Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) không chỉ là tình trạng rối loạn tiêu hóa thông thường gây khó chịu nhất thời mà còn là nỗi ám ảnh của hàng triệu người Việt. Tại Việt Nam, thống kê từ Hội Khoa học Tiêu hóa, hiện có đến 15 - 20% dân số, tương đương với trên 7 triệu người phải đối mặt với tình trạng acid dịch vị trào ngược, gây ợ nóng, ợ chua và đau rát vùng thượng vị. Nếu không được can thiệp kịp thời, bệnh có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm như viêm loét, hẹp thực quản, thậm chí là bệnh lý Barrett thực quản và dẫn tới ung thư thực quản. Trong bài viết dưới đây, được tham vấn y khoa từ chuyên gia đến từ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic sẽ cung cấp đến bạn đọc kiến thức về dấu hiệu nhận biết và cách điều trị, phòng ngừa hiệu quả.

Trào ngược dạ dày thực quản là gì?

Trào ngược dạ dày thực quản ( Gastroesophageal Reflux Disease - viết tắt là GERD) là một bệnh lý tiêu hóa mãn tính, xảy ra khi các chất dịch dạ dày như acid HCL, pepsin, dịch mật hoặc từ thức ăn chưa tiêu hóa bị đẩy ngược lên vùng thực quản.

Ở trạng thái bình thường, cơ thắt thực quản dưới LES sẽ hoạt động như chiếc van 1 chiều, chỉ mở ra để thức ăn đi xuống dạ dày và đóng lại ngay lập tức để ngăn tình trạng trào ngược. Tuy nhiên, nếu cơ thắt thực quản dưới suy yếu hoặc giãn nở bất thường, các tác nhân gây hại từ dạ dày sẽ đi ngược lên trên và tiếp xúc trực tiếp với lớp niêm mạc thực quản vốn có lớp màng bảo vệ chống acid như dạ dày.

Hậu quả của tình trạng này không chỉ gây ra các triệu chứng trào ngược như ở nóng rát vùng ngực mà còn có những phản ứng tại chỗ. Tần suất diễn ra trên 2 lần mỗi tuần và kéo dài sẽ dẫn đến tổn thương như viêm loét, hẹp thực quản hoặc gây biến đổi tế bào thực quản.

Trào ngược dạ dày thực quản có 2 dạng là trào ngược dạ dày sinh lý và trào ngược bệnh lý. Mỗi dạng lại có tần suất, và triệu chứng khác nhau:

Triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản

Nhận biết các triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản dạ dày để phát hiện và điều trị kịp thời để tránh biến chứng nguy hiểm như hẹp hay ung thư thực quản. Các triệu chứng GERD rất đa dạng, không chỉ xuất hiện ở hệ tiêu hóa mà còn có thể ở đường hô hấp, răng miệng.

• Ợ hơi, ợ nóng hoặc ợ chua: Là triệu chứng phổ biến nhất, chiếm trên 75% các trường hợp bị trào ngược dạ dày thực quản. Người bệnh có cảm giác nóng rát thượng vị lên dọc sau xương ức, đôi khi lên tận cổ họng, ợ chua kèm dịch vị có vị chua trong miệng, xuất hiện sau ăn no hoặc cúi người, nằm ngủ vào ban đêm.
• Đau tức vùng ngực và thượng vị: Cảm giác đè ép, thắt chặt ở ngực, xuyên ra sau lưng,.. dễ bị nhầm với các bệnh lý đau thắt do tim mạch. Tuy nhiên, các cơn đau thắt ngực do GERD thường đi kèm ợ hơi hoặc ợ chua.
• Khó nuốt, nuốt nghẹn: Do acid gây viêm loét và phù nề niêm mạc thực quản, lòng thực quản bị thu hẹp lại gây cảm giác thức ăn vướng ở cổ họng hoặc đau buốt.
• Đắng miệng và tiết nhiều nước bọt: Do dịch trào ngược từ tá tràng vào dạ dày rồi đẩy lên thực quản gây đắng ngắt trong miệng và kích thích tăng nhiều nước bọt hơn để trung hòa acid.
• Ho khan kéo dài và khàn tiếng: Acid trào ngược có thể tràn vào đường hô hấp, gây kích ứng dây thanh quản và niêm mạc họng. Đây là nguyên nhân hàng đầu gây ho khan dai dẳng , viêm họng dai dẳng và khàn tiếng mà không kèm theo các triệu chứng của cảm cúm hay virus
• Hơi thở có mùi hôi: Do thức ăn đang tiêu hóa dở và dịch vị trào ngược khiến hơi thở trở nên nặng mùi.

Triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản

Các mức độ bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Bệnh trào ngược dạ dày được phân chia theo hệ thống LosAngeles (AL) dựa trên kết quả nội soi thực quản để xây dựng phác đồ điều trị phù hợp:

Nguyên nhân gây trào ngược dạ dày thực quản

Những nguyên nhân gây trào ngược dạ dày thực quản là do:

• Suy yếu cơ thắt thực quản dưới (LES): Là nguyên nhân chính gây ra bệnh lý trào ngược dạ dày. Khi cơ thắt thực quản dưới LES bị giãn hay trương lực yếu do tuổi tác, tác dụng phụ của thuốc hoặc bẩn sinh khiến acid dạ dày trào lên gây tổn thương thực quản.
• Thói quen ăn uống thiếu khoa học: Thường xuyên ăn thực phẩm cay nóng, nhiều dầu mỡ, socola hoặc các loại trái cây có tính acid cao như cam, chanh,... sẽ khiến dạ dày tăng tiết dịch vị hoặc ăn sát giờ đi ngủ tạo áp lực lớn lên dạ dày, ép dịch vị trào ngược lên trên.
• Sử dụng chất kích thích: Như hút thuốc lá, uống rượu bia không chỉ khiến cơ thắt thực quản dưới bị giãn ra mà còn ức chế quá trình tiết nước bọt khiến niêm mạc thực quản mất đi lớp màng bảo vệ tự nhiên.
• Thừa cân, béo phì và phụ nữ mang thai: Trọng lượng cơ thể quá lớn hoặc sự phát triển của thai nhi trong tử cung sẽ gây áp lực trực tiếp lên vùng ổ bụng. Áp lực này đẩy dạ dày lên cao, ép cơ thắt thực quản phải mở ra, tạo điều kiện cho hiện tượng trào ngược xảy ra thường xuyên hơn.
• Thoát vị cơ hoành: Tình trạng một phần dạ dày bị đẩy lên phía trên cơ hoành thông qua khe thực quản làm suy yếu khả năng ngăn chặn acid của cơ thắt thực quản dưới, là nguyên nhân hàng đầu gây GERD ở người trung niên.
• Căng thẳng,stress kéo dài: Điều khiển hoạt động tiêu hóa, sản sinh cortisol làm tăng nồng độ acid dịch vị và gây ra các cơn co bóp dạ dày bất thường, đẩy dịch vị ngược lên cổ họng.
• Chậm làm rỗng dạ dày (Gastroparesis): Khi thức ăn bị ứ đọng quá lâu trong dạ dày do tiêu hóa kém, áp lực nội dạ dày tăng cao, khiến dịch vị và thức ăn cũ dễ dàng bị trào ngược lên thực quản.

Nguyên nhân trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản có nguy hiểm không?

Rất nhiều người bệnh chủ quan cho rằng trào ngược dạ dày chỉ là những cơn ợ hơi, đầy bụng nhất thời. Tuy nhiên, theo các chuyên gia tiêu hóa, nếu tình trạng acid dịch vị trào ngược lên thực quản không được kiểm soát trong thời gian dài sẽ gây ra những tổn thương thực thể nghiêm trọng, thậm chí đe dọa đến tính mạng.

• Viêm loét thực quản: Là biến chứng phổ biến nhất khi bị trào ngược dạ dày vì acid dạ dày có tính ăn mòn mạnh, gây bong tróc và loét niêm mạc thực quản, gây đau rát dữ dội khi ăn uống, nuốt nghẹn và đau tức ngực thường xuyên.
• Hẹp thực quản: Viêm loét kéo dài hình thành các mô sẹo gây hẹp lòng thực quản, cản trở thức ăn gây nuốt vướng, đau khi nuốt và dễ bị nôn trớ.
• Barrett thực quản: Là dấu hiệu tiền ung thư vô cùng nguy hiểm.
• Ung thư thực quản: Là giai đoạn cuối cùng của chuỗi biến chứng do trào ngược dạ dày thực quản. Ung thư thực quản nguy hiểm vì ở giai đoạn đầu không có triệu chứng rõ rệt, đến giai đoạn cuối, khi người bệnh sụt cân nhanh, nôn ra máu hoặc đau ngực dữ dội, tỷ lệ sống sót sau 5 năm rất thấp.
• Biến chứng hô hấp: Acid dạ dày trào ngược lên đường thở gây ra các bệnh lý như: viêm họng mãn tính, viêm xoang, viêm phế quản và trầm trọng thêm bệnh hen suyễn.

Biến chứng nguy hiểm nếu không được điều trị kịp thời

Liệt kê 5 cách điều trị trào ngược dạ dày thực quản

Trước khi xác định và điều trị trào ngược dạ dày, các bác sĩ sẽ thăm khám và thực hiện những xét nghiệm, siêu âm cần thiết. Đặc biệt, nội soi dạ dày thực quản là phương pháp giúp quan sát trực tiếp thương tổn tại niêm mạc hoặc đo độ pH thực quản 24h để xác định tần suất trào ngược, giúp xác định mức độ bệnh để điều trị hiệu quả:

Thay đổi lối sống và tư thế sinh hoạt khoa học

Lối sống đóng vai trò quyết định đến 50% sự thành công trong điều trị GERD. Mục tiêu của phương pháp này là giảm áp lực lên ổ bụng và cơ thắt thực quản dưới (LES), từ đó ngăn chặn dịch vị trào ngược một cách tự nhiên.

• Tư thế ngủ nghiêng bên trái là tư thế tốt nhất cho người trào ngược. Khi nằm nghiêng trái, dạ dày nằm thấp hơn thực quản, giúp acid khó bị đẩy ngược lên trên. Ngoài ra, bạn nên sử dụng gối nệm chuyên dụng để kê cao đầu khoảng 15-20cm.
• Kiểm soát cân nặng, tránh thừa cân, béo phì khiến mỡ bụng ép chặt vào dạ dày. Giảm cân khoa học giúp giảm áp lực nội tại, từ đó giảm tần suất các cơn trào ngược.
• Lựa chọn trang phục rộng rãi, thoải mái, đặc biệt là vùng bụng và thắt lưng, vì điều này vô tình ép acid dịch vị trào ngược lên thực quản.
• Bỏ thuốc lá và rượu bia để điều trị dứt điểm GERD

Lối sống khoa học và lành mạnh

Xây dựng chế độ ăn uống khoa học

Dạ dày là cơ quan trực tiếp xử lý thực phẩm, vì vậy việc ăn gì và ăn như thế nào sẽ quyết định mức độ nghiêm trọng của bệnh. Để hỗ trợ điều trị, bạn cần tuân thủ nguyên tắc chọn thực phẩm có tính kiềm hoặc có khả năng thấm hút acid.

• Ưu tiên những loại thực phẩm có khả năng hút bớt acid dư thừa như bánh mì, yến mạch, thực phẩm giàu đạm như thịt nạc, cá, ức gà, gừng, nghệ tăng kháng viêm tự nhiên.
• Tránh thực phẩm chua như cam chanh, đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ, đồ cay nóng, đồ ăn nhanh, rượu bia, cà phê, nước uống có gas.
• Chia nhỏ bữa ăn thành 5 - 6 bữa/ngày thay thế cho 3 bữa chính quá no, không nằm hoặc vận động mạnh trong vòng 3 giờ sau khi ăn.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp

Sử dụng thuốc điều trị theo chỉ định của bác sĩ

Khi áp dụng các biện pháp thay đổi thói quen sinh hoạt và dinh dưỡng không còn hiệu quả, các bác sĩ sẽ chỉ định thuốc uống dựa trên kết quả đo áp lực thực quản:

• Thuốc ức chế bơm Proton gồm các hoạt chất như Omeprazole, Esomeprazole, Lansoprazole,... giảm sinh acid dạ dày.
• Thuốc kháng H2 giảm tiết acid
• Thuốc kháng acid chứa nhôm hoặc magie trung hòa acid dạ dày dịch vị
• Thuốc tăng thắt cơ thực quản làm trống dạ dày nhanh hơn, giảm thời gian thức ăn lưu lại và gây trào ngược.

Uống thuốc theo chỉ định của bác sĩ

Áp dụng các bài thuốc dân gian hỗ trợ

Phương pháp hỗ trợ từ thảo dược thường lành tính, ít tác dụng phụ và giúp bảo vệ niêm mạc dạ dày một cách bền vững. Tuy nhiên, nên sử dụng như một biện pháp bổ trợ bên cạnh phác đồ chính được bác sĩ khuyên dùng:

• Nghệ và mật ong: Curcumin trong nghệ giúp kháng viêm, làm lành vết loét, trong khi mật ong tạo lớp màng bảo vệ niêm mạc thực quản khỏi sự tấn công của acid.
• Trà hoa cúc: Một tách trà hoa cúc ấm trước khi ngủ giúp làm dịu thần kinh, giảm stress và trung hòa acid hiệu quả.
• Nha đam: Gel nha đam có tính mát, giúp giảm cảm giác đau rát thực quản tức thì. Bạn có thể uống nước cốt nha đam mỗi ngày trước bữa ăn.

Các mẹo dân gian

Can thiệp ngoại khoa và thủ thuật y khoa hiện đại

Đối với các trường hợp trào ngược nặng, người bệnh không đáp ứng với thuốc hoặc đã xuất hiện biến chứng Barrett thực quản, phẫu thuật sẽ được cân nhắc. Trước khi mổ, bệnh nhân thường được chụp X-quang có cản quang để đánh giá cấu trúc dạ dày.

• Phẫu thuật Nissen khâu phần đỉnh dạ dày bao quanh đoạn dưới thực quản để thắt chặt cơ thắt thực quản dưới, ngăn chặn dịch vị trào ngược.
• Hệ thống LINX gồm các hạt nam châm nhỏ quấn quanh thực quản dưới giúp thắt đóng kín khi không ăn nhưng vẫn cho phép thức ăn đi xuống khi nuốt.
• Thủ thuật Stretta sử dụng sóng radio để tạo vết sẹo nhỏ trên cơ thực quản, từ đó làm dày và săn chắc cơ thắt giúp ngăn chặn trào ngược mà không cần phẫu thuật xâm lấn.

Điều trị ngoại khoa

Giải đáp thắc mắc về bệnh trào ngược dạ dày thực quản

Trào ngược dạ dày thực quản có thể chữa khỏi hoàn toàn không?

Bệnh trào ngược dạ dày thực quản CÓ THỂ kiểm soát và chữa khỏi nếu được phát hiện sớm và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, tỷ lệ tái phát của GERD rất cao lên đến 70% trong năm đầu tiên nếu người bệnh không duy trì lối sống khoa học. Việc điều trị dứt điểm đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa phác đồ dùng thuốc của bác sĩ và chế độ ăn uống, sinh hoạt khắt khe từ phía bệnh nhân.

Tại sao tôi bị trào ngược dạ dày nhưng lại thấy đau họng và ho kéo dài?

Đây là tình trạng trào ngược ngoài thực quản. Khi acid dạ dày trào ngược lên quá cao, nó có thể tràn vào thanh quản và phổi, gây kích ứng niêm mạc đường hô hấp. Điều này dẫn đến các triệu chứng như ho khan dai dẳng, viêm họng mãn tính, khàn tiếng hoặc cảm giác vướng víu ở cổ họng. Nhiều người lầm tưởng mình bị bệnh hô hấp và tự ý mua thuốc kháng sinh, khiến tình trạng dạ dày càng thêm trầm trọng.

Trào ngược dạ dày có gây hôi miệng không?

CÓ. Hôi miệng là một triệu chứng phổ biến của GERD. Nguyên nhân là do dịch vị từ dạ dày mang theo thức ăn đang tiêu hóa dở và các vi khuẩn có mùi đi ngược lên thực quản và khoang miệng. Ngoài ra, acid bào mòn men răng cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển, gây ra mùi hôi khó chịu dù bạn đã vệ sinh răng miệng rất kỹ.

Hôi miệng là một trong những triệu chứng của trào ngược dạ dày thực quản

Khi nào tôi cần đi khám bác sĩ ngay lập tức?

Bạn cần đến cơ sở y tế chuyên khoa tiêu hóa ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu sau:

• Nuốt nghẹn, nuốt đau: Cảm giác thức ăn bị mắc kẹt ở cổ hoặc ngực.
• Sụt cân nhanh không rõ nguyên nhân: Dấu hiệu nghi ngờ biến chứng ác tính.
• Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen: Biểu hiện của xuất huyết thực quản/dạ dày.
• Thiếu máu, da xanh xao: Do tình trạng viêm loét kéo dài gây mất máu rỉ rả.

Tôi nên nằm ngủ tư thế nào để giảm trào ngược vào ban đêm?

Tư thế ngủ tốt nhất là nằm nghiêng sang bên trái và kê cao đầu giường hoặc dùng gối chống trào ngược một góc khoảng 15-30 độ. Khi nằm nghiêng trái, dạ dày sẽ nằm thấp hơn thực quản, giúp trọng lực giữ acid ở lại trong dạ dày. Ngược lại, nằm nghiêng bên phải hoặc nằm phẳng sẽ khiến acid dễ dàng "chảy ngược" lên thực quản, gây ra các cơn ho và ợ nóng trong đêm.

Làm sao để phân biệt đau ngực do trào ngược dạ dày và đau tim?

Mặc dù cả hai đều gây đau vùng xương ức, bạn có thể phân biệt dựa trên các đặc điểm sau:

• Đau ngực do trào ngược: Thường có cảm giác nóng rát (ợ nóng), xuất hiện sau khi ăn hoặc khi nằm xuống, đi kèm vị chua trong miệng. Cơn đau giảm bớt khi dùng thuốc kháng acid hoặc thay đổi tư thế.
• Đau ngực do bệnh tim: Thường là cảm giác bị đè ép, thắt chặt như có vật nặng đè lên. Cơn đau thắt ngực có thể lan ra cánh tay, cổ hoặc hàm, thường xuất hiện khi gắng sức và không giảm khi dùng thuốc dạ dày.
• Nhồi máu cơ tim: Nếu đau ngực đi kèm khó thở, vã mồ hôi, hãy gọi cấp cứu ngay lập tức để loại trừ nguy cơ nhồi máu cơ tim.

Có cách giảm ngay cơn trào ngược cấp tốc tại nhà không?

Khi cơn trào ngược bùng phát đột ngột, bạn hãy thực hiện nhanh các bước sau:

• Thay đổi tư thế bằng cách ngồi bật dậy hoặc đứng thẳng, tuyệt đối không nằm xuống ngay.
• Nới lỏng quần áo, mở cúc quần hoặc nới lỏng thắt lưng để giảm áp lực lên dạ dày.
• Uống nước ấm hoặc trà gừng từng ngụm nhỏ nước ấm hoặc trà gừng mật ong để làm dịu niêm mạc thực quản và đẩy acid xuống dưới.
• Nhai kẹo cao su không đường giúp kích thích tiết nước bọt (có tính kiềm), giúp trung hòa acid dịch vị một cách tự nhiên.
• Hít thở sâu, hít vào bằng mũi và thở ra chậm bằng miệng để làm dịu hệ thần kinh, giảm co bóp dạ dày.

Trào ngược dạ dày có thể tự khỏi mà không cần dùng thuốc không?

Với những trường hợp trào ngược sinh lý nhẹ hoặc mới khởi phát, bệnh CÓ THỂ tự kiểm soát mà chưa cần dùng thuốc thông qua việc thay đổi lối sống nghiêm ngặt:

• Duy trì cân nặng hợp lý (giảm BMI).
• Không ăn trong vòng 3 giờ trước khi đi ngủ.
• Ngủ kê cao đầu và nằm nghiêng bên trái.
• Kiêng hoàn toàn rượu bia, thuốc lá và đồ ăn cay nóng.
  Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài trên 2 tuần hoặc gây đau rát dữ dội, đây là dấu hiệu của trào ngược bệnh lý (GERD). Lúc này, tổn thương niêm mạc không thể tự lành và bắt buộc phải có sự can thiệp y khoa (thuốc PPI, kháng H2...) để ngăn chặn biến chứng ung thư.

Trào ngược dạ dày thực quản là bệnh lý mạn tính cần được điều trị đúng cách và kịp thời để tránh các biến chứng nguy hiểm như Barrett hay ung thư thực quản. Nhận biết sớm các dấu hiệu và thăm khám kịp thời giúp bảo vệ hệ tiêu hóa hiệu quả.

Nếu bạn đang gặp những cơn ợ chua, đau rát ngực dai dẳng, hãy liên hệ ngay với Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để đặt lịch thăm khám với các chuyên gia y tế uy tín và được thực hiện nội soi tiêu hóa và được điều trị phù hợp.