Triệu chứng nhiễm RSV ở trẻ thường bắt đầu với các biểu hiện giống cảm lạnh như sổ mũi, nghẹt mũi, ho, hắt hơi, sốt hoặc bú kém. Một số trẻ có thể xuất hiện khò khè, thở nhanh và khó thở khi bệnh tiến triển. Đặc biệt, trẻ sơ sinh nhiễm RSV có thể không sốt mà chỉ biểu hiện quấy khóc, giảm bú hoặc ít hoạt động hơn bình thường. Cha mẹ cần theo dõi sát tình trạng hô hấp, khả năng bú/uống và mức độ tỉnh táo của trẻ. Nếu trẻ khó thở, tím tái, ngừng thở hoặc khó đánh thức, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.

Bài viết dưới đây  của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic sẽ giúp cha mẹ nhận biết các dấu hiệu nhiễm RSV, phân biệt mức độ nguy hiểm và biết khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế.

1. RSV là virus gì?

RSV là viết tắt của Respiratory Syncytial Virus - virus hợp bào hô hấp, một loại virus gây nhiễm trùng đường hô hấp rất phổ biến, đặc biệt ở trẻ nhỏ dưới 2 tuổi. Đây là tác nhân hàng đầu gây viêm đường hô hấp như viêm mũi họng, viêm tiểu phế quản, viêm phế quản và viêm phổi ở trẻ em. Khi nhiễm RSV, trẻ có thể tử vong nếu không được điều trị kịp thời.

Virus RSV có tốc độ lây lan rất nhanh qua đường giọt bắn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hô hấp. Virus có khả năng tồn tại nhiều giờ trên bề mặt đồ vật như đồ chơi, bàn ghế, khăn tay, tạo điều kiện cho trẻ vô tình đưa mầm bệnh vào cơ thể khi chạm tay lên mặt, mắt, mũi.

Tại Việt Nam, RSV thường bùng phát mạnh vào thời điểm giao mùa đông - xuân và xuân - hè. Trẻ em trong môi trường đông đúc như nhà trẻ, lớp mẫu giáo là nhóm có nguy cơ cao nhiễm virus do dễ tiếp xúc với nguồn lây. Đáng chú ý, sau khi nhiễm virus, người bệnh có thể mất từ 2 - 8 ngày mới xuất hiện triệu chứng, khiến việc phát hiện và cách ly gặp khó khăn.

Không chỉ ảnh hưởng đến trẻ nhỏ, RSV cũng có thể gây bệnh ở người lớn, đặc biệt là người già hoặc người có hệ miễn dịch yếu. Virus có khả năng tiếp tục lây truyền ngay cả khi các triệu chứng đã thuyên giảm, đôi khi kéo dài đến vài tuần – khiến việc kiểm soát dịch trở nên thách thức hơn.

RSV là virus gì?

2. Triệu chứng nhiễm RSV

Virus hợp bào hô hấp RSV là một trong những nguyên nhân phổ biến gây bệnh lý đường hô hấp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 2 tuổi. Các triệu chứng nhiễm RSV của trẻ có thể xuất hiện vào khoảng ngày thứ 4 - 7 sau khi nhiễm virus [1]. 

Cụ thể, các biểu hiện viêm đường hô hấp trên khi nhiễm RSV thường gặp:

• Sốt nhẹ hoặc sốt cao, có thể dao động từ 37,5°C đến trên 38,5°C.
• Hắt hơi, sổ mũi.
• Ho khan hoặc ho có đờm, đau họng.
• Đau đầu, mệt mỏi.
• Trẻ trở nên cáu gắt, ngủ không sâu, bú ít hoặc bỏ bú.

Diễn biến bệnh ở từng trẻ là khác nhau và không theo quy luật nào. Trẻ có thể có biểu hiện nhẹ như cảm lạnh nhưng cũng có thể trở nặng nhanh chóng thành viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi nếu không được phát hiện và xử trí sớm. Các dấu hiệu tiến triển thành viêm đường hô hấp dưới ở trẻ:

• Khó thở
• Khò khè
• Thở nhanh, thở gấp
• Co thắt phế quản
• Ngưng thở (ngưng thở trên 10 giây ở trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi)
• Có dấu hiệu mất nước như khóc không ra nước mắt, mắt trũng, da khô nhăn, không đi tiểu trong vòng 6 giờ

Không phải trẻ nào nhiễm RSV cũng gặp triệu chứng nghiêm trọng. Tuy nhiên, các nhóm trẻ sau dễ bị biến chứng nặng và cần được theo dõi sát [2]:

• Trẻ sơ sinh.
• Trẻ đẻ non, nhẹ cân hoặc suy dinh dưỡng.
• Trẻ mắc bệnh tim bẩm sinh, hen phế quản, bệnh phổi mạn tính.
• Trẻ có hệ miễn dịch suy yếu (đang điều trị ung thư, ghép tạng…).
• Trẻ mắc bệnh xơ nang, hội chứng Down,bại não,...

Với những trẻ thuộc nhóm nguy cơ, bệnh có thể diễn tiến nhanh chóng, gây suy hô hấp và các biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời.

Các bệnh viêm đường hô hấp dưới do RSV như viêm tiểu phế quản, viêm phế quản hay viêm phổi có thể khiến trẻ suy kiệt, tím tái, suy hô hấp và dẫn đến tử vong. Ngoài ra, mắc bệnh phổi nghiêm trọng trong giai đoạn sơ sinh do RSV có thể dẫn đến nhiều hậu quả về lâu dài cho trẻ như suy giảm sức khỏe hô hấp, mắc hen suyễn tái phát và tăng tỷ lệ nhập viện do bệnh hô hấp [1].

Triệu chứng nhiễm RSV

2. Triệu chứng nhiễm RSV ở trẻ em thường gặp

Virus hợp bào hô hấp (RSV) là một trong những tác nhân phổ biến gây nhiễm trùng đường hô hấp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ dưới 2 tuổi. Khi nhiễm RSV, trẻ thường xuất hiện các triệu chứng tương tự cảm lạnh như ho, sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi và sốt. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, virus có thể ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới, gây viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi, khiến trẻ xuất hiện tình trạng khò khè, thở nhanh và khó thở.

Triệu chứng nhiễm RSV ở trẻ em có thể thay đổi tùy theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và mức độ tiến triển của bệnh. Các biểu hiện thường xuất hiện sau khoảng 4–6 ngày kể từ khi trẻ tiếp xúc với virus và không nhất thiết xuất hiện cùng lúc. Đặc biệt, trẻ sơ sinh có thể không sốt mà chỉ có những thay đổi như bú kém, quấy khóc hoặc giảm hoạt động.

Cha mẹ cần theo dõi diễn biến triệu chứng, nhất là trong những ngày đầu mắc bệnh, để nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần thiết.

Dấu hiệu RSV ở giai đoạn đầu

Ở giai đoạn đầu, nhiễm RSV thường biểu hiện giống một bệnh cảm lạnh thông thường. Các triệu chứng có thể xuất hiện lần lượt trong vài ngày, khiến cha mẹ khó phân biệt RSV với những bệnh nhiễm virus đường hô hấp khác nếu chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài.

Những triệu chứng nhiễm RSV thường gặp trong giai đoạn này bao gồm:

• Sổ mũi, nghẹt mũi: Trẻ có thể chảy nước mũi trong, ngạt mũi hoặc khó thở bằng mũi. Với trẻ nhỏ, tình trạng nghẹt mũi có thể ảnh hưởng đến việc bú và giấc ngủ.
• Ho: Ban đầu trẻ có thể ho nhẹ, ho từng tiếng. Một số trường hợp ho tăng dần khi tình trạng viêm đường hô hấp tiến triển.
• Hắt hơi: Trẻ hắt hơi nhiều hơn bình thường, thường đi kèm chảy nước mũi hoặc nghẹt mũi.
• Sốt: Trẻ có thể sốt nhẹ hoặc sốt cao, nhưng không phải trường hợp nhiễm RSV nào cũng có sốt. Mức độ sốt không đủ để xác định mức độ nặng của bệnh.
• Ăn uống giảm: Nghẹt mũi, ho hoặc cảm giác mệt mỏi có thể khiến trẻ bú ít, ăn kém hoặc bỏ bữa.
• Mệt mỏi, quấy khóc: Trẻ có thể khó chịu, ngủ không ngon hoặc ít hoạt động hơn thường ngày.

Phần lớn trẻ nhiễm RSV có triệu chứng nhẹ và có thể hồi phục với chăm sóc hỗ trợ phù hợp. Tuy nhiên, các triệu chứng ban đầu không đủ để khẳng định trẻ mắc RSV, bởi cúm, cảm lạnh và nhiều bệnh hô hấp khác cũng có biểu hiện tương tự.

Dấu hiệu RSV tiến triển nặng

Ở một số trẻ, đặc biệt là trẻ nhỏ hoặc trẻ có yếu tố nguy cơ, RSV có thể gây viêm đường hô hấp dưới, dẫn đến viêm tiểu phế quản hoặc viêm phổi. Khi đó, trẻ có thể xuất hiện các biểu hiện bất thường về nhịp thở, khả năng ăn uống và mức độ tỉnh táo.

Các dấu hiệu cha mẹ cần đặc biệt chú ý gồm:

• Thở nhanh: Trẻ thở nhanh hơn bình thường ngay cả khi đang nghỉ ngơi. Nhịp thở cần được đánh giá theo độ tuổi và tình trạng thực tế của trẻ.
• Khò khè: Trẻ có thể phát ra tiếng thở rít hoặc tiếng khò khè, thường rõ hơn khi thở ra. Đây có thể là dấu hiệu đường thở nhỏ bị viêm và thu hẹp.
• Rút lõm lồng ngực: Vùng da dưới xương sườn hoặc giữa các xương sườn lõm vào khi trẻ hít thở, cho thấy trẻ đang phải gắng sức để thở.
• Phập phồng cánh mũi: Cánh mũi mở rộng theo nhịp thở, có thể đi kèm thở nhanh hoặc co kéo cơ hô hấp.
• Bú kém hoặc uống không đủ: Trẻ bú ít rõ rệt, khó duy trì việc bú hoặc không uống đủ nước do mệt và khó thở, làm tăng nguy cơ mất nước.
• Mệt lả, giảm phản ứng: Trẻ ít tương tác, khó đánh thức hoặc có biểu hiện bất thường về ý thức.
• Tím môi, tím lưỡi hoặc ngừng thở: Đây là những dấu hiệu nguy hiểm, có thể liên quan đến tình trạng thiếu oxy hoặc suy hô hấp.
• Khi trẻ có biểu hiện khó thở, rút lõm lồng ngực, bú kém rõ rệt hoặc triệu chứng ngày càng nặng, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay. Nếu trẻ tím tái, ngừng thở, khó thở nghiêm trọng hoặc khó đánh thức, cần đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay lập tức.

Không phải tất cả trẻ nhiễm RSV đều tiến triển nặng. Tuy nhiên, việc phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường có ý nghĩa quan trọng trong đánh giá tình trạng bệnh và hạn chế nguy cơ biến chứng.

Biểu hiện RSV ở trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi

Ở trẻ sơ sinh và trẻ dưới 6 tháng tuổi, triệu chứng nhiễm RSV đôi khi không điển hình như ở trẻ lớn. Thay vì ho nhiều hoặc sốt rõ rệt, trẻ có thể chỉ xuất hiện những thay đổi trong sinh hoạt, khả năng bú và nhịp thở. Điều này khiến việc nhận biết bệnh trở nên khó khăn hơn, đặc biệt trong giai đoạn đầu.

Một số biểu hiện nhiễm RSV cha mẹ cần theo dõi ở trẻ sơ sinh gồm:

• Bú ít hoặc bỏ bú: Trẻ bú ngắn hơn bình thường, bú ngắt quãng, dễ mệt khi bú hoặc giảm đáng kể lượng sữa tiếp nhận.
• Quấy khóc, khó chịu: Trẻ có thể khó ngủ, khó dỗ hoặc thay đổi hành vi so với thường ngày.
• Giảm hoạt động: Trẻ ít cử động, ít tương tác, ngủ nhiều bất thường hoặc phản ứng kém với các kích thích quen thuộc.
• Nghẹt mũi, khó bú: Đường mũi bị tắc nghẽn có thể khiến trẻ khó phối hợp giữa bú và thở, dẫn đến bú kém hoặc phải ngừng bú nhiều lần.
• Thay đổi nhịp thở: Trẻ có thể thở nhanh, thở gắng sức, phập phồng cánh mũi hoặc xuất hiện rút lõm lồng ngực.
• Ngừng thở từng cơn: Một số trẻ sơ sinh, đặc biệt là trẻ sinh non, có thể xuất hiện những cơn ngừng thở liên quan đến nhiễm RSV. Đây là dấu hiệu cần được cấp cứu.
• Có thể không sốt: Trẻ sơ sinh nhiễm RSV không nhất thiết có biểu hiện sốt, vì vậy việc không sốt không loại trừ khả năng mắc bệnh.
• Trẻ sinh non, trẻ có bệnh tim bẩm sinh, bệnh phổi mạn tính hoặc suy giảm miễn dịch có nguy cơ mắc RSV nặng cao hơn. Cha mẹ cần chủ động trao đổi với bác sĩ khi trẻ thuộc nhóm nguy cơ xuất hiện các triệu chứng hô hấp, bú kém hoặc thay đổi hoạt động.
• Đặc biệt, trẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt từ 38°C trở lên cần được đánh giá y tế khẩn cấp, ngay cả khi chưa xuất hiện khó thở. Với trẻ sơ sinh có biểu hiện ngừng thở, tím tái, khó đánh thức hoặc khó thở nghiêm trọng, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.

Nhìn chung, triệu chứng nhiễm RSV ở trẻ sơ sinh có thể kín đáo nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến nặng. Vì vậy, cha mẹ không nên chỉ dựa vào mức độ ho hoặc sốt để đánh giá tình trạng bệnh mà cần theo dõi đồng thời khả năng bú, nhịp thở, mức độ tỉnh táo và những thay đổi bất thường của trẻ.

3. Phân biệt triệu chứng nhiễm RSV với cảm lạnh, cảm cúm

Nhiễm virus hợp bào hô hấp RSV, cảm lạnh và cảm cúm đều là các bệnh lý viêm đường hô hấp thường gặp nhưng có những đặc điểm khác nhau về mức độ nguy hiểm, thời điểm mắc bệnh và triệu chứng đi kèm. Sau đây là bảng so sánh giúp cha mẹ dễ dàng nhận biết và phân biệt:

4. Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

Viêm tiểu phế quản do virus RSV đa phần có thể tự hồi phục sau 5 - 7 ngày nếu trẻ khỏe mạnh và được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, có những dấu hiệu cảnh báo tình trạng bệnh đang chuyển nặng và trẻ cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức để tránh nguy cơ suy hô hấp như sau [2]:

• Sốt cao
• Co giật
• Da tím tái, môi tím
• Thở nhanh
• Khó thở, thở rút lõm ngực

Những trẻ có bệnh lý nền như tim bẩm sinh, suy dinh dưỡng, hen phế quản, bệnh phổi mạn tính có nguy cơ biến chứng cao hơn. Trong trường hợp này, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế sớm để được theo dõi và can thiệp phù hợp theo phác đồ chuyên biệt ngay cả khi triệu chứng còn nhẹ.

Với những trường hợp viêm tiểu phế quản mức độ nhẹ, trẻ vẫn bú, chơi bình thường, thở đều, không tím tái – cha mẹ có thể chăm sóc tại nhà bằng cách:

• Theo dõi sát nhịp thở và biểu hiện toàn trạng của trẻ.
• Vỗ rung nhẹ lưng giúp long đờm.
• Giữ ấm cơ thể và giữ cho không khí xung quanh sạch, ẩm.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

5. Chăm sóc và theo dõi trẻ nhiễm RSV tại nhà

Phần lớn trường hợp nhiễm RSV có biểu hiện nhẹ và có thể hồi phục với chăm sóc hỗ trợ. Tuy nhiên, việc theo dõi tại nhà chỉ phù hợp khi trẻ không có dấu hiệu nguy hiểm và đã được nhân viên y tế hướng dẫn phù hợp.

Cha mẹ nên lưu ý:

• Theo dõi nhịp thở, biểu hiện khò khè và dấu hiệu trẻ phải gắng sức khi thở.
• Cho trẻ bú hoặc uống đủ theo khả năng; có thể chia nhỏ cữ bú khi cần.
• Vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách khi trẻ nghẹt mũi, theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Theo dõi số lượng tã ướt, mức độ tỉnh táo và khả năng ăn uống.
• Không tự ý sử dụng kháng sinh, thuốc ho, thuốc giãn phế quản hoặc khí dung khi chưa có chỉ định.

Nếu trẻ bú/uống kém rõ rệt, khó thở hoặc triệu chứng nặng lên, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám. Không tự thực hiện vỗ rung lồng ngực như một biện pháp điều trị thường quy nếu chưa được bác sĩ chỉ định.

6. Phòng ngừa RSV

Hiện nay, ngoài các biện pháp vệ sinh và hạn chế tiếp xúc với nguồn lây, y học đã có những biện pháp miễn dịch giúp phòng ngừa bệnh RSV nặng ở một số nhóm đối tượng, bao gồm vắc xin RSV dành cho phụ nữ mang thai theo chỉ định và kháng thể đơn dòng dự phòng cho trẻ nhỏ.

Vắc xin và kháng thể đơn dòng là hai hình thức dự phòng khác nhau, không nên sử dụng các thuật ngữ này thay thế cho nhau.

Việc lựa chọn biện pháp dự phòng cần căn cứ vào độ tuổi, tình trạng sức khỏe, chỉ định chuyên môn và tình trạng cấp phép, cung ứng tại Việt Nam. Cha mẹ nên trao đổi với bác sĩ để được tư vấn phù hợp.

• Hướng dẫn trẻ rửa tay đúng cách bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn trong các thời điểm: trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh, sau khi đi học, chơi ngoài trời về.
• Hướng dẫn trẻ che miệng khi ho, hắt hơi, sử dụng khăn giấy hoặc khuỷu tay để hạn chế giọt bắn phát tán. Tránh đưa tay bẩn lên mắt, mũi, miệng.
• Không nên để trẻ tiếp xúc gần với người lớn hoặc trẻ khác đang có triệu chứng viêm nhiễm đường hô hấp. Nếu trong nhà có người bệnh, cần hạn chế tiếp xúc gần trẻ, đeo khẩu trang khi chăm sóc và thường xuyên rửa tay trước khi bế bồng, cho trẻ ăn uống.
• Tránh đưa trẻ đến nơi công cộng, không gian kín đông người như trung tâm thương mại, nhà trẻ, lễ hội,...
• Vệ sinh, tiệt trùng các đồ chơi, dụng cụ ăn uống của trẻ.
• Vệ sinh môi trường sống của trẻ thường xuyên, làm sạch các bề mặt trẻ hay tiếp xúc. Hạn chế tối đa khói thuốc lá, khói bếp, bụi mịn trong khu vực trẻ sinh hoạt.
• Chú ý bổ sung đầy đủ dinh dưỡng cho trẻ. Đối với trẻ sơ sinh, ưu tiên cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu đời.
• Thực hiện lịch tiêm chủng mở rộng đúng và đủ để bảo vệ trẻ khỏi nhiều bệnh lý nhiễm trùng nguy hiểm khác.
• Khi trẻ có dấu hiệu bất thường, không tự ý điều trị tại nhà mà cần tham khảo ý kiến bác sĩ sớm.

Phòng ngừa RSV: bảo vệ bé yêu ngay từ hôm nay

7. Câu hỏi thường gặp về RSV

Trẻ nhiễm RSV có nhất thiết phải sốt không?

Không. Trẻ nhiễm RSV có thể không sốt, đặc biệt là trẻ sơ sinh. Các biểu hiện cần chú ý còn bao gồm bú kém, quấy khóc, giảm hoạt động hoặc khó thở.

RSV bao lâu thì khỏi?

Đa số trường hợp nhiễm RSV nhẹ cải thiện trong khoảng 1–2 tuần. Tuy nhiên, triệu chứng và thời gian hồi phục thay đổi tùy độ tuổi, bệnh nền và mức độ tổn thương đường hô hấp.

Có thể phân biệt RSV với cúm A bằng triệu chứng không?

Không thể xác định chắc chắn chỉ dựa vào triệu chứng, vì các bệnh nhiễm virus hô hấp có thể cùng gây sốt, ho, sổ mũi và mệt mỏi. Bác sĩ sẽ cân nhắc xét nghiệm khi cần thiết.

Trẻ nhiễm RSV có cần xét nghiệm không?

Không phải mọi trường hợp đều cần xét nghiệm RSV. Bác sĩ đánh giá triệu chứng, độ tuổi, nguy cơ bệnh nặng và tình trạng thực tế trước khi quyết định có cần làm xét nghiệm hay không.

Trẻ đã từng nhiễm RSV có thể mắc lại không?

Có. Người đã nhiễm RSV vẫn có thể tái nhiễm. Các biện pháp vệ sinh và dự phòng phù hợp vẫn cần được duy trì.

Trẻ nhiễm RSV khi nào cần nhập viện?

Bác sĩ quyết định dựa trên tình trạng hô hấp, oxy máu, khả năng bú/uống và các yếu tố nguy cơ. Nếu trẻ tím tái, ngừng thở hoặc khó thở nghiêm trọng, cần cấp cứu ngay, không chờ làm xét nghiệm.

Hiểu đúng về RSV là bước đầu để cha mẹ an tâm đồng hành cùng con trong giai đoạn phát triển đầu đời. Hy vọng những thông tin về triệu chứng nhiễm RSV và cách phòng ngừa RSV trên đây sẽ giúp cha mẹ chủ động bảo vệ bé yêu một cách khoa học và hiệu quả nhất. Nếu có các triệu chứng nghi ngờ, cha mẹ hãy liên hệ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được hướng dẫn và thăm khám kịp thời.

Thông tin tham khảo:

1. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/respiratory-syncytial-virus-(rsv) 

2. https://benhviennhitrunguong.gov.vn/infographic-nhiem-virus-rsv-o-tre-luu-y-nhom-doi-tuong-de-tien-trien-nang-va-huong-dan-cham-soc-tai-nha-doi-voi-tre-benh-nhe.html