Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây qua muỗi vằn Aedes Aegypti và có xu hướng gia tăng tại Việt Nam vào mùa mưa. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 390 triệu ca nhiễm virus Dengue, trong đó có hàng triệu ca tiến triển nặng. Sốt xuất huyết thường khởi phát với triệu chứng sốt cao đột ngột, đau đầu, đau cơ và có thể gây xuất huyết nguy hiểm nếu không được phát hiện sớm. Hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa sốt xuất huyết giúp giảm biến chứng và bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.

Sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra, lây truyền chủ yếu qua muỗi vằn Aedes aegypti. Bệnh phổ biến ở các quốc gia nhiệt đới như Việt Nam, thường bùng phát mạnh vào mùa mưa khi điều kiện môi trường thuận lợi cho muỗi sinh sản.

Người mắc sốt xuất huyết thường khởi phát với triệu chứng sốt cao đột ngột, đau đầu, đau hốc mắt, đau cơ và có thể xuất hiện phát ban. Trong một số trường hợp, bệnh tiến triển nặng gây xuất huyết, giảm tiểu cầu hoặc sốc, đe dọa tính mạng nếu không được theo dõi và xử lý kịp thời. Nhận biết sớm và hiểu rõ về bệnh đóng vai trò quan trọng trong điều trị và phòng ngừa hiệu quả.

• Do virus Dengue gây ra với 4 type khác nhau (DENV-1 đến DENV-4), người bệnh có thể tái nhiễm nhiều lần
• Lây truyền qua vết đốt của muỗi vằn, không lây trực tiếp từ người sang người
• Thường bùng phát theo mùa, đặc biệt vào mùa mưa hoặc khu vực có nước đọng
• Có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người lớn, với mức độ nặng nhẹ khác nhau
• Diễn tiến qua 3 giai đoạn: sốt, nguy hiểm và hồi phục
• Có nguy cơ gây biến chứng như xuất huyết nội tạng, tràn dịch hoặc sốc Dengue
• Chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, chủ yếu điều trị triệu chứng và theo dõi sát
• Có thể phòng ngừa bằng cách diệt muỗi, lăng quăng và bảo vệ cơ thể khỏi muỗi đốt

Virus  Degue gây bệnh sốt xuất huyết

Nguyên nhân gây sốt xuất huyết

Mặc dù sốt xuất huyết do virus Dengue, nhưng nguy cơ mắc bệnh trên thực tế chịu ảnh hưởng lớn bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Đáng chú ý, người từng mắc bệnh vẫn có thể tái nhiễm và lần sau thường nặng hơn do cơ chế tăng cường miễn dịch phụ thuộc kháng thể (ADE).

Bên cạnh virus, điều kiện môi trường và thói quen sinh hoạt đóng vai trò quan trọng trong giúp ngăn ngừa gia tăng nguy cơ bùng phát dịch, đặc biệt tại các khu vực đô thị đông dân và khí hậu nóng ẩm.

• Khu vực có mật độ muỗi Aedes aegypti cao
• Thói quen tích trữ nước không đậy kín
• Môi trường sống chật chội, vệ sinh kém
• Không sử dụng biện pháp chống muỗi thường xuyên
• Di chuyển đến vùng đang có dịch lưu hành

Muỗi vằn là nguyên nhân gây sốt xuất huyết

Muỗi vằn truyền bệnh sốt xuất huyết như thế nào?

Muỗi vằn Aedes aegypti là vật trung gian chính truyền sốt xuất huyết. Khi muỗi cái hút máu người đang nhiễm virus Dengue, virus sẽ xâm nhập và nhân lên trong cơ thể muỗi. Sau khoảng 8–12 ngày (giai đoạn ủ bệnh trong muỗi), virus tập trung tại tuyến nước bọt.

Khi muỗi tiếp tục đốt người khỏe mạnh, virus sẽ theo nước bọt xâm nhập vào máu, gây nhiễm bệnh. Đáng chú ý, muỗi vằn hoạt động mạnh vào ban ngày, đặc biệt sáng sớm và chiều tối, nên nguy cơ lây truyền rất cao ngay cả khi không phải ban đêm.

Muỗi vằn sinh sản ở nơi nước sạch đọng (chum, vại, lốp xe…) và hoạt động mạnh ban ngày, dễ đốt nhiều người liên tiếp, chúng sống gần các khu dân cư, trong nhà hoặc xung quanh nhà. Muỗi vằn rất khó bị phát hiện vì kích thước nhỏ và bay nhanh.

Quá trình lây nhiễm sốt xuất huyết diễn ra:

• Muỗi cái hút máu người đang nhiễm virus Dengue
• Virus phát triển trong cơ thể muỗi (8–12 ngày)
• Muỗi mang virus đốt người lành
• Virus xâm nhập vào máu qua nước bọt muỗi
• Người bị nhiễm và có thể trở thành nguồn lây cho muỗi khác

Muỗi vằn đốt là vật trung gian lây truyền bệnh

Triệu chứng sốt xuất huyết

Triệu chứng của Sốt xuất huyết Dengue thường diễn tiến qua 3 giai đoạn sốt xuất huyết rõ rệt. Nếu nhận biết đúng từng giai đoạn giúp theo dõi sát tình trạng bệnh và phát hiện sớm dấu hiệu nguy hiểm, tránh biến chứng.

Giai đoạn sốt (Ngày 1–3)

Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường sốt cao đột ngột từ 39–40°C, kèm theo các biểu hiện như đau đầu dữ dội, đau hốc mắt, đau cơ và khớp, cảm giác mệt mỏi toàn thân. Một số người có thể buồn nôn, chán ăn hoặc nổi ban nhẹ trên da.Triệu chứng dễ nhầm lẫn với sốt virus thông thường nên nhiều người chủ quan.

Tuy nhiên, điểm khác biệt là cơn sốt thường kéo dài liên tục, khó hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt thông thường. Trong giai đoạn này, người bệnh cần được nghỉ ngơi, uống nhiều nước và theo dõi nhiệt độ thường xuyên. Những triệu chứng thường thấy trong giai đoạn này là:

• Sốt cao đột ngột, liên tục
• Đau đầu, đau hốc mắt
• Đau cơ, đau khớp
• Mệt mỏi, chán ăn
• Có thể phát ban nhẹ

Sốt cao từ 39 - 40 độ

Giai đoạn nguy hiểm (Ngày 4–6)

Đây là giai đoạn quan trọng nhất vì dễ xảy ra biến chứng nặng. Lúc này, người bệnh có thể giảm sốt hoặc hết sốt nên dễ lầm tưởng đã khỏi, nhưng thực tế virus đang gây ảnh hưởng mạnh đến hệ tuần hoàn. Các dấu hiệu như xuất huyết dưới da như chấm đỏ, bầm tím, chảy máu chân răng, chảy máu mũi có thể xuất hiện.

Nghiêm trọng hơn là tình trạng giảm tiểu cầu, thoát huyết tương dẫn đến cô đặc máu và nguy cơ sốc Dengue. Người bệnh có thể đau bụng dữ dội, nôn nhiều, tay chân lạnh, lừ đừ hoặc tiểu ít,... đây là những dấu hiệu cần nhập viện ngay để được theo dõi và điều trị kịp thời.

• Xuất huyết dưới da, chảy máu
• Đau bụng, nôn liên tục
• Lừ đừ, mệt lả
• Tay chân lạnh, tiểu ít
• Có nguy cơ sốc, tụt huyết áp

Xuất huyết dưới da

Giai đoạn hồi phục (Ngày 7–10)

Nếu vượt qua giai đoạn nguy hiểm, người bệnh sẽ bước vào giai đoạn hồi phục với các dấu hiệu tích cực hơn. Nhiệt độ cơ thể trở lại bình thường, cảm giác thèm ăn dần xuất hiện, cơ thể bớt mệt mỏi. Tuy nhiên, một số người có thể gặp tình trạng phát ban trở lại hoặc ngứa da do quá trình hồi phục của mao mạch.

Dù triệu chứng cải thiện, người bệnh vẫn cần nghỉ ngơi, bổ sung dinh dưỡng và theo dõi sức khỏe thêm vài ngày để tránh biến chứng muộn. Tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ là cần thiết để đảm bảo tiểu cầu đã trở về mức an toàn.

• Hết sốt, cơ thể dễ chịu hơn
• Ăn uống tốt hơn
• Tiểu cầu tăng dần
• Có thể nổi ban, ngứa nhẹ
• Sức khỏe dần ổn định

Cơ thể dần phục hồi, hết sốt và dễ chịu hơn

Phân biệt sốt xuất huyết với các bệnh lý khác

Trong giai đoạn đầu, sốt xuất huyết rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Phân biệt rõ các triệu chứng của sốt xuất huyết với sốt virus, cúm hoặc covid- 19 giúp điều trị kịp thời, tránh biến chứng nguy hiểm.

Các biến chứng của sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết có thể trở nên nguy hiểm nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời. Dù nhiều trường hợp diễn tiến nhẹ và tự hồi phục sau khoảng 7–10 ngày, nhưng ở một số bệnh nhân, đặc biệt trong giai đoạn ngày 4–6, bệnh có thể chuyển nặng nhanh chóng.

Tình trạng giảm tiểu cầu, thoát huyết tương và rối loạn đông máu có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng nếu không được can thiệp y tế đúng lúc.

• Sốc Dengue: Đây là biến chứng nặng nhất, xảy ra khi huyết tương thoát ra khỏi lòng mạch khiến thể tích tuần hoàn giảm mạnh. Người bệnh có thể bị tụt huyết áp, tay chân lạnh, mạch nhanh và nếu không cấp cứu kịp thời có thể dẫn đến tử vong.
• Xuất huyết nội tạng: Tình trạng chảy máu có thể xảy ra ở nhiều cơ quan như dạ dày, ruột hoặc não. Người bệnh có thể nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc có dấu hiệu xuất huyết não, rất nguy hiểm nếu không được phát hiện sớm.
• Tràn dịch màng phổi, ổ bụng: Do hiện tượng thoát huyết tương, dịch có thể tích tụ ở màng phổi hoặc ổ bụng. Điều này gây khó thở, tức ngực, chướng bụng và cần được theo dõi tại cơ sở y tế.
• Suy gan, suy thận: Virus Dengue có thể gây tổn thương các cơ quan quan trọng như gan và thận. Người bệnh có thể biểu hiện vàng da, men gan tăng cao hoặc giảm chức năng lọc của thận.
• Rối loạn đông máu: Khi tiểu cầu giảm mạnh, cơ thể mất khả năng cầm máu hiệu quả. Điều này khiến người bệnh dễ bị chảy máu kéo dài, bầm tím hoặc xuất huyết tự phát.
• Suy đa cơ quan: Đây là tình trạng nhiều cơ quan trong cơ thể cùng lúc bị suy giảm chức năng. Nếu không được điều trị tích cực, nguy cơ tử vong rất cao.

Các biến chứng nguy hiểm của sốt xuất huyết

Cách điều trị sốt xuất huyết hiệu quả

Hiện nay, điều trị sốt xuất huyets chủ yếu là điều trị triệu chứng và theo dõi tiến triển của bệnh vì chưa có thuốc đặc hiệu tiêu diệt virus. Tùy theo mức độ nặng hay nhẹ, người bệnh sẽ được chăm sóc tại nhà hoặc cần nhập viện để theo dõi và can thiệp kịp thời.

Điều trị sốt xuất huyết tại nhà

Với những trường hợp nhẹ, người bệnh có thể điều trị tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Mục tiêu là hạ sốt, bù nước và theo dõi các dấu hiệu cảnh báo để phát hiện sớm biến chứng. Người bệnh cần nghỉ ngơi hoàn toàn, tránh vận động mạnh vì có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết. Hạ sốt nên sử dụng Paracetamol theo đúng liều lượng, không tự ý dùng các loại thuốc khác vì có thể gây nguy hiểm.

Bên cạnh đó, cần bổ sung nhiều nước để tránh tình trạng cô đặc máu, có thể uống nước lọc, nước oresol, nước trái cây hoặc cháo loãng. Theo dõi nhiệt độ, lượng nước tiểu và tình trạng cơ thể mỗi ngày là rất quan trọng để đánh giá tiến triển bệnh.

• Nghỉ ngơi tuyệt đối, tránh hoạt động mạnh
• Uống nhiều nước, bổ sung điện giải
• Hạ sốt đúng cách bằng Paracetamol
• Theo dõi dấu hiệu bất thường mỗi ngày
• Tái khám theo hướng dẫn của bác sĩ

Theo dõi và điều trị tại nhà

Nhập viện điều trị

Không phải tất cả các trường hợp sốt xuất huyết đều cần nhập viện, nhưng nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay. Đặc biệt trong giai đoạn ngày 4–6, bệnh có thể chuyển nặng rất nhanh dù trước đó triệu chứng có vẻ thuyên giảm. Nhập viện giúp bác sĩ theo dõi sát các chỉ số quan trọng như tiểu cầu, hematocrit và huyết áp để kịp thời xử lý biến chứng.

Tại bệnh viện, người bệnh có thể được truyền dịch, theo dõi lượng nước tiểu, kiểm tra xét nghiệm máu định kỳ và can thiệp nếu có dấu hiệu sốc hoặc xuất huyết nặng.

Dấu hiệu cần nhập viện ngay:

• Đau bụng dữ dội hoặc nôn nhiều
• Chảy máu mũi, chân răng hoặc xuất huyết dưới da
• Lừ đừ, mệt lả, tay chân lạnh
• Tiểu ít hoặc không tiểu
• Hạ huyết áp, chóng mặt

Nhập viện đốt sốt xuất huyết

Những sai lầm cần tránh khi điều trị sốt xuất huyết

Trong quá trình điều trị sốt xuất huyết, nhiều người mắc phải những sai lầm có thể làm bệnh trở nên nghiêm trọng hơn. Một trong những sai lầm phổ biến là tự ý dùng thuốc hạ sốt không phù hợp như aspirin hoặc ibuprofen, có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết. Ngoài ra, truyền dịch tại nhà khi chưa có chỉ định của bác sĩ cũng rất nguy hiểm, có thể dẫn đến quá tải dịch hoặc biến chứng nặng.

Nhiều người chủ quan khi thấy hết sốt và ngừng theo dõi, trong khi đây lại là giai đoạn nguy hiểm nhất của bệnh. Không tái khám hoặc không theo dõi tiểu cầu có thể khiến người bệnh bỏ lỡ thời điểm can thiệp quan trọng. Người bệnh cần tránh:

• Tự ý dùng thuốc không đúng chỉ định
• Truyền dịch tại nhà khi chưa có hướng dẫn
• Ngừng theo dõi khi vừa hết sốt
• Không tái khám theo lịch
• Chủ quan với dấu hiệu bất thường

Không tự ý mua thuốc điều trị nếu không có chỉ định của bác sĩ

Đối tượng dễ mắc sốt xuất huyết

Mặc dù sốt xuất huyết có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, nhưng có một số nhóm có nguy cơ mắc bệnh cao hơn hoặc dễ gặp biến chứng nặng hơn do đặc điểm sức khỏe, môi trường sống và khả năng miễn dịch.

• Trẻ em: Hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên dễ nhiễm bệnh và khó nhận biết sớm triệu chứng, nguy cơ diễn tiến nặng cao hơn.
• Người cao tuổi: Sức đề kháng suy giảm, thường kèm bệnh nền nên dễ gặp biến chứng nghiêm trọng.
• Người có bệnh nền (tim mạch, tiểu đường, gan, thận): Khả năng hồi phục kém, dễ bị suy đa cơ quan khi mắc bệnh.
• Người từng mắc sốt xuất huyết trước đó: Có nguy cơ bị nặng hơn nếu tái nhiễm do cơ chế miễn dịch chéo.
• Người sống trong khu vực có nhiều muỗi Aedes aegypti: Đặc biệt nơi đông dân cư, vệ sinh kém hoặc nhiều nước đọng.
• Người làm việc hoặc sinh hoạt ngoài trời nhiều: Dễ bị muỗi đốt, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối.
• Người không áp dụng biện pháp phòng muỗi: Không ngủ màn, không dùng kem chống muỗi hoặc không diệt lăng quăng.

Đối tượng có nguy cơ bị sốt xuất huyết cao

Sốt xuất huyết nên ăn gì, kiêng gì?

Chế độ dinh dưỡng giúp người bị sốt xuất huyết nhanh chóng phục hồi. Vì thế, người bệnh nên ưu tiên thực phẩm có khả năng bù nước, tăng sức đề kháng và hỗ trợ cải thiện tiểu cầu. Ngược lại, nếu ăn uống thực phẩm không phù hợp sẽ khiến cơ thể mệt mỏi hoặc tăng nguy cơ biến chứng.

Biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết

Phòng ngừa sốt xuất huyết chủ yếu tập trung vào kiểm soát muỗi Aedes aegypti và loại bỏ nơi sinh sản của chúng. Dưới đây là những biện pháp hiệu quả bạn nên thực hiện thường xuyên:

• Loại bỏ nơi sinh sản của muỗi, thường xuyên kiểm tra và dọn dẹp các vật dụng có thể chứa nước đọng như chum, vại, xô chậu, lốp xe cũ, chai lọ… Đây là môi trường lý tưởng để muỗi đẻ trứng và phát triển.
• Đậy kín các dụng cụ chứa nước, bể nước, thùng nước sinh hoạt cần được đậy kín để ngăn muỗi tiếp cận và sinh sản. Với các vật dụng không dùng đến, nên úp xuống hoặc loại bỏ.
• Thay nước và vệ sinh định kỳ các vật dụng như bình hoa, khay nước tủ lạnh, bát nước kê chân tủ cần được thay nước thường xuyên để tránh lăng quăng phát triển.
• Ngủ màn kể cả ban ngày vì muỗi vằn thường hoạt động mạnh vào ban ngày, vì vậy ngủ màn là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để tránh bị muỗi đốt.
• Sử dụng kem hoặc xịt chống muỗi, các sản phẩm chống muỗi giúp bảo vệ cơ thể khi đi ra ngoài hoặc ở khu vực có nhiều muỗi, đặc biệt vào sáng sớm và chiều tối.
• Mặc quần áo dài tay khi ở môi trường có nguy cơ cao, nên mặc quần áo dài tay, sáng màu để hạn chế muỗi đốt.
• Phun thuốc diệt muỗi định kỳ khi khu vực có nguy cơ dịch bệnh, phun hóa chất diệt muỗi theo hướng dẫn của cơ quan y tế sẽ giúp giảm mật độ muỗi đáng kể.
• Giữ gìn vệ sinh môi trường sống, dọn dẹp nhà cửa, không để rác thải, nước tù đọng quanh khu vực sinh sống nhằm hạn chế nơi trú ngụ của muỗi.
• Chủ động theo dõi thông tin dịch tễ, cập nhật tình hình dịch bệnh từ cơ quan y tế để có biện pháp phòng tránh phù hợp, đặc biệt trong mùa cao điểm.

Phòng ngừa sốt xuất huyết

Câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết bao lâu thì khỏi?

Thông thường, sốt xuất huyết kéo dài khoảng 7–10 ngày nếu không có biến chứng. Giai đoạn nguy hiểm thường rơi vào ngày 4–6, vì vậy người bệnh cần theo dõi sát ngay cả khi đã giảm sốt.

Sốt xuất huyết có bị lại không?

Có. Do virus Dengue có 4 type khác nhau, người bệnh có thể tái nhiễm nhiều lần. Đáng chú ý, lần nhiễm sau thường có nguy cơ nặng hơn do phản ứng miễn dịch chéo.

Sốt xuất huyết có lây từ người sang người không?

Không. Bệnh không lây trực tiếp mà phải thông qua muỗi vằn Aedes aegypti làm trung gian truyền bệnh.

Sốt xuất huyết không lây từ người sang người

Sốt xuất huyết có cần nhập viện không?

Không phải tất cả trường hợp đều cần nhập viện. Tuy nhiên, nếu có dấu hiệu như đau bụng, nôn nhiều, xuất huyết hoặc lừ đừ, người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay để được theo dõi.

Sốt xuất huyết có tắm được không?

Có thể tắm bình thường bằng nước ấm trong phòng kín gió. Giữ vệ sinh cơ thể giúp người bệnh cảm thấy dễ chịu hơn và không làm bệnh nặng thêm.

Sốt xuất huyết nên ăn gì để nhanh hồi phục?

Người bệnh nên ăn thức ăn dễ tiêu như cháo, súp, bổ sung trái cây giàu vitamin C và uống nhiều nước để hỗ trợ phục hồi sức khỏe.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Nên đi khám ngay khi sốt cao kéo dài trên 2 ngày hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như chảy máu, đau bụng dữ dội, mệt lả hoặc tiểu ít.

Sốt xuất huyết là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm và theo dõi, chăm sóc đúng cách. Mong rằng với những thông tin được chia sẻ từ bài viết của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic đã giúp bạn nhận biết dấu hiệu, chủ động phòng ngừa hiệu quả. Nếu có các dấu hiệu nghi ngờ, hãy đến Phòng khám 125 Thái Thịnh để được thăm khám và hỗ trợ điều trị.