Tiêu chảy cấp là một trong những bệnh lý đường tiêu hóa, có thể xuất hiện ở mọi độ tuổi, đặc biệt là khi thời tiết nắng nóng hoặc sử dụng thực phẩm, nguồn nước bị ô nhiễm. Đặc biệt, Rotavirus là nguyên nhân chính gây tiêu chảy cấp nặng, chiếm 29% số ca tử vong do tiêu chảy ở trẻ dưới 5 tuổi. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có đến 1.5 tỷ trẻ nhỏ bị tiêu chảy cấp và 4 triệu ca tử vong. Với các dấu hiệu đau bụng, buồn nôn và nôn, sốt, đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày, nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể gây mất nước nhanh, rối loạn điện giải, suy đa cơ quan và tử vong. Vậy nguyên nhân nào gây tiêu chảy cấp, làm thế nào để phòng ngừa và điều trị? Hãy cùng Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
“Tiêu chảy cấp là tình trạng đi ngoài phân lỏng từ 3 lần trở lên trong 24 giờ và thường kéo dài dưới 14 ngày. Nguyên nhân phổ biến bao gồm nhiễm virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc ngộ độc thực phẩm. Bệnh có thể tự khỏi ở nhiều trường hợp, nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải và biến chứng nghiêm trọng nếu không được xử trí đúng cách. Người bệnh cần bù nước đầy đủ, theo dõi triệu chứng và đi khám sớm khi tiêu chảy kéo dài, sốt cao hoặc có dấu hiệu mất nước.”
Dấu hiệu tiêu chảy cấp thường gặp
Tiêu chảy cấp thường gặp khởi phát đột ngột và kéo dài dưới 14 ngày. Tùy theo nguyên nhân gây bệnh, người bệnh có thể xuất hiện những dấu hiệu như đi ngoài phân lỏng > 3 lần mỗi ngày, đau bụng, buồn nôn, nôn và các dấu hiệu đường tiêu hóa hoặc toàn thân khác. Theo WHO, có đến 70% số ca tiêu chảy cấp có triệu chứng đường tiêu hóa và 30% có dấu hiệu mất nước. Trong 10% số ca nặng xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm như sốt cao, phân lẫn máu, lơ mơ, mệt mỏi,....
Đi ngoài phân lỏng nhiều lần trong ngày
Đi ngoài phân lỏng là dấu hiệu tiêu chảy cấp đặc trưng. Người bệnh thường đi ngoài trên 3 lần trở lên trong vòng 24 giờ, phân lỏng hoặc toàn nước. Tình trạng này xảy ra khi niêm mạc ruột bị kích thích bởi virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc độc tố, làm giảm khả năng hấp thu nước và chất điện giải.
Tần suất đi ngoài có thể khác nhau ở từng người, từng nguyên nhân. Một số trường hợp chỉ đi ngoài vài lần mỗi ngày, trong khi những trường hợp nặng có thể đi ngoài hàng chục lần, làm tăng nguy cơ mất nước và suy kiệt cơ thể. Phân thường có màu vàng hoặc nâu nhạt, đôi khi kèm chất nhầy. Nếu phân lẫn máu, người bệnh cần được thăm khám sớm vì đây có thể là dấu hiệu của nhiễm khuẩn đường ruột nghiêm trọng.
Các biểu hiện thường gặp gồm:
- Đi ngoài từ 3 lần trở lên trong 24 giờ.
- Phân lỏng hoặc toàn nước.
- Cảm giác mót đi ngoài liên tục.
- Đi ngoài ngay sau khi ăn.
- Có thể xuất hiện chất nhầy trong phân.
- Một số trường hợp có máu trong phân.
Đi ngoài phân lỏng là biểu hiện của tiêu chảy cấp
Đau bụng và co thắt bụng
Đau bụng là triệu chứng thường xuất hiện cùng với tiêu chảy cấp. Nguyên nhân là do ruột tăng nhu động nhằm đẩy nhanh các tác nhân gây bệnh ra khỏi cơ thể. Cơn đau thường xuất hiện từng đợt, có tính chất co thắt hoặc quặn bụng, đặc biệt trước khi đi ngoài.
Vị trí đau thường tập trung quanh rốn hoặc vùng bụng dưới. Sau khi đại tiện, cảm giác đau có thể giảm bớt nhưng thường tái diễn khi ruột tiếp tục co bóp. Mức độ đau có thể từ nhẹ đến dữ dội tùy thuộc nguyên nhân và tình trạng viêm nhiễm của đường tiêu hóa. Nếu đau bụng dữ dội, đau khu trú tại một vị trí cố định hoặc kèm sốt cao, người bệnh nên đi khám để loại trừ các bệnh lý khác như viêm ruột thừa hoặc viêm đại tràng nặng.
Các biểu hiện thường gặp gồm:
- Đau âm ỉ hoặc đau quặn từng cơn.
- Đau tăng trước khi đi ngoài.
- Cảm giác bụng sôi liên tục.
- Chướng bụng hoặc đầy hơi.
- Cảm giác khó chịu vùng bụng dưới.
Đau bụng, co thắt
Buồn nôn và nôn
Nhiều trường hợp tiêu chảy cấp, đặc biệt do virus đường tiêu hóa hoặc ngộ độc thực phẩm, thường đi kèm cảm giác buồn nôn và nôn. Đây là phản ứng tự nhiên của cơ thể nhằm loại bỏ các tác nhân gây hại khỏi hệ tiêu hóa.
Người bệnh có thể cảm thấy đầy bụng, khó chịu vùng thượng vị hoặc buồn nôn kéo dài. Một số trường hợp nôn xuất hiện trước khi tiêu chảy, trong khi những trường hợp khác có thể xuất hiện đồng thời. Nôn nhiều lần làm tăng nguy cơ mất nước và khiến người bệnh khó bổ sung dịch qua đường uống. Nếu nôn liên tục khiến người bệnh không thể ăn uống hoặc giữ nước trong cơ thể, cần được thăm khám để tránh biến chứng mất nước nghiêm trọng.
Các dấu hiệu thường gặp gồm:
- Buồn nôn liên tục.
- Nôn sau ăn hoặc uống nước.
- Chán ăn.
- Đầy bụng, khó tiêu.
- Mệt mỏi sau khi nôn.
Buồn nôn và nôn
Sốt và mệt mỏi
Sốt là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang phản ứng với tình trạng nhiễm trùng hoặc viêm trong đường tiêu hóa. Không phải tất cả trường hợp tiêu chảy cấp đều bị sốt, nhưng triệu chứng này thường gặp khi nguyên nhân liên quan đến vi khuẩn hoặc virus.
Người bệnh có thể sốt nhẹ, sốt vừa hoặc sốt cao tùy mức độ bệnh. Ngoài ra, cơ thể thường xuất hiện cảm giác mệt mỏi do mất nước, giảm hấp thu dinh dưỡng và sự hoạt động của hệ miễn dịch. Nếu sốt trên 39°C hoặc kéo dài nhiều ngày, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp.
Các biểu hiện thường gặp gồm:
- Sốt nhẹ hoặc sốt cao.
- Ớn lạnh.
- Đau đầu.
- Đau nhức cơ thể.
- Uể oải, thiếu năng lượng.
- Giảm khả năng tập trung.
Sốt và mệt mỏi
Dấu hiệu mất nước
Mất nước là biến chứng phổ biến và nguy hiểm nhất của tiêu chảy cấp. Tình trạng này xảy ra khi cơ thể mất quá nhiều nước và chất điện giải qua phân lỏng hoặc nôn. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền là những đối tượng dễ bị mất nước nghiêm trọng hơn.
Ban đầu, người bệnh có thể chỉ cảm thấy khát nước hoặc khô miệng. Tuy nhiên, nếu không được bù nước kịp thời, tình trạng có thể tiến triển nhanh và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện dấu hiệu mất nước nặng như lơ mơ, ngất xỉu, không thể uống nước hoặc tiểu rất ít trong nhiều giờ.
Các dấu hiệu mất nước thường gặp gồm:
- Khát nước nhiều.
- Khô môi, khô miệng.
- Tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu.
- Mắt trũng.
- Da khô.
- Chóng mặt khi đứng lên.
- Tim đập nhanh.
- Mệt lả hoặc suy kiệt.
Dấu hiệu mất nước
Nguyên nhân gây tiêu chảy cấp
Tiêu chảy cấp có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi và từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Trong đó, tiêu chảy cấp do virus chiếm 50 - 70%, do vi khuẩn chiếm 20 - 30% và ký sinh trùng chiếm 5 - 10%. Rotavirus là nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp nặng ở trẻ dưới 5 tuổi, gây 530.000 ca tử vong mỗi năm.
Nhiễm virus đường tiêu hóa
Virus là nguyên nhân phổ biến nhất gây tiêu chảy cấp, lên tới trên 50 - 70% số ca, đặc biệt ở trẻ em và những người sống trong môi trường tập thể như trường học, nhà trẻ hoặc khu dân cư đông đúc. Các loại virus thường gặp gồm Rotavirus, Norovirus, Adenovirus và Astrovirus. Chúng có khả năng lây lan nhanh qua đường tiêu hóa thông qua thực phẩm, nguồn nước bị ô nhiễm hoặc tiếp xúc với người mang mầm bệnh.
Sau khi xâm nhập vào cơ thể, virus tấn công niêm mạc ruột non, làm giảm khả năng hấp thu nước và chất dinh dưỡng. Kết quả là người bệnh xuất hiện tình trạng đi ngoài phân lỏng nhiều lần, kèm theo đau bụng, buồn nôn hoặc nôn.
Tiêu chảy do virus thường tự giới hạn và cải thiện khi được bù nước đầy đủ. Tuy nhiên, trẻ nhỏ và người cao tuổi vẫn có nguy cơ mất nước nghiêm trọng nếu không được theo dõi sát.
Các đặc điểm thường gặp của tiêu chảy cấp do virus gồm:
- Khởi phát đột ngột.
- Đi ngoài phân lỏng nhiều lần.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Đau bụng âm ỉ.
- Sốt nhẹ đến vừa.
- Triệu chứng thường kéo dài vài ngày.
Nhiễm virus đường tiêu hóa
Nhiễm vi khuẩn đường ruột
Vi khuẩn là nguyên nhân phổ biến thứ hai gây tiêu chảy cấp, chiếm từ 20 - 30% số ca và thường liên quan đến thực phẩm hoặc nguồn nước không đảm bảo vệ sinh. Các tác nhân thường gặp bao gồm Salmonella, Escherichia coli (E. coli), Shigella, Campylobacter và Vibrio cholerae.
Không giống nhiều trường hợp nhiễm virus, tiêu chảy do vi khuẩn thường có biểu hiện nặng hơn do vi khuẩn hoặc độc tố của chúng gây tổn thương trực tiếp niêm mạc đường tiêu hóa. Một số trường hợp có thể dẫn đến viêm đại tràng, tiêu chảy ra máu hoặc nhiễm khuẩn toàn thân. Những trường hợp nghi ngờ tiêu chảy do vi khuẩn cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và cân nhắc chỉ định điều trị phù hợp.
Các yếu tố làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột gồm:
- Ăn thực phẩm chưa nấu chín kỹ.
- Sử dụng nguồn nước ô nhiễm.
- Ăn rau sống không được rửa sạch.
- Dùng thực phẩm bảo quản không đúng cách.
- Ăn uống tại nơi không đảm bảo vệ sinh.
Người bệnh có thể xuất hiện:
- Tiêu chảy nhiều lần.
- Đau bụng dữ dội.
- Sốt cao.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Phân có máu hoặc chất nhầy.
Nhiễm khuẩn gây tiêu chảy cấp
Ngộ độc thực phẩm
Ngộ độc thực phẩm là một trong những nguyên nhân thường gặp gây tiêu chảy cấp ở cả trẻ em và người lớn. Tình trạng này xảy ra khi người bệnh ăn phải thực phẩm chứa vi khuẩn, virus, độc tố hoặc hóa chất gây hại. Triệu chứng thường xuất hiện trong vòng vài giờ đến vài ngày sau khi sử dụng thực phẩm nhiễm bẩn.
Khác với nhiều nguyên nhân khác, ngộ độc thực phẩm thường khởi phát nhanh và có thể xảy ra đồng thời ở nhiều người cùng sử dụng một nguồn thực phẩm. Mức độ bệnh có thể từ nhẹ đến nặng tùy thuộc loại tác nhân gây bệnh và tình trạng sức khỏe của người sử dụng.
Các thực phẩm có nguy cơ cao bao gồm:
- Hải sản sống hoặc tái.
- Thịt gia cầm chưa nấu chín.
- Trứng sống.
- Sữa chưa tiệt trùng.
- Thực phẩm chế biến sẵn bảo quản không đúng cách.
- Đồ ăn đường phố không đảm bảo vệ sinh.
Các triệu chứng thường gặp gồm:
- Tiêu chảy cấp.
- Đau bụng quặn từng cơn.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Sốt.
- Mệt mỏi.
Ngộ độc thực phẩm gây tiêu chảy cấp
Nhiễm ký sinh trùng
Ký sinh trùng là nguyên nhân ít gặp hơn nhưng vẫn có thể gây tiêu chảy cấp, đặc biệt tại những khu vực có điều kiện vệ sinh môi trường chưa đảm bảo. Một số loại ký sinh trùng thường gặp gồm Giardia lamblia, Entamoeba histolytica và Cryptosporidium.
Người bệnh thường bị lây nhiễm thông qua nguồn nước hoặc thực phẩm bị ô nhiễm. Sau khi vào cơ thể, ký sinh trùng bám vào niêm mạc ruột và gây rối loạn quá trình tiêu hóa, hấp thu. Do triệu chứng có thể kéo dài hoặc tái phát nhiều lần, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và điều trị đúng hướng.
- Uống nước chưa được xử lý.
- Ăn thực phẩm sống hoặc chưa nấu chín.
- Du lịch đến vùng có dịch.
- Điều kiện vệ sinh cá nhân kém.
Các biểu hiện thường gặp gồm:
- Tiêu chảy kéo dài.
- Đầy hơi.
- Đau bụng.
- Buồn nôn.
- Chán ăn.
- Sụt cân ở một số trường hợp.
Nhiễm ký sinh trùng
Tác dụng phụ của thuốc và các nguyên nhân khác
Không phải mọi trường hợp tiêu chảy cấp đều do nhiễm trùng. Một số loại thuốc và bệnh lý nền cũng có thể gây rối loạn chức năng đường tiêu hóa, dẫn đến tình trạng đi ngoài phân lỏng.
Kháng sinh là nhóm thuốc thường gặp nhất. Việc sử dụng kháng sinh có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại phát triển. Ngoài ra, thuốc nhuận tràng, thuốc điều trị ung thư hoặc một số thuốc điều trị đái tháo đường cũng có thể gây tiêu chảy. Những trường hợp tiêu chảy liên quan đến thuốc hoặc bệnh lý nền thường cần được bác sĩ đánh giá kỹ để xác định nguyên nhân chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.
Các nguyên nhân khác bao gồm:
- Dị ứng thực phẩm.
- Không dung nạp lactose.
- Hội chứng ruột kích thích.
- Viêm ruột.
- Căng thẳng kéo dài.
- Thay đổi chế độ ăn uống đột ngột.
Tác dụng phụ của thuốc gây tiêu chảy cấp
Những biến chứng nguy hiểm của tiêu chảy cấp
Tiêu chảy cấp không chỉ là tình trạng rối loạn tiêu hóa tạm thời và có thể tự khỏi sau và ngày, bệnh có thể gây nên những biến chứng nguy hiểm nếu không được theo dõi và xử trí kịp thời. Nguy cơ biến chứng thường tăng lên nhiều ở trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền.
- Mất nước: Đây là biến chứng phổ biến nhất do cơ thể mất lượng lớn nước qua phân lỏng và nôn. Người bệnh có thể xuất hiện khát nước, khô môi, mắt trũng, chóng mặt, mệt mỏi và tiểu ít.
- Rối loạn điện giải: Tiêu chảy kéo dài khiến cơ thể mất natri, kali và các khoáng chất quan trọng khác. Tình trạng này có thể gây chuột rút, yếu cơ, tim đập nhanh hoặc rối loạn nhịp tim.
- Suy thận cấp: Mất nước nghiêm trọng làm giảm lượng máu đến thận, ảnh hưởng đến chức năng lọc và đào thải chất độc. Nguy cơ này thường cao hơn ở người cao tuổi và người mắc bệnh thận từ trước.
- Suy kiệt cơ thể: Việc mất nước kết hợp với giảm hấp thu dinh dưỡng khiến người bệnh mệt mỏi, giảm thể lực, chán ăn và sụt cân nếu bệnh kéo dài.
- Nhiễm khuẩn huyết: Một số trường hợp tiêu chảy do vi khuẩn xâm lấn có thể khiến tác nhân gây bệnh đi vào máu, dẫn đến nhiễm trùng toàn thân. Đây là biến chứng nghiêm trọng cần được điều trị khẩn cấp.
- Sốc giảm thể tích: Khi mất nước quá mức mà không được bù kịp thời, huyết áp có thể tụt mạnh, làm giảm lượng máu nuôi các cơ quan quan trọng và đe dọa tính mạng.
- Suy dinh dưỡng ở trẻ em: Trẻ bị tiêu chảy cấp kéo dài có nguy cơ thiếu hụt dưỡng chất, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và hệ miễn dịch.
- Gia tăng nguy cơ biến chứng ở nhóm nguy cơ cao: Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc suy giảm miễn dịch thường có nguy cơ nhập viện và gặp biến chứng cao hơn người khỏe mạnh.
Biến chứng của tiêu chảy cấp
Hướng dẫn cách xử trí tiêu chảy cấp
Trong hầu hết các trường hợp, tiêu chảy cấp có thể được kiểm soát hiệu quả nếu người bệnh xử trí đúng ngay từ giai đoạn đầu. Mục tiêu quan trọng nhất là bù nước và điện giải, duy trì dinh dưỡng phù hợp, theo dõi các dấu hiệu bất thường và hạn chế nguy cơ biến chứng.
Tuy nhiên, rất nhiều người có thói quen tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy hoặc nhịn ăn khi bị bệnh, tuy nhiên điều này có thể khiến tình trạng kéo dài hoặc diễn tiến nặng hơn. Ngoài chăm sóc tại nhà, người bệnh cũng cần biết khi nào nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị.
Bù nước và điện giải sớm
Mất nước là biến chứng phổ biến và nguy hiểm nhất của tiêu chảy cấp. Mỗi lần đi ngoài phân lỏng hoặc nôn, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất các chất điện giải quan trọng như natri, kali và clorua. Nếu không được bù kịp thời, người bệnh có thể bị chóng mặt, tụt huyết áp, rối loạn nhịp tim hoặc suy thận.
Nguyên tắc quan trọng nhất là bù nước ngay từ khi xuất hiện triệu chứng, không chờ đến khi cơ thể có dấu hiệu mất nước rõ rệt. Dung dịch oresol (ORS) được xem là lựa chọn ưu tiên vì giúp bổ sung cả nước và điện giải theo tỷ lệ phù hợp. Người bệnh nên uống từng ngụm nhỏ, chia thành nhiều lần trong ngày để cơ thể hấp thu tốt hơn.
Ngoài oresol, có thể sử dụng một số loại đồ uống hỗ trợ bù nước như nước lọc, nước cháo loãng hoặc nước canh.
Người bệnh nên:
- Uống nhiều nước hơn bình thường.
- Sử dụng oresol theo đúng hướng dẫn pha của nhà sản xuất.
- Uống từng ngụm nhỏ nếu có cảm giác buồn nôn.
- Tiếp tục bù nước sau mỗi lần đi ngoài.
- Theo dõi lượng nước tiểu hằng ngày.
Người bệnh không nên:
- Pha oresol đặc hoặc loãng hơn hướng dẫn.
- Uống nước ngọt có gas để thay thế oresol.
- Uống nhiều rượu bia hoặc đồ uống chứa caffeine.
- Chỉ uống nước lọc trong thời gian dài mà không bổ sung điện giải.
Bù nước và điện giải
Duy trì chế độ ăn uống phù hợp
Nhiều người cho rằng bị tiêu chảy cần nhịn ăn để ruột được nghỉ ngơi. Tuy nhiên, quan niệm này không còn được khuyến cáo. Việc nhịn ăn kéo dài có thể làm cơ thể suy nhược, giảm sức đề kháng và kéo dài thời gian hồi phục.
Người bệnh nên tiếp tục ăn uống nhưng ưu tiên các thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa và ít gây kích thích đường ruột. Chế độ dinh dưỡng phù hợp giúp cung cấp năng lượng, hỗ trợ niêm mạc ruột phục hồi và hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.
Các thực phẩm nên ưu tiên gồm:
- Cháo loãng.
- Súp.
- Cơm mềm.
- Bánh mì nướng.
- Chuối chín.
- Khoai tây luộc.
- Thịt nạc nấu chín kỹ.
- Sữa chua nếu dung nạp tốt.
Các thực phẩm nên hạn chế gồm:
- Đồ ăn nhiều dầu mỡ.
- Thực phẩm cay nóng.
- Đồ ăn chế biến sẵn.
- Hải sản sống hoặc tái.
- Rượu bia.
- Cà phê.
- Nước ngọt có gas.
Chế độ dinh dưỡng hợp lý
Không tự ý sử dụng thuốc khi chưa có chỉ định
Một trong những sai lầm phổ biến khi bị tiêu chảy cấp là tự ý mua thuốc điều trị mà không xác định nguyên nhân gây bệnh. Trên thực tế, không phải mọi trường hợp tiêu chảy đều cần dùng thuốc, đặc biệt là kháng sinh.
Kháng sinh chỉ có tác dụng với một số trường hợp tiêu chảy do vi khuẩn và cần được bác sĩ chỉ định sau khi đánh giá tình trạng cụ thể. Việc lạm dụng thuốc có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, tăng nguy cơ kháng kháng sinh và khiến bệnh kéo dài hơn.
Ngoài ra, thuốc cầm tiêu chảy cũng không phải lúc nào cũng phù hợp. Trong một số trường hợp nhiễm khuẩn đường ruột, việc làm giảm nhu động ruột có thể khiến tác nhân gây bệnh lưu lại trong cơ thể lâu hơn.
- Không tự ý dùng kháng sinh.
- Không lạm dụng thuốc cầm tiêu chảy.
- Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng thuốc.
- Thông báo cho bác sĩ về các thuốc đang dùng.
- Tuân thủ đúng chỉ định điều trị.
Không được tự ý sử dụng thuốc
Theo dõi triệu chứng và đến cơ sở y tế khi cần thiết
Mặc dù phần lớn trường hợp tiêu chảy cấp có thể tự cải thiện sau vài ngày, người bệnh vẫn cần theo dõi sát diễn biến để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường. Việc trì hoãn thăm khám có thể làm tăng nguy cơ biến chứng, đặc biệt ở nhóm đối tượng nguy cơ cao.
Trong quá trình theo dõi, người bệnh nên ghi nhận số lần đi ngoài, mức độ nôn, tình trạng sốt và các biểu hiện mất nước. Những thông tin này sẽ giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn nếu cần thăm khám.
Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu xuất hiện:
- Tiêu chảy kéo dài trên 48 giờ.
- Đi ngoài ra máu hoặc phân màu đen.
- Sốt cao trên 39°C.
- Nôn liên tục.
- Đau bụng dữ dội.
- Khát nước nhiều, tiểu ít.
- Chóng mặt hoặc ngất.
- Lơ mơ, giảm tỉnh táo.
Theo dõi triệu chứng và đi khám bác sĩ
Cách phòng ngừa tiêu chảy cấp
Tiêu chảy cấp là bệnh lý đường tiêu hóa phổ biến nhưng phần lớn trường hợp có thể phòng ngừa được nếu duy trì thói quen ăn uống và sinh hoạt hợp vệ sinh. Nhiều tác nhân gây bệnh như virus, vi khuẩn và ký sinh trùng thường lây truyền qua thực phẩm, nguồn nước hoặc bàn tay nhiễm bẩn.
- Ăn chín, uống sôi: Thực phẩm cần được nấu chín kỹ trước khi sử dụng để tiêu diệt vi khuẩn, virus và ký sinh trùng có thể gây bệnh. Hạn chế ăn đồ sống, tái hoặc thực phẩm chưa được chế biến đảm bảo.
- Rửa tay đúng cách bằng xà phòng: Thực hiện trước khi ăn, trước khi chế biến thực phẩm, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi chăm sóc người bệnh giúp giảm nguy cơ lây nhiễm qua đường tiêu hóa.
- Sử dụng nguồn nước sạch: Chỉ nên uống nước đã đun sôi hoặc nước đóng chai đạt tiêu chuẩn. Tránh sử dụng nước chưa qua xử lý để ăn uống hoặc chế biến thực phẩm.
- Lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng: Ưu tiên thực phẩm tươi sống, được bảo quản đúng quy định và có nguồn gốc xuất xứ minh bạch. Không sử dụng thực phẩm ôi thiu hoặc quá hạn.
- Bảo quản thực phẩm đúng cách: Thức ăn chín nên được che đậy cẩn thận và bảo quản ở nhiệt độ phù hợp. Không để thực phẩm ở nhiệt độ phòng quá lâu, đặc biệt trong thời tiết nóng ẩm.
- Tránh nhiễm khuẩn chéo khi chế biến: Dao, thớt và dụng cụ dùng cho thực phẩm sống nên tách biệt với thực phẩm đã nấu chín để hạn chế lây lan vi khuẩn.
- Giữ gìn vệ sinh môi trường sống: Nhà bếp, khu vực ăn uống và nguồn nước sinh hoạt cần được vệ sinh thường xuyên nhằm hạn chế sự phát triển của vi sinh vật gây bệnh.
- Tiêm vaccine Rotavirus cho trẻ nhỏ: Đây là một trong những biện pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ tiêu chảy cấp nặng do Rotavirus – nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy ở trẻ em.
- Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây bệnh: Khi trong gia đình có người bị tiêu chảy cấp, cần vệ sinh tay, dụng cụ cá nhân và nhà vệ sinh thường xuyên để giảm nguy cơ lây lan cho người khác.
Cách phòng ngừa tiêu chảy cấp
Câu hỏi thường gặp về tiêu chảy cấp tính
Tiêu chảy cấp bao lâu thì khỏi?
Phần lớn trường hợp tiêu chảy cấp có thể tự cải thiện sau 1–3 ngày nếu được bù nước và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, thời gian hồi phục có thể kéo dài đến 1–2 tuần tùy thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Nếu triệu chứng kéo dài trên 14 ngày, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân khác.
Tiêu chảy cấp có nguy hiểm không?
Đa số trường hợp tiêu chảy cấp không quá nguy hiểm và có thể tự khỏi. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể gây mất nước, rối loạn điện giải, suy thận cấp hoặc nhiễm khuẩn nặng nếu không được xử trí kịp thời. Nguy cơ biến chứng thường cao hơn ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền.
Bị tiêu chảy cấp nên ăn gì?
Người bệnh nên ưu tiên các thực phẩm mềm, dễ tiêu hóa như cháo, súp, cơm mềm, bánh mì nướng, chuối chín hoặc khoai tây luộc. Đồng thời cần uống đủ nước và dung dịch oresol để bù điện giải. Nên tránh thực phẩm nhiều dầu mỡ, đồ ăn cay nóng, rượu bia và nước ngọt có gas.
Tiêu chảy cấp có tự khỏi không?
Nhiều trường hợp tiêu chảy cấp do virus hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ có thể tự khỏi sau vài ngày mà không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần bù nước đầy đủ và theo dõi triệu chứng. Nếu tình trạng kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu nặng, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám.
Nhiều trường hợp tiêu chảy cấp có thể tự khỏi sau vài ngày
Tiêu chảy cấp có cần dùng kháng sinh không?
Không phải tất cả trường hợp tiêu chảy cấp đều cần sử dụng kháng sinh. Thuốc chỉ được chỉ định trong một số trường hợp tiêu chảy do vi khuẩn hoặc theo đánh giá của bác sĩ. Việc tự ý dùng kháng sinh có thể gây tác dụng phụ và làm tăng nguy cơ kháng thuốc.
Khi nào cần đi khám bác sĩ?
Người bệnh nên đến cơ sở y tế nếu tiêu chảy kéo dài trên 48 giờ, sốt cao, đi ngoài ra máu, nôn liên tục, đau bụng dữ dội hoặc có dấu hiệu mất nước như khát nhiều, tiểu ít, mắt trũng, chóng mặt. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh nền cũng nên được thăm khám sớm để phòng ngừa biến chứng.
Tiêu chảy cấp là bệnh đường tiêu hóa có thể gây mất nước, rối loạn điện giải và nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời. Tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic với đội ngũ y bác sĩ giàu kinh nghiệm và thiết bị y tế hiện đại giúp điều trị tiêu chảy cấp nhanh chóng, hiệu quả.
Tài liệu tham khảo:
https://apo.who.int/publications/i/item/the-treatment-of-diarrhoea\
https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/preparing-international-travelers/travelers-diarrhea.html
https://www.cdc.gov/food-safety/hcp/clinical-overview/index.html
