Mưa đã thưa dần nhưng nguy cơ sốt xuất huyết cuối mùa vẫn còn nếu muỗi truyền bệnh và virus Dengue tiếp tục phát triển. Vì vậy, gia đình vẫn cần chú ý khi có người sốt, đau đầu hoặc mệt mỏi. Các triệu chứng dễ nhầm với bệnh gây sốt khác nên rất dễ bị bỏ qua. Bệnh có thẻ chuyển nặng ngay cả khi người bệnh bắt đầu hệ sốt. Để phòng ngừa và đi khám kịp thời, người bệnh và gia đình cần hiểu rõ các triệu chứng của bệnh. Hãy cùng theo dõi bài viết dưới đây của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để tìm hiểu chi tiết nhé!
Cuối mùa mưa vẫn có thể mắc sốt xuất huyết nếu muỗi truyền bệnh và virus Dengue còn lưu hành. Người có triệu chứng nghi ngờ nên được thăm khám, theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt khi thân nhiệt bắt đầu giảm. Nếu xuất hiện đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ hoặc các dấu hiệu cảnh báo khác, cần đến cơ sở y tế ngay.
Nguy cơ sốt xuất huyết cuối mùa
Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra, chủ yếu lây sang người qua vết đốt của muỗi Aedes mang virus, thường được gọi là muỗi vằn. Bệnh có liên quan đến mùa mưa vì nước đọng tạo điều kiện cho muỗi sinh sản. Mùa mưa kết thúc nhưng muỗi và virus có thể vẫn còn.
Ngay cả khi số ngày mưa giảm, những dụng cụ chứa nước trong nhà, khu vực quanh công trình xây dựng hoặc các vật dụng ngoài sân vẫn có thể trở thành nơi muỗi đẻ trứng. Khả năng truyền bệnh còn phụ thuộc vào sự hiện diện của muỗi, virus trong cộng đồng và điều kiện môi trường tại từng địa phương. Chỉ nhìn thời tiết chưa đủ để biết còn nguy cơ hay không. [2]
Những yếu tố khiến nguy cơ kéo dài gồm:
- Muỗi truyền bệnh vẫn có thể xuất hiện. Muỗi Aedes không biến mất ngay khi những đợt mưa lớn kết thúc. Muỗi vẫn có thể sinh sản khi điều kiện thuận lợi.
- Nước đọng vẫn còn sau mưa. Chậu cây, xô, thùng, khay chứa nước và các vật dụng bỏ quên ngoài trời có thể giữ lại nước trong nhiều ngày. Cần kiểm tra và xử lý nước đọng.
- Vật chứa nước nhỏ dễ bị bỏ sót. Không chỉ ao hồ hay cống rãnh, những vật chứa nước nhỏ quanh nhà cũng cần được chú ý. Người dân có thể tập trung dọn các khu vực dễ nhìn thấy mà bỏ sót những vật dụng ít sử dụng.
- Tâm lý chủ quan dễ xuất hiện khi mưa giảm. Khi hết những đợt mưa liên tục, nhiều gia đình có thể ít kiểm tra vật chứa nước hoặc không còn duy trì đầy đủ các biện pháp tránh muỗi đốt.
Mùa sốt xuất huyết khác nhau giữa các địa phương. Nếu muốn biết khu vực mình có nguy cơ cao hay không, hãy tham khảo thông báo của cơ quan y tế thay vì suy đoán theo tháng.
Đọc thêm: Sốt xuất huyết: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách cách phòng ngừa

Sốt xuất huyết cuối mùa vẫn có thể xảy ra
Nhận biết sốt xuất huyết cuối mùa và giai đoạn dễ trở nặng
Triệu chứng sốt xuất huyết cuối mùa về cơ bản không khác với sốt xuất huyết xuất hiện trong những thời điểm khác của năm. Người bệnh có thể sốt cao, đau đầu, đau mỏi người hoặc buồn nôn. Những biểu hiện này khá giống với nhiều bệnh nhiễm virus khác, nên không thể xác định nguyên nhân chỉ qua triệu chứng.
Có người hồi phục thuận lợi, có người xuất hiện dấu hiệu cảnh báo. Hãy chú ý cả triệu chứng ban đầu lẫn những thay đổi khi hạ sốt.
Những dấu hiệu ban đầu có thể gặp
Ở giai đoạn đầu, người mắc sốt xuất huyết thường có biểu hiện sốt và mệt mỏi. Triệu chứng có thể xuất hiện đồng thời hoặc riêng lẻ. Không phải người bệnh nào cũng có phát ban hoặc xuất huyết dễ nhìn thấy trên da. [1]
Các triệu chứng thường được ghi nhận gồm:
- Sốt cao xuất hiện đột ngột: Người bệnh có thể sốt cao và cảm thấy mệt, giảm khả năng sinh hoạt thường ngày. Chỉ sốt cao không đủ để kết luận mắc Dengue.
- Đau đầu hoặc đau sau hốc mắt: Cảm giác đau có thể xuất hiện cùng với sốt và khiến người bệnh khó chịu khi vận động hoặc tập trung. Dấu hiệu này cũng gặp ở bệnh khác.
- Đau cơ, khớp: Người bệnh có thể cảm thấy mỏi cơ, nhức người và giảm sức lực. Người bệnh có thể nhầm với cảm cúm.
- Buồn nôn, chán ăn hoặc phát ban: Một số người có thể buồn nôn, ăn uống kém, xuất hiện các dát đỏ trên da. Không có phát ban vẫn có thể mắc bệnh.
Các dấu hiệu này cũng gặp ở bệnh khác. Bác sĩ sẽ hỏi thời điểm bắt đầu sốt, khám và cân nhắc xét nghiệm để xác định nguyên nhân.
Đừng đợi đến khi chảy máu cam hay chảy máu chân răng mới đi khám. Nếu nghi sốt xuất huyết, nên đi khám để được hướng dẫn theo dõi.

Xuất hiện các vết đỏ trên da
Giai đoạn dễ trở nặng khi người bệnh giảm sốt
Theo hướng dẫn Bộ Y tế, giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường rơi vào ngày thứ 3 - 7 kể từ khi khởi bệnh, có thể xuất hiện lúc còn sốt hoặc đã hạ sốt. Khi đó, người bệnh có thể bị thoát dịch khỏi lòng mạch, dẫn đến tình trạng tuần hoàn xấu đi. Không phải ai cũng chuyển nặng, nhưng không nên dùng nhiệt độ làm dấu hiệu duy nhất để đánh giá đã hồi phục. [1]
Nếu thân nhiệt giảm mà xuất hiện những thay đổi dưới đây, hãy đến cơ sở y tế ngay:
- Đau bụng nhiều hoặc nôn nhiều: Nếu người bệnh đau bụng tăng lên, đau liên tục hoặc nôn nhiều lần, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo. Không nên coi đó đơn thuần là khó chịu do ăn uống, đặc biệt khi đang trong quá trình theo dõi sốt xuất huyết.
- Mệt lả, lừ đừ, bứt rứt hoặc tiểu ít: Người bệnh có thể trông uể oải hơn, phản ứng chậm, thay đổi trạng thái tỉnh táo hoặc lượng nước tiểu giảm. Những biểu hiện này cần được nhân viên y tế đánh giá, thay vì chỉ quan sát thêm tại nhà.
- Chảy máu bất thường, tay chân lạnh hoặc khó thở: Chảy máu niêm mạc, tay chân lạnh, khó thở và các dấu hiệu tuần hoàn bất thường có thể gợi ý tình trạng nghiêm trọng. Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế phù hợp ngay.
Dấu hiệu cần đi khám và các xét nghiệm cần thực hiện
Khi nghi ngờ sốt xuất huyết, quyết định đi khám cần dựa trên tình trạng người bệnh chứ không chỉ dựa vào số ngày sốt hoặc kết quả của một xét nghiệm. Bác sĩ sẽ đánh giá triệu chứng, dấu hiệu mất nước, tình trạng tuần hoàn và các yếu tố nguy cơ trước khi lựa chọn hướng theo dõi.
Người bệnh có dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế ngay. Xét nghiệm có vai trò hỗ trợ chẩn đoán và theo dõi nhưng không nên là lý do để trì hoãn chăm sóc khẩn cấp.
Dấu hiệu cảnh báo cần đến cơ sở y tế ngay
Sốt xuất huyết có thể diễn tiến từ nhẹ sang nặng, đôi khi trong khoảng thời gian không dài. Người bệnh và gia đình cần nhận biết những biểu hiện bất thường để không bỏ lỡ thời điểm can thiệp y tế.
Theo Bộ Y tế và CDC, những dấu hiệu sau cần được đánh giá ngay. [1,3]
- Đau bụng nhiều, đau liên tục: Người bệnh cảm thấy đau bụng rõ rệt, đau tăng hoặc khó chịu kéo dài. Đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện hoặc nặng lên trong lúc giảm sốt, cần đến cơ sở y tế ngay để được đánh giá.
- Nôn nhiều hoặc nôn liên tục: Nôn nhiều khiến người bệnh khó ăn uống. Khi nghi mắc Dengue và nôn nhiều, cần đến cơ sở y tế.
- Xuất huyết niêm mạc hoặc chảy máu bất thường: Các biểu hiện như chảy máu mũi, chảy máu chân răng, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen cần được nhân viên y tế đánh giá. Một số biểu hiện có thể cần cấp cứu.
- Lừ đừ, vật vã hoặc tiểu ít: Người bệnh trở nên khó đánh thức, phản ứng chậm, bứt rứt bất thường hoặc lượng nước tiểu giảm rõ rệt cần được đưa đi khám ngay. Với trẻ nhỏ, người chăm sóc cần chú ý thay đổi hành vi, mức độ tỉnh táo và tình trạng ăn uống thay vì chỉ căn cứ vào lời trẻ mô tả.
- Tay chân lạnh, khó thở hoặc dấu hiệu sốc: Đây là những biểu hiện có thể liên quan đến tình trạng tuần hoàn hoặc hô hấp nghiêm trọng. Cần đến cơ sở cấp cứu ngay, không chờ đặt hẹn khám thông thường hoặc tự xử trí tại nhà.
Danh sách trên không bao quát mọi biểu hiện nguy hiểm có thể xảy ra. Nếu người bệnh có tình trạng bất thường rõ rệt, nhanh chóng yếu đi, không thể uống được hoặc người nhà cảm thấy diễn tiến xấu nhanh, cần được đánh giá y tế khẩn cấp.
Phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền cần được bác sĩ xem xét tình trạng riêng, ngay cả khi các biểu hiện chưa quá rõ ràng. Bác sĩ sẽ xác định nơi theo dõi phù hợp, không phải tất cả đều cần nhập viện.

Biểu hiện lừ đừ, tay chân lạnh, khó thở cần đi khám ngay
Những xét nghiệm bác sĩ có thể chỉ định
Bác sĩ chọn xét nghiệm theo ngày khởi phát, triệu chứng và kết quả khám. Mỗi xét nghiệm trả lời một câu hỏi khác nhau: có dấu hiệu virus trong cơ thể hay không, cơ thể đã tạo kháng thể chưa, hoặc các chỉ số máu đang thay đổi thế nào. [1,4]
- Xét nghiệm kháng nguyên Dengue NS1: Đây là xét nghiệm tìm một thành phần của virus Dengue trong máu, thường hữu ích ở giai đoạn đầu của bệnh. Theo hướng dẫn Bộ Y tế năm 2023, NS1 có thể được sử dụng từ ngày thứ nhất đến ngày thứ bảy, ưu tiên trong năm ngày đầu. Tuy nhiên, kết quả âm tính không đủ để loại trừ hoàn toàn sốt xuất huyết.
- Xét nghiệm kháng thể hoặc xét nghiệm phân tử: Xét nghiệm kháng thể giúp đánh giá phản ứng miễn dịch của cơ thể, còn phương pháp phân tử nhằm phát hiện vật liệu di truyền của virus. Mỗi phương pháp có thời điểm phù hợp và những giới hạn riêng. Người bệnh không nên tự chọn xét nghiệm chỉ dựa vào tên gọi hoặc suy luận rằng phương pháp đắt tiền hơn luôn cần thiết hơn.
- Công thức máu, tiểu cầu và hematocrit: Những xét nghiệm này hỗ trợ bác sĩ theo dõi một số thay đổi về tế bào máu và tình trạng cô đặc máu. Hematocrit thể hiện tỷ lệ thể tích hồng cầu trong máu, có thể được đánh giá cùng các dấu hiệu lâm sàng khi nghi ngờ thoát huyết tương. Kết quả cần được xem xét cùng diễn tiến bệnh, thay vì đọc từng chỉ số riêng lẻ.
NS1 âm tính không loại trừ hoàn toàn sốt xuất huyết. Bác sĩ có thể yêu cầu theo dõi hoặc xét nghiệm bổ sung khi vẫn nghi ngờ. Tương tự, số lượng tiểu cầu chỉ là một phần trong đánh giá tình trạng người bệnh. Không tự dùng aspirin, ibuprofen hoặc tự truyền dịch khi nghi mắc Dengue. [1,3,4]
Phòng ngừa sốt xuất huyết cuối mùa
Phòng sốt xuất huyết cần được duy trì ngay cả khi mùa mưa sắp kết thúc. Bởi muỗi Aedes có thể sinh sản tại những vật chứa nước nhỏ trong môi trường sống, loại bỏ nơi muỗi phát triển và tránh bị muỗi đốt là hai hướng phòng bệnh quan trọng.
Dưới đây là những công việc nên tiếp tục thực hiện trong giai đoạn cuối mùa:
- Kiểm tra những vật dụng có thể đọng nước. Quan sát quanh nhà, ban công, sân thượng, sân vườn và những khu vực ít sử dụng. Xô, chậu, lốp xe cũ, chai lọ, khay chứa nước hoặc đồ dùng bỏ quên có thể tích nước sau mưa. Nên kiểm tra cả những vị trí khuất, nhất là sau các đợt mưa rải rác.
- Đậy kín và vệ sinh dụng cụ chứa nước sinh hoạt. Những bể, thùng hoặc vật dụng trữ nước cần được đậy kín phù hợp. Vệ sinh dụng cụ theo hướng dẫn phòng muỗi, xử lý nơi có trứng hoặc lăng quăng. Không chỉ quan sát mặt nước rồi kết luận dụng cụ đã an toàn.
- Thay nước và làm sạch vật chứa nhỏ thường xuyên. Bình hoa, khay kê chậu cây hoặc những vật dụng trang trí có nước cần được kiểm tra. Nếu có thể, nên thay nước, cọ rửa thành vật chứa và xử lý phù hợp để ngăn muỗi sinh sản. Cần chú ý những đồ vật đặt ở nơi râm mát hoặc ít được di chuyển.
- Thu gom phế liệu và xử lý đồ không sử dụng. Chai nhựa, lon, hộp, lốp xe hoặc vật liệu ngoài trời có thể giữ nước sau mưa. Thu gom, cất giữ dưới mái che hoặc xử lý đúng cách giúp giảm những nơi muỗi có thể đẻ trứng. Với khu vực chung như sân tập thể, hành lang hoặc công trình đang thi công, cần phối hợp cùng người quản lý để kiểm tra và xử lý.
- Bảo vệ cơ thể khỏi muỗi đốt. Có thể mặc quần áo dài phù hợp, sử dụng màn khi ngủ và áp dụng các sản phẩm chống muỗi theo hướng dẫn sử dụng, chú ý độ tuổi và đối tượng được phép dùng. Muỗi Aedes có thể đốt người vào ban ngày, vì vậy không nên chỉ phòng muỗi vào buổi tối. Với trẻ em, cần lựa chọn phương pháp bảo vệ phù hợp và tuân thủ khuyến cáo an toàn của sản phẩm.
- Duy trì vệ sinh và phối hợp phòng muỗi trong cộng đồng. Muỗi còn sinh sản ở khu vực chung ngoài nhà. Nên cùng hàng xóm hoặc ban quản lý xử lý nước đọng theo hướng dẫn y tế. Nếu địa phương triển khai phun hóa chất phòng chống muỗi, cần tuân thủ hướng dẫn của đơn vị chuyên môn.
Đọc thêm: Hướng dẫn 7 cách phòng sốt xuất huyết hiệu quả, dễ thực hiện

Các biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết
Câu hỏi thường gặp về sốt xuất huyết cuối mùa
Cuối mùa mưa có còn bị sốt xuất huyết không?
Có. Người dân vẫn có thể mắc sốt xuất huyết vào cuối mùa mưa khi muỗi truyền bệnh và virus Dengue còn lưu hành. Nguy cơ tại từng địa phương không giống nhau, vì vậy nên theo dõi thông tin phòng dịch từ cơ quan y tế và tiếp tục các biện pháp chống muỗi.
Sốt xuất huyết cuối mùa có triệu chứng khác mùa cao điểm không?
Không có cơ sở để coi sốt xuất huyết cuối mùa là một thể bệnh có triệu chứng riêng chỉ vì thời điểm mắc bệnh. Người bệnh vẫn có thể sốt cao, đau đầu, đau cơ, buồn nôn hoặc phát ban. Cần thăm khám để xác định nguyên nhân khi có biểu hiện nghi ngờ.
Hết sốt rồi có còn nguy hiểm không?
Có thể. Giai đoạn nguy hiểm của sốt xuất huyết thường xuất hiện vào ngày thứ 3–7, kể cả khi thân nhiệt đã giảm. Nếu người bệnh đau bụng nhiều, nôn liên tục, lừ đừ, tiểu ít hoặc có những biểu hiện cảnh báo khác, cần đến cơ sở y tế ngay.
Xét nghiệm NS1 âm tính có loại trừ sốt xuất huyết không?
Không. NS1 âm tính vẫn có thể gặp ở người mắc Dengue, tùy thời điểm xét nghiệm và diễn tiến bệnh. Bác sĩ sẽ xem kết quả cùng triệu chứng và quyết định có cần theo dõi, làm xét nghiệm khác hoặc tái khám. [1,4]
Đã từng mắc sốt xuất huyết có thể mắc lại không?
Có. Virus Dengue có bốn túyp huyết thanh, mắc một týp không bảo đảm miễn dịch với tất cả týp còn lại. Người từng mắc bệnh vẫn nên tránh muỗi đốt và đi khám nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ. [2]

Đã từng bị sốt xuất huyết cuối mùa vẫn có nguy cơ mắc lại
Sốt xuất huyết cuối mùa vẫn có thể xảy ra. Gia đình nên duy trì phòng muỗi, chú ý những thay đổi khi người bệnh hạ sốt và đi khám sớm khi nghi mắc bệnh. Nếu có dấu hiệu nghi ngờ, hãy liên hệ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được tư vấn, hỗ trợ kịp thời.
Thông tin trong bài mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán và điều trị của bác sĩ. Khi có dấu hiệu cảnh báo, hãy đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu ngay, không chờ đặt lịch khám thông thường.
Tài liệu tham khảo:
- Bộ Y tế. Quyết định 2760/QĐ-BYT ngày 04/07/2023, Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị sốt xuất huyết Dengue. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/The-thao-Y-te/Quyet-dinh-2760-QD-BYT-2023-Huong-dan-chan-doan-dieu-tri-So-xuat-huyet-Dengue-572227.aspx
- WHO. Dengue and severe dengue. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue
- CDC. Clinical Care of Dengue. https://www.cdc.gov/dengue/hcp/clinical-care/index.html
- CDC. Clinical Testing Guidance for Dengue. https://www.cdc.gov/dengue/hcp/diagnosis-testing/
- WHO. Vaccines and immunization: Dengue. https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/dengue-vaccines




