đang co giật hoặc chưa tỉnh hẳn. [1][3]
- Đừng ghì tay chân hoặc cố ép trẻ nằm yên. Cơ thể đang co giật ngoài ý muốn nên lực giữ có thể làm trẻ bị thương.
- Không đưa thìa, khăn hay ngón tay vào miệng. Trẻ không cần vật chèn giữa hai hàm răng; thao tác này có thể gây chấn thương.
- Không cho ăn, uống nước, sữa hoặc thuốc bằng miệng khi trẻ còn giật hay chưa tỉnh hẳn. Khi đó trẻ chưa thể nuốt an toàn và dễ bị sặc.
- Không tát, lay mạnh hoặc dội nước để đánh thức trẻ. Những hành động này không giải quyết được cơn co giật và có thể làm trẻ bị thương.
- Không tự ý dùng thuốc chống co giật chưa được bác sĩ chỉ định cho trẻ. Thuốc xử trí cơn kéo dài cần hướng dẫn chuyên môn cụ thể.
Nếu cảm thấy không chắc về tình trạng hô hấp hoặc sự hồi tỉnh của trẻ, hãy gọi cấp cứu để được hướng dẫn. Đừng thử nhiều mẹo xử trí nối tiếp nhau, bởi điều đó có thể làm chậm hỗ trợ y tế cần thiết.

Những điều nên tránh khi xảy ra sốt cao co giật ở trẻ
Những dấu hiệu sốt cao co giật ở trẻ em
Không phải trẻ nào co giật do sốt cũng có biểu hiện giống nhau. Ngoài tay chân giật hoặc toàn thân co cứng, phụ huynh nên quan sát trẻ có đáp lại tiếng gọi không và tỉnh lại thế nào sau cơn. Các biểu hiện này giúp bác sĩ hình dung diễn biến, nhưng riêng triệu chứng quan sát ở nhà chưa đủ để xác định nguyên nhân. [3]
Biểu hiện thường gặp của cơn co giật do sốt
Co giật do sốt thường gặp ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong khoảng từ 6 tháng đến 5 tuổi. Một cơn có thể xuất hiện khi trẻ mắc bệnh gây sốt, đôi khi trước cả lúc cha mẹ kịp nhận ra nhiệt độ cơ thể đang tăng. Vì thế, không nên cho rằng chỉ khi nhiệt kế hiển thị một con số rất cao thì trẻ mới có thể co giật.
Trong cơn, trẻ có thể không đáp lại khi được gọi tên, tay chân giật hoặc toàn thân co cứng. Những biểu hiện này thường gây lo lắng mạnh cho gia đình vì trẻ thay đổi đột ngột so với chỉ vài phút trước đó. Một số trẻ mệt và buồn ngủ sau cơn; tuy nhiên, nếu khó đánh thức, khó thở hoặc không trở lại trạng thái đáp ứng bình thường, đó không phải điều nên tự theo dõi kéo dài ở nhà. [3]
Các dấu hiệu dưới đây là những chi tiết phụ huynh có thể ghi nhận, không phải danh sách bắt buộc phải có đầy đủ mới gọi là co giật:
- Tay chân có thể giật thành nhịp, toàn thân co cứng hoặc xuất hiện cả hai biểu hiện. Cha mẹ nên để ý vùng cơ thể bị giật.
- Trẻ có thể không trả lời khi gọi tên, không nhìn theo người lớn hoặc không phản ứng như lúc bình thường.
- Có trẻ nhìn đờ, mắt hướng khác thường hoặc nét mặt thay đổi. Hãy ghi nhớ biểu hiện quan sát được; không cố điều chỉnh mắt hay xoay đầu trẻ bằng sức.
- Sau cơn, trẻ có thể mệt và buồn ngủ. Phụ huynh vẫn phải quan sát hơi thở và mức tỉnh táo; nếu trẻ khó đánh thức, cần được trợ giúp y tế ngay.
- Cơn có thể ngắn rồi tự dừng, kéo dài hoặc xuất hiện lại. Hãy ghi thời gian và báo cho nhân viên y tế nếu cơn tái diễn.
Sốt và co giật có thể cùng xuất hiện trong nhiều tình huống bệnh lý. Bác sĩ cần đánh giá nguyên nhân sốt và xem có dấu hiệu gợi ý bệnh nghiêm trọng khác hay không. Những mô tả trên giúp nhận biết một cơn nghi co giật, nhưng không thay thế chẩn đoán tại cơ sở y tế. [3]

Tay chân bé có thể giật thành nhịp hoặc căng cứng
Dấu hiệu nguy hiểm cần gọi cấp cứu hoặc đi khám ngay
Phụ huynh không nên đánh giá mức độ nguy hiểm chỉ dựa vào nhiệt độ đo được. Thời gian co giật, hô hấp, kiểu cử động và mức hồi tỉnh sau cơn đều có ý nghĩa. Gọi 115 nếu đây là cơn đầu tiên, cơn kéo dài trên 5 phút hoặc trẻ có dấu hiệu nghiêm trọng. Nếu trẻ khó thở hay có biểu hiện nguy kịch, không cần đợi đủ 5 phút.
- Cơn co giật kéo dài trên 5 phút thì gọi 115 ngay. Nói rõ thời điểm bắt đầu và những thay đổi đã quan sát được.
- Nếu trẻ khó thở hoặc hô hấp bất thường, gọi 115 ngay, kể cả khi cơn mới bắt đầu. Trong lúc chờ, giữ trẻ an toàn và làm theo hướng dẫn của tổng đài.
- Nếu đây là lần đầu trẻ co giật, hãy gọi 115 để trẻ được trợ giúp và đánh giá y tế khẩn cấp; đặc biệt không tự đưa trẻ đang co giật hoặc bất tỉnh đến viện bằng phương tiện cá nhân. Đừng tự kết luận đó chỉ là co giật do sốt.
- Nếu cơn tái diễn trong cùng đợt sốt hoặc trẻ có nhiều cơn liên tiếp, hãy báo ngay cho nhân viên y tế, nhất là khi trẻ chưa tỉnh lại giữa các cơn.
- Khi trẻ chỉ giật một tay, một chân hoặc rõ ở một bên cơ thể, trẻ cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
- Khi cơn đã dừng mà trẻ khó đánh thức, không tỉnh dần hoặc thở bất thường, cần gọi hỗ trợ y tế ngay.
Danh sách trên không bao quát mọi tình huống cấp cứu. Bác sĩ có thể cần kiểm tra các dấu hiệu bệnh nặng khác khi khám trẻ. Nếu cha mẹ không chắc trẻ đã hồi phục an toàn hay chưa, nên tìm hỗ trợ y tế thay vì tiếp tục tự theo dõi mà không có hướng dẫn. [3]
Theo dõi và chăm sóc trẻ sau cơn co giật
Khi những cử động co giật đã dừng, trẻ vẫn cần được quan sát cẩn thận. Điều quan trọng là hơi thở có bình thường, trẻ có dần tỉnh lại, có nhận ra người thân và đáp ứng phù hợp với lứa tuổi hay không. Trẻ có thể mệt sau cơn, nhưng không nên dùng điều đó để giải thích mọi biểu hiện bất thường.
Sau một cơn nghi co giật do sốt, bác sĩ cần đánh giá tình trạng của trẻ, nhất là khi đây là lần đầu. Bác sĩ không chỉ quan tâm đến cơn giật mà còn tìm nguyên nhân sốt và xem có dấu hiệu bệnh lý cần xử trí khác hay không. Gia đình nên chuẩn bị những thông tin đã ghi nhận thay vì cố tự phân loại cơn hoặc yêu cầu một xét nghiệm cụ thể ngay từ đầu.
Khi trẻ đã được đánh giá và có hướng dẫn chăm sóc phù hợp, phụ huynh có thể hỗ trợ quá trình hồi phục bằng cách quan sát các thay đổi nhỏ trong sinh hoạt. Chăm sóc tại nhà không nhằm bảo đảm trẻ sẽ không tái phát co giật, mà giúp gia đình nhận biết sớm điều gì bất thường và biết lúc nào phải liên hệ y tế. Thuốc hạ sốt có thể giúp trẻ dễ chịu hơn, nhưng không được xem là cách chắc chắn ngăn cơn co giật sau này. [2][3][4]
- Ghi lại giờ bắt đầu, kết thúc, tay chân giật toàn thân hay chỉ một bên, tình trạng sốt và lúc trẻ tỉnh dần. Đó là những thông tin có ích khi bác sĩ hỏi bệnh.
- Quan sát trẻ có thở đều, mở mắt, nhìn theo hoặc đáp lại người thân như bình thường chưa. Nếu khó đánh thức hay hô hấp bất thường, cần tìm trợ giúp y tế ngay.
- Chỉ cho uống nước, sữa hoặc thuốc đường uống khi trẻ đã tỉnh và nuốt an toàn. Đừng cố cho trẻ uống lúc còn lơ mơ.
- Đo và ghi nhiệt độ khi có thể, đồng thời theo dõi trẻ ăn uống, sinh hoạt và xuất hiện thêm triệu chứng nào trong đợt bệnh.
- Nếu dùng thuốc hạ sốt, mục đích là giúp trẻ bớt khó chịu. Paracetamol hoặc ibuprofen phải phù hợp tuổi, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn sử dụng; không tăng liều để phòng co giật.
- Một số trẻ có thể co giật lại trong đợt sốt khác, nhưng nhiều trẻ không tái phát. Nếu xuất hiện cơn mới, cần xử trí theo mức độ nguy hiểm của cơn đó.
- Khi trẻ ổn định, hãy hỏi bác sĩ nguyên nhân sốt, những dấu hiệu phải quay lại khám và cách theo dõi tại nhà. Ghi lại hướng dẫn riêng cho trẻ để dễ thực hiện.
Có trẻ trở lại sinh hoạt bình thường sau cơn và sau quá trình đánh giá, nhưng điều đó không có nghĩa mọi lần co giật tiếp theo đều giống nhau. Hãy giữ lại thông tin cơn đầu để chia sẻ khi cần, đồng thời ghi nhớ hướng dẫn đã được bác sĩ đưa ra riêng cho trẻ. Nếu dấu hiệu khó thở, khó tỉnh, co giật kéo dài hoặc tái diễn xuất hiện, cấp cứu vẫn là ưu tiên trước mọi kế hoạch chăm sóc tại nhà. [1][3]

Theo dõi nhiệt độ và nới lỏng trang phục cho bé
Câu hỏi thường gặp về sốt cao co giật
Sau khi trẻ được xử trí an toàn, cha mẹ thường muốn biết điều gì có thể xảy ra lần sau và có cách nào phòng ngừa không. Những câu trả lời sau giúp hiểu đúng các điểm dễ nhầm, nhưng không thay thế đánh giá của bác sĩ đối với từng trẻ.
Trẻ sốt bao nhiêu độ thì có thể co giật?
Không có một mốc nhiệt độ duy nhất bảo đảm rằng trẻ dưới ngưỡng đó sẽ không co giật hoặc trên ngưỡng đó chắc chắn sẽ co giật. Co giật do sốt không chỉ xảy ra khi trẻ sốt tới 40°C. Vì thế, cha mẹ không nên dựa vào con số trên nhiệt kế để quyết định có cần sơ cứu hay gọi cấp cứu.
Sốt cao co giật có gây tổn thương não hoặc động kinh không?
Co giật do sốt không đồng nghĩa với bệnh động kinh. Nhiều trẻ có cơn co giật do sốt ngắn hồi phục tốt, nhưng không thể dùng thông tin này để khẳng định mọi cơn đều vô hại. Một số đặc điểm như cơn kéo dài, khu trú, tái diễn hoặc trẻ không hồi phục bình thường cần được bác sĩ đánh giá.
Trẻ từng co giật do sốt có dễ tái phát không?
Có thể. Một số trẻ từng co giật do sốt sẽ gặp thêm cơn trong lần sốt khác, trong khi nhiều trẻ không tái phát. Khả năng này thay đổi giữa các trường hợp, nên không thể dự đoán chính xác chỉ từ một lần co giật.
Uống thuốc hạ sốt có ngăn được co giật không?
Thuốc hạ sốt chủ yếu giúp giảm khó chịu khi trẻ sốt, không phải biện pháp dự phòng chắc chắn cơn co giật. Dùng thuốc cần phù hợp với tuổi, cân nặng, tình trạng sức khỏe và hướng dẫn chuyên môn; không tăng liều để cố phòng cơn.

Thuốc hạ sốt không phải biện pháp dự phòng co giật
Thực hiện các bước sơ cứu khi xảy ra sốt cao co giật ở trẻ bắt đầu từ những hành động đơn giản nhưng rất quan trọng, đó là phụ huynh cần bảo vệ trẻ khỏi chấn thương, quan sát hơi thở và ghi lại thời gian cơn. Cha mẹ cần nhận ra những dấu hiệu đòi hỏi trợ giúp y tế khẩn cấp, đồng thời theo dõi sự tỉnh táo của trẻ sau khi cơn dừng. Các cơn co giật liên quan đến sốt có thể có diễn biến khác nhau, hãy liên hệ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic trong những trường hợp cần được hỗ trợ, thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm tự xử lý tại nhà.
Thông tin trong bài mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ.
Tài liệu tham khảo:
- CDC. First Aid for Seizures. https://www.cdc.gov/epilepsy/first-aid-for-seizures/
- NICE. Fever in under 5s: assessment and initial management (NG143). https://www.nice.org.uk/guidance/ng143/chapter/recommendations
- NHS. Febrile seizures. https://www.nhs.uk/conditions/febrile-seizures/
- Cambridge University Hospitals. Febrile convulsions. https://www.cuh.nhs.uk/patient-information/febrile-convulsions/
- American Heart Association & American Red Cross. 2024 Guidelines for First Aid. https://cpr.heart.org/en/resuscitation-science/2024-first-aid-guidelines




