Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có đến khoảng 489.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng, trong đó, người cao tuổi là nhóm chịu ảnh hưởng nhiều nhất. Tụt huyết áp do nắng nóng là tình trạng phổ biến trong mùa hè, xảy ra khi cơ thể mất nước thông qua mồ hôi, dẫn đến rối loạn điện giải và giãn mạch để tăng thải nhiệt, khiến lượng máu lưu thông đến các cơ quan giảm xuống.

Theo các tài liệu y khoa, chỉ cần mất 1 - 2% lượng nước trong cơ thể sẽ ảnh hưởng đến khả năng điều hòa thân nhiệt và tuần hoàn máu, gây chóng mặt, hoa mắt, mệt lả, buồn nôn, thậm chí là ngất xỉu. Tình trạng này đặc biệt dễ gặp ở người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, người đang dùng thuốc hạ huyết áp hoặc thường xuyên làm việc ngoài trời.

Vậy làm thế nào để nhận biết sớm các dấu hiệu tụt huyết áp do nắng nóng và xử lý đúng cách? Bài viết dưới đây được tham vấn y khoa bởi TS.BS.CKI Phạm Hồng Huệ đến từ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic sẽ giúp bạn tìm hiểu chi tiết nhé!

Tụt huyết áp do nắng nóng xảy ra khi cơ thể mất nước, mất điện giải và giãn mạch quá mức để thải nhiệt, khiến huyết áp giảm đột ngột. Người bệnh thường có các biểu hiện như chóng mặt, hoa mắt, mệt lả, buồn nôn, vã mồ hôi, tim đập nhanh hoặc ngất xỉu. Khi gặp tình trạng này, cần nhanh chóng đưa người bệnh vào nơi thoáng mát, cho nằm nghỉ, bù nước và điện giải phù hợp. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như ngất kéo dài, khó thở, đau ngực hoặc rối loạn ý thức, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay để được xử trí kịp thời.

Nguyên nhân gây tụt huyết áp do nắng nóng

Tụt huyết áp do nắng nóng là hậu quả của nhiều cơ chế sinh lý xảy ra đồng thời khi cơ thể phải tiếp xúc với nhiệt độ môi trường cao trong thời gian dài. Để duy trì thân nhiệt ổn định, cơ thể sẽ tăng tiết mồ hôi và giãn các mạch máu dưới da nhằm thải nhiệt ra bên ngoài. Tuy nhiên, quá trình này cũng làm giảm lượng dịch trong lòng mạch và ảnh hưởng đến khả năng duy trì huyết áp. Nếu không được bù nước và điện giải đầy đủ, huyết áp có thể giảm đột ngột, gây chóng mặt, hoa mắt hoặc ngất xỉu.

Mất nước và điện giải do đổ mồ hôi nhiều

Mất nước là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn đến tụt huyết áp trong những ngày nắng nóng. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể sẽ tăng tiết mồ hôi để làm mát và duy trì thân nhiệt ở mức ổn định. Tuy nhiên, cùng với nước, cơ thể cũng mất đi một lượng đáng kể các chất điện giải quan trọng như natri, kali và clo.

Nếu lượng nước và điện giải mất đi không được bù đắp đầy đủ, thể tích máu tuần hoàn sẽ giảm, khiến tim phải hoạt động nhiều hơn để duy trì lưu lượng máu đến các cơ quan. Khi cơ chế bù trừ không còn hiệu quả, huyết áp sẽ giảm xuống và xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, mệt lả hoặc ngất xỉu.

• Mồ hôi là cơ chế giúp cơ thể giải nhiệt nhưng đồng thời làm mất nước liên tục, đặc biệt trong thời tiết nắng nóng kéo dài.
• Chỉ cần mất khoảng 1–2% lượng nước trong cơ thể cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa thân nhiệt và tuần hoàn máu.
• Mất nước làm giảm thể tích máu lưu thông trong lòng mạch, khiến huyết áp dễ sụt giảm hơn bình thường.
• Sự thiếu hụt natri và kali có thể gây rối loạn hoạt động của tim mạch và hệ thần kinh.
• Người lao động ngoài trời hoặc vận động cường độ cao thường có nguy cơ mất nước cao hơn.
• Người cao tuổi dễ bị mất nước hơn do cảm giác khát giảm theo tuổi tác.
• Uống nước không đủ hoặc chỉ uống khi khát có thể khiến cơ thể không bù kịp lượng dịch đã mất.
• Tình trạng mất nước kéo dài làm tăng nguy cơ kiệt sức do nhiệt, say nắng và tụt huyết áp nghiêm trọng.

Mất nước và điện giải gây tụt huyết áp do nắng nóng

Giãn mạch ngoại vi để thải nhiệt

Khi cơ thể tiếp xúc với môi trường nóng, hệ thần kinh sẽ kích hoạt cơ chế giãn mạch dưới da nhằm tăng lưu lượng máu đến bề mặt cơ thể. Nhờ đó, nhiệt lượng được giải phóng ra môi trường xung quanh hiệu quả hơn, giúp duy trì thân nhiệt ổn định. Đây là phản ứng sinh lý bình thường và cần thiết để chống lại tác động của nhiệt độ cao.

Khi các mạch máu giãn quá mức hoặc kéo dài trong nhiều giờ, lượng máu trở về tim có thể giảm xuống, làm giảm cung lượng tim và dẫn đến tụt huyết áp. Hiện tượng này thường gặp ở những người phải đứng lâu ngoài trời nắng hoặc di chuyển liên tục trong môi trường nhiệt độ cao.

• Giãn mạch là cơ chế tự nhiên giúp cơ thể tăng thải nhiệt qua da.
• Khi mạch máu mở rộng, áp lực máu trong lòng mạch có xu hướng giảm xuống.
• Lượng máu dồn nhiều ra ngoại vi làm giảm lượng máu trở về tim.
• Cung lượng tim giảm khiến huyết áp khó được duy trì ở mức ổn định.
• Người có huyết áp thấp sẵn thường nhạy cảm hơn với hiện tượng giãn mạch do nắng nóng.
• Đứng lâu dưới trời nắng có thể làm tình trạng ứ máu ở chân tăng lên và gây choáng váng.
• Cơ chế này giải thích vì sao nhiều người cảm thấy hoa mắt hoặc muốn ngất sau khi đứng ngoài trời nóng quá lâu.
• Giãn mạch kết hợp với mất nước thường là nguyên nhân chính gây tụt huyết áp trong mùa hè.

Giãn mạch ngoại vi gây tụt huyết áp do nắng nóng

Làm việc hoặc vận động ngoài trời nắng gắt

Những người thường xuyên làm việc ngoài trời hoặc tham gia các hoạt động thể lực trong điều kiện nắng nóng có nguy cơ tụt huyết áp cao hơn đáng kể. Khi vận động, cơ thể sản sinh thêm nhiệt lượng và cần tăng cường quá trình làm mát thông qua tiết mồ hôi và giãn mạch. Điều này khiến tốc độ mất nước diễn ra nhanh hơn so với khi nghỉ ngơi. Nếu không được nghỉ ngơi hợp lý hoặc bổ sung đủ nước, hệ tuần hoàn sẽ gặp khó khăn để duy trì huyết áp ổn định. Đây là lý do nhiều trường hợp tụt huyết áp, kiệt sức do nhiệt hoặc ngất xỉu xảy ra ở công nhân, nông dân, người giao hàng hoặc người tập luyện thể thao ngoài trời.

• Hoạt động thể lực làm tăng thân nhiệt và thúc đẩy quá trình mất nước qua mồ hôi.
• Cường độ vận động càng cao thì nguy cơ mất nước và tụt huyết áp càng lớn.
• Người lao động ngoài trời thường tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong nhiều giờ liên tục.
• Thời gian nắng gắt từ khoảng 10 giờ đến 16 giờ là giai đoạn nguy cơ cao nhất.
• Mặc quần áo dày hoặc không thoáng khí có thể làm cơ thể khó tản nhiệt hơn.
• Nghỉ ngơi không đủ giữa các ca làm việc làm tăng nguy cơ kiệt sức do nhiệt.
• Bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo sớm như khát nước hoặc chóng mặt có thể khiến tình trạng tiến triển nhanh.
• Chủ động bổ sung nước và nghỉ giải lao định kỳ giúp giảm đáng kể nguy cơ tụt huyết áp.

Làm việc ngoài trời trong thời gian dài

Ảnh hưởng của bệnh lý nền và thuốc điều trị

Không phải ai tiếp xúc với thời tiết nắng nóng cũng bị tụt huyết áp. Trên thực tế, những người có bệnh lý nền hoặc đang sử dụng một số loại thuốc nhất định thường dễ bị ảnh hưởng hơn. Các bệnh tim mạch, đái tháo đường, rối loạn thần kinh thực vật hoặc suy tuyến thượng thận có thể làm giảm khả năng thích nghi của cơ thể với nhiệt độ cao. Ngoài ra, một số thuốc điều trị như thuốc hạ huyết áp, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc giãn mạch có thể làm tăng nguy cơ giảm huyết áp khi cơ thể mất nước. Sự kết hợp giữa nắng nóng và các yếu tố nền này khiến nguy cơ tụt huyết áp trở nên đáng lo ngại hơn.

• Người mắc bệnh huyết áp thấp mạn tính thường dễ xuất hiện triệu chứng hơn khi thời tiết nóng.
• Thuốc lợi tiểu làm tăng thải nước và điện giải qua nước tiểu, góp phần làm giảm thể tích tuần hoàn.
• Thuốc hạ huyết áp có thể khiến huyết áp giảm sâu hơn trong điều kiện mất nước.
• Người mắc bệnh tim mạch thường có khả năng điều hòa tuần hoàn kém hơn người khỏe mạnh.
• Đái tháo đường có thể ảnh hưởng đến chức năng thần kinh điều hòa huyết áp.
• Người cao tuổi thường đồng thời có nhiều bệnh nền và sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau.
• Nguy cơ tụt huyết áp tăng lên khi người bệnh không điều chỉnh chế độ sinh hoạt phù hợp trong mùa nóng.
• Những người có bệnh lý nền nên theo dõi huyết áp thường xuyên và tham khảo ý kiến bác sĩ khi thời tiết nắng nóng kéo dài.

Ảnh hưởng do tác dụng phụ của thuốc

Uống không đủ nước trong thời tiết nắng nóng

Nhiều trường hợp tụt huyết áp do nắng nóng không xuất phát từ bệnh lý mà đơn giản là do cơ thể không được cung cấp đủ nước. Trong những ngày nhiệt độ cao, nhu cầu nước của cơ thể tăng lên đáng kể để bù cho lượng dịch mất qua mồ hôi và quá trình hô hấp. Không ít người chỉ uống nước khi cảm thấy khát, trong khi cảm giác khát thường xuất hiện khi cơ thể đã bắt đầu thiếu nước. Điều này khiến tình trạng mất nước âm thầm diễn ra trong nhiều giờ mà không được nhận biết. Khi lượng dịch trong lòng mạch giảm xuống dưới ngưỡng cần thiết, huyết áp có thể tụt nhanh, đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có bệnh nền tim mạch.

• Cảm giác khát không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác nhu cầu nước của cơ thể.
• Nhiều người mất nước nhẹ nhưng chưa xuất hiện triệu chứng rõ ràng nên dễ chủ quan.
• Uống quá ít nước làm giảm thể tích máu lưu thông và ảnh hưởng đến khả năng duy trì huyết áp.
• Người cao tuổi thường có cảm giác khát kém hơn nên nguy cơ thiếu nước cao hơn người trẻ.
• Những người làm việc trong môi trường nóng hoặc thường xuyên vận động cần lượng nước nhiều hơn bình thường.
• Chỉ uống nước vào cuối ngày không thể bù kịp lượng dịch đã mất trong nhiều giờ trước đó.
• Nước lọc là lựa chọn phù hợp trong hầu hết trường hợp, nhưng khi đổ mồ hôi nhiều cần cân nhắc bổ sung điện giải.
• Duy trì thói quen uống nước đều đặn trong ngày là biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả để phòng ngừa tụt huyết áp do nắng nóng.

Bổ sung không đủ nước gây tụt huyết áp

Dấu hiệu tụt huyết áp do nắng nóng

Tụt huyết áp do nắng nóng thường xảy ra khi cơ thể mất nước, mất điện giải hoặc giãn mạch quá mức để điều hòa thân nhiệt. Khi huyết áp giảm, lượng máu và oxy cung cấp đến não cùng các cơ quan quan trọng sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến nhiều triệu chứng khác nhau.

Ban đầu, các dấu hiệu có thể khá mơ hồ như mệt mỏi hoặc chóng mặt nên dễ bị bỏ qua. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, tình trạng này có thể tiến triển thành ngất xỉu, té ngã hoặc các biến chứng nguy hiểm khác.

Chóng mặt, hoa mắt và cảm giác muốn ngất

Chóng mặt là dấu hiệu sớm và phổ biến nhất của tụt huyết áp do nắng nóng. Khi huyết áp giảm, lưu lượng máu đến não không còn được duy trì ổn định, khiến người bệnh xuất hiện cảm giác lâng lâng, mất thăng bằng hoặc hoa mắt.

Triệu chứng thường xuất hiện sau khi đứng lâu dưới trời nắng, lao động ngoài trời hoặc thay đổi tư thế đột ngột từ ngồi sang đứng. Nhiều người mô tả cảm giác như mọi thứ quay cuồng xung quanh hoặc mắt tối sầm trong vài giây. Mặc dù triệu chứng có thể tự cải thiện sau khi nghỉ ngơi, đây vẫn là dấu hiệu cảnh báo cơ thể đang gặp khó khăn để duy trì huyết áp và tuần hoàn máu.

• Người bệnh thường cảm thấy đầu óc quay cuồng, lâng lâng hoặc mất phương hướng khi đứng lên hoặc di chuyển.
• Triệu chứng thường rõ hơn vào những ngày nắng nóng kéo dài hoặc sau khi hoạt động thể lực cường độ cao ngoài trời.
• Hoa mắt có thể xuất hiện kèm nhìn mờ, nhìn đôi hoặc cảm giác tối sầm trước mắt trong thời gian ngắn.
• Một số trường hợp cảm thấy chân tay bủn rủn, mất thăng bằng và phải vịn vào vật xung quanh để tránh ngã.
• Nếu lượng máu lên não tiếp tục giảm, người bệnh có thể xuất hiện cảm giác muốn ngất hoặc mất ý thức thoáng qua.
• Người cao tuổi thường có nguy cơ té ngã cao hơn do phản xạ giữ thăng bằng kém khi xuất hiện chóng mặt.
• Triệu chứng thường cải thiện khi nằm nghỉ ở nơi mát mẻ và được bù đủ nước, điện giải.
• Chóng mặt kéo dài hoặc tái diễn nhiều lần trong ngày cần được đánh giá để loại trừ các nguyên nhân tim mạch hoặc thần kinh khác.

Chóng mặt, hoa mắt và có cảm giác muốn ngất

Mệt lả, suy nhược và giảm khả năng tập trung

Khi thời tiết nắng nóng khiến cơ thể mất nước liên tục qua mồ hôi, lượng máu lưu thông trong hệ tuần hoàn có thể giảm đáng kể. Điều này làm các cơ quan, đặc biệt là não và cơ bắp, không nhận đủ oxy và dưỡng chất cần thiết để hoạt động hiệu quả. Hậu quả là người bệnh cảm thấy mệt mỏi kéo dài, giảm sức bền và khó duy trì các hoạt động thường ngày. Đây là dấu hiệu thường gặp nhưng dễ bị nhầm lẫn với tình trạng kiệt sức do lao động hoặc thiếu ngủ. Cảm giác suy nhược của tụt huyết áp do nắng nóng thường xuất hiện nhanh hơn và đi kèm các triệu chứng tuần hoàn khác.

• Người bệnh có thể cảm thấy kiệt sức dù chỉ thực hiện các hoạt động nhẹ nhàng như đi bộ hoặc làm việc nhà.
• Khả năng tập trung giảm rõ rệt, dễ mất chú ý hoặc phản ứng chậm hơn bình thường.
• Nhiều người xuất hiện cảm giác buồn ngủ, uể oải và thiếu năng lượng trong suốt thời gian tiếp xúc với thời tiết nóng.
• Hiệu suất học tập hoặc làm việc có thể giảm do não không được cung cấp đủ máu và oxy.
• Một số trường hợp có cảm giác chân tay nặng nề, yếu cơ hoặc khó duy trì tư thế đứng lâu.
• Triệu chứng thường trở nên rõ rệt hơn khi người bệnh chưa uống đủ nước hoặc bỏ bữa trong thời tiết nóng.
• Người mắc bệnh tim mạch hoặc huyết áp thấp mạn tính thường dễ xuất hiện tình trạng suy nhược hơn.
• Nếu mệt lả kèm khó thở, đau ngực hoặc rối loạn ý thức, cần được đưa đến cơ sở y tế để đánh giá ngay.

Mệt lả, suy nhược và giảm khả năng tập trung

Da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh

Da tái nhợt và vã mồ hôi lạnh là những dấu hiệu thường gặp khi cơ thể đang cố gắng bù trừ cho tình trạng tụt huyết áp. Khi lượng máu lưu thông giảm, cơ thể sẽ ưu tiên cung cấp máu cho các cơ quan quan trọng như não, tim và phổi, đồng thời làm giảm lưu lượng máu đến da và các mô ngoại vi. Điều này khiến da trở nên nhợt nhạt, lạnh hơn bình thường và xuất hiện tình trạng đổ mồ hôi dù không vận động mạnh. Nhiều người thường nhầm lẫn triệu chứng này với tình trạng say nắng hoặc mệt mỏi thông thường. Tuy nhiên, nếu da tái nhợt kèm chóng mặt, mệt lả hoặc tim đập nhanh, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo huyết áp đang giảm đáng kể và cần được xử trí sớm.

• Da thường trở nên nhợt nhạt hơn bình thường, đặc biệt ở vùng mặt, môi hoặc lòng bàn tay.
• Người bệnh có thể cảm thấy tay chân lạnh dù thời tiết bên ngoài đang nắng nóng.
• Mồ hôi xuất hiện nhiều, thường là mồ hôi lạnh và dính, khác với mồ hôi do vận động hoặc thời tiết nóng đơn thuần.
• Triệu chứng này phản ánh cơ thể đang kích hoạt cơ chế bù trừ nhằm duy trì tuần hoàn đến các cơ quan sống còn.
• Một số trường hợp kèm theo cảm giác run nhẹ, bủn rủn chân tay hoặc khó giữ thăng bằng khi đứng.
• Da tái nhợt kéo dài có thể cho thấy tình trạng giảm tưới máu ngoại vi đang diễn ra nghiêm trọng hơn.
• Người cao tuổi và người mắc bệnh tim mạch thường xuất hiện dấu hiệu này rõ rệt hơn so với người trẻ khỏe mạnh.
• Nếu da tái nhợt kèm lơ mơ, khó thở hoặc ngất xỉu, cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay lập tức.

Da tái nhợt, vã mồ hôi lạnh là biểu hiện của tụt huyết áp do nắng nóng

Buồn nôn, tim đập nhanh và hồi hộp

Khi huyết áp giảm, cơ thể sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm nhằm duy trì lưu lượng máu đến các cơ quan quan trọng. Một trong những phản ứng dễ nhận thấy nhất là tim đập nhanh hơn để bù lại lượng máu lưu thông đang suy giảm. Đồng thời, não bộ và hệ tiêu hóa cũng có thể bị ảnh hưởng do giảm tưới máu tạm thời, dẫn đến cảm giác buồn nôn, khó chịu vùng thượng vị hoặc hồi hộp. Đây là nhóm triệu chứng thường xuất hiện cùng với chóng mặt và mệt lả, đặc biệt sau khi tiếp xúc với môi trường nhiệt độ cao trong thời gian dài. Nếu không được nghỉ ngơi và bù nước kịp thời, các triệu chứng có thể tiến triển nhanh và làm tăng nguy cơ ngất xỉu.

• Người bệnh thường cảm thấy tim đập nhanh hơn bình thường ngay cả khi đang nghỉ ngơi.
• Cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực có thể xuất hiện đột ngột sau khi đứng lâu hoặc hoạt động dưới trời nắng.
• Buồn nôn là triệu chứng khá phổ biến do não và hệ tiêu hóa tạm thời không được cung cấp đủ máu.
• Một số người có thể cảm thấy cồn cào bụng, khó chịu vùng dạ dày hoặc muốn nôn.
• Tim đập nhanh kéo dài là cơ chế bù trừ của cơ thể nhằm duy trì lượng máu đến não và các cơ quan quan trọng.
• Người mắc bệnh tim mạch có thể cảm nhận triệu chứng hồi hộp rõ rệt hơn và dễ xuất hiện khó chịu vùng ngực.
• Các biểu hiện thường giảm dần khi người bệnh được nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát và bổ sung đủ nước.
• Nếu tim đập nhanh kèm đau ngực, khó thở hoặc ngất, cần được cấp cứu để loại trừ các biến cố tim mạch nguy hiểm.

Buồn nôn, tim đập nhanh, hồi hộp

Ngất xỉu cảnh báo nguy hiểm

Ngất xỉu là một trong những biểu hiện nghiêm trọng nhất của tụt huyết áp do nắng nóng. Tình trạng này xảy ra khi huyết áp giảm mạnh khiến não không nhận đủ máu và oxy trong thời gian ngắn, dẫn đến mất ý thức tạm thời.

Trước khi ngất, người bệnh thường trải qua các dấu hiệu cảnh báo như chóng mặt dữ dội, hoa mắt, ù tai, buồn nôn hoặc cảm giác người lâng lâng. Nhiều trường hợp có thể tỉnh lại nhanh sau khi được nằm nghỉ và bù nước, ngất vẫn là dấu hiệu không nên chủ quan vì có thể gây té ngã, chấn thương hoặc là biểu hiện của tình trạng tuần hoàn nghiêm trọng hơn. Đặc biệt ở người cao tuổi hoặc người có bệnh tim mạch, ngất xỉu cần được đánh giá y tế sớm.

• Người bệnh có thể đột ngột mất ý thức trong vài giây đến vài phút do não thiếu máu tạm thời.
• Trước khi ngất thường xuất hiện các dấu hiệu báo trước như chóng mặt dữ dội, nhìn mờ hoặc ù tai.
• Sau khi tỉnh lại, người bệnh thường cảm thấy mệt lả, yếu sức và cần thời gian để hồi phục hoàn toàn.
• Ngất có thể khiến người bệnh té ngã, dẫn đến chấn thương đầu, gãy xương hoặc các tổn thương khác.
• Người cao tuổi là nhóm có nguy cơ biến chứng sau ngất cao hơn do khả năng giữ thăng bằng suy giảm.
• Ngất xảy ra trong môi trường nắng nóng kéo dài có thể liên quan đến mất nước nặng hoặc sốc nhiệt.
• Nếu người bệnh không tỉnh lại nhanh, cần gọi cấp cứu và theo dõi hô hấp, tuần hoàn liên tục.
• Các trường hợp ngất kèm đau ngực, khó thở, co giật hoặc rối loạn ý thức kéo dài cần được đưa đến bệnh viện ngay để tìm nguyên nhân và điều trị kịp thời.

Ngất xỉu cảnh báo nguy hiểm

Đối tượng có nguy cơ bị tụt huyết áp do nắng nóng cao

Tụt huyết áp do nắng nóng có thể xảy ra ở bất kỳ ai khi cơ thể mất nước hoặc phải tiếp xúc với nhiệt độ cao trong thời gian dài. Tuy nhiên, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn do khả năng điều hòa thân nhiệt, duy trì huyết áp hoặc thích nghi với môi trường nóng bị suy giảm. Những người này không chỉ dễ xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt, hoa mắt, mệt lả mà còn có nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng hơn nếu không được xử trí kịp thời.

• Người cao tuổi là nhóm có nguy cơ tụt huyết áp cao nhất do chức năng điều hòa thân nhiệt suy giảm, cảm giác khát kém hơn và khả năng thích nghi với nhiệt độ môi trường không còn hiệu quả như người trẻ.
• Người có tiền sử huyết áp thấp thường dễ xuất hiện triệu chứng hơn khi cơ thể mất nước hoặc giãn mạch quá mức dưới tác động của thời tiết nóng.
• Người mắc bệnh tim mạch như suy tim, bệnh mạch vành hoặc rối loạn nhịp tim có nguy cơ gặp biến cố tuần hoàn cao hơn khi huyết áp giảm đột ngột.
• Người đang sử dụng thuốc hạ huyết áp, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc giãn mạch có thể bị tụt huyết áp sâu hơn khi cơ thể mất nước qua mồ hôi.
• Người mắc đái tháo đường có thể bị ảnh hưởng chức năng thần kinh tự chủ, làm giảm khả năng điều chỉnh huyết áp khi thay đổi tư thế hoặc khi tiếp xúc với nhiệt độ cao.
• Phụ nữ mang thai dễ bị tụt huyết áp hơn do sự thay đổi nội tiết, tăng nhu cầu tuần hoàn máu và nguy cơ mất nước trong thời tiết nóng.
• Người lao động ngoài trời như công nhân xây dựng, nông dân, shipper hoặc nhân viên môi trường thường phải tiếp xúc trực tiếp với nắng nóng trong nhiều giờ liên tục, làm tăng nguy cơ mất nước và điện giải.
• Người tập luyện thể thao cường độ cao ngoài trời có thể mất một lượng lớn nước và khoáng chất trong thời gian ngắn nếu không được bù đủ.
• Trẻ em là đối tượng dễ bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao do hệ thống điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện và phụ thuộc nhiều vào sự chăm sóc của người lớn.
• Người suy dinh dưỡng, ăn uống kém hoặc thường xuyên bỏ bữa có thể thiếu năng lượng và chất điện giải cần thiết để duy trì huyết áp ổn định.
• Người từng bị say nắng, kiệt sức do nhiệt hoặc có tiền sử tụt huyết áp tái diễn thường có nguy cơ tái phát cao hơn trong những đợt nắng nóng kéo dài.
• Những người làm việc trong môi trường kín, nóng bức, độ ẩm cao hoặc thông gió kém cũng có nguy cơ mất nước âm thầm và tụt huyết áp mà không nhận ra sớm.

Đối tượng có nguy cơ bị tụt huyết áp do nắng nóng cao

Tụt huyết áp do nắng nóng có nguy hiểm không?

Trong nhiều trường hợp, tụt huyết áp do nắng nóng chỉ gây ra các triệu chứng nhẹ như chóng mặt, mệt mỏi hoặc hoa mắt và có thể cải thiện sau khi nghỉ ngơi, bù nước đúng cách. Dù vậy, người bệnh không nên chủ quan vì huyết áp giảm quá mức hoặc kéo dài khiến lượng máu và oxy cung cấp đến não, tim và các cơ quan quan trọng sẽ bị suy giảm, làm tăng nguy cơ xảy ra các biến chứng nguy hiểm.

Đặc biệt ở người cao tuổi, người mắc bệnh tim mạch, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền mạn tính, tụt huyết áp do nắng nóng có thể là yếu tố khởi phát nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

• Ngất xỉu là biến chứng thường gặp nhất khi huyết áp giảm đột ngột, đặc biệt sau khi đứng lâu dưới trời nắng hoặc thay đổi tư thế nhanh. Tình trạng này có thể dẫn đến té ngã và chấn thương đầu, gãy xương hoặc tổn thương phần mềm.
• Giảm tưới máu não tạm thời có thể gây chóng mặt kéo dài, giảm khả năng tập trung, mất thăng bằng và làm tăng nguy cơ tai nạn lao động hoặc tai nạn giao thông.
• Tim phải hoạt động nhiều hơn để bù đắp cho tình trạng giảm thể tích tuần hoàn, từ đó làm tăng gánh nặng cho hệ tim mạch, đặc biệt ở người có bệnh tim từ trước.
• Người mắc bệnh mạch vành hoặc suy tim có thể đối mặt với nguy cơ đau thắt ngực, rối loạn nhịp tim hoặc suy tim tiến triển khi huyết áp tụt kéo dài.
• Tụt huyết áp do nắng nóng thường đi kèm mất nước và rối loạn điện giải. Nếu không được bù đủ nước và khoáng chất, người bệnh có thể xuất hiện chuột rút, mệt lả hoặc rối loạn nhịp tim.
• Trong một số trường hợp, tụt huyết áp là dấu hiệu sớm của kiệt sức do nhiệt hoặc say nắng. Đây là những tình trạng cấp cứu y khoa có thể gây tổn thương đa cơ quan nếu không được xử trí kịp thời.
• Người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính có nguy cơ nhập viện cao hơn khi xảy ra tụt huyết áp nghiêm trọng trong thời tiết nắng nóng kéo dài.
• Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu như ngất kéo dài, khó thở, đau ngực, lú lẫn hoặc rối loạn ý thức, cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để đánh giá và điều trị kịp thời.

Tụt huyết áp do nắng nóng có thể gây biến chứng nguy hiểm

Hướng dẫn xử trí tụt huyết áp do nắng nóng

Tụt huyết áp do nắng nóng cần được xử trí sớm để hạn chế nguy cơ ngất xỉu, chấn thương và các biến chứng liên quan đến thiếu máu nuôi cơ quan. Mục tiêu quan trọng nhất là giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi thể tích tuần hoàn, cải thiện lưu lượng máu đến não và ổn định huyết áp. Đa số trường hợp nhẹ, người bệnh có thể cải thiện sau khi được nghỉ ngơi, làm mát cơ thể và bù nước đúng cách. Tuy nhiên, nếu xử trí sai hoặc chậm trễ, tình trạng mất nước và giảm huyết áp có thể tiến triển thành kiệt sức do nhiệt hoặc sốc nhiệt nguy hiểm.

Đưa người bệnh ra khỏi môi trường nóng ngay lập tức

Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu như chóng mặt, hoa mắt, mệt lả hoặc cảm giác muốn ngất, đầu tiên cần làm là đưa người bệnh ra khỏi môi trường nắng nóng. Nếu tiếp tục ở trong điều kiện nhiệt độ cao, cơ thể sẽ tiếp tục mất nước, giãn mạch và khiến huyết áp giảm sâu hơn. Đây là bước xử trí đơn giản nhưng có tác dụng ngăn chặn tình trạng tiến triển nặng. Người bệnh nên được đưa đến nơi râm mát, thông thoáng hoặc có điều hòa để giảm áp lực lên hệ tuần hoàn và hỗ trợ quá trình phục hồi.

• Nhanh chóng di chuyển người bệnh vào khu vực có bóng râm hoặc phòng mát.
• Tránh để người bệnh tiếp tục lao động hoặc vận động dưới trời nắng.
• Nới lỏng quần áo, đặc biệt ở vùng cổ, ngực và thắt lưng để cơ thể dễ tản nhiệt hơn.
• Có thể sử dụng quạt hoặc khăn mát để hỗ trợ làm giảm nhiệt độ cơ thể.
• Nếu người bệnh đang ở trong xe hơi hoặc không gian kín nóng bức, cần đưa ra ngoài càng sớm càng tốt.
• Không tập trung đông người xung quanh vì có thể làm môi trường trở nên ngột ngạt hơn.
• Theo dõi liên tục các triệu chứng như chóng mặt, khó thở hoặc thay đổi ý thức.
• Đây là bước sơ cứu đầu tiên và cần thực hiện trước khi tiến hành các biện pháp bù nước hoặc theo dõi huyết áp.

Đưa người bệnh đến nơi thoáng mát ngay lập tức

Cho người bệnh nằm nghỉ đúng tư thế

Sau khi đưa người bệnh ra khỏi môi trường nóng, bước tiếp theo là giúp cơ thể nhanh chóng phục hồi lưu lượng máu đến não và các cơ quan quan trọng. Tư thế nằm nghỉ phù hợp có thể hỗ trợ cải thiện tuần hoàn, giảm cảm giác chóng mặt và hạn chế nguy cơ ngất xỉu.

Nhiều người thường cố gắng tiếp tục đi lại hoặc ngồi gục xuống khi cảm thấy choáng váng, tuy nhiên điều này có thể khiến tình trạng tụt huyết áp trở nên nghiêm trọng hơn. Người bệnh nên được nghỉ ngơi hoàn toàn trong thời gian đầu để cơ thể có điều kiện phục hồi sau tình trạng mất nước và giãn mạch do nhiệt độ cao.

• Đặt người bệnh nằm ở nơi thoáng mát, bằng phẳng và tránh ánh nắng trực tiếp.
• Nâng nhẹ hai chân cao hơn mặt phẳng tim khoảng 20–30 cm để hỗ trợ máu trở về tim và não tốt hơn.
• Khuyến khích người bệnh nằm yên, tránh thay đổi tư thế đột ngột trong giai đoạn đầu.
• Nếu người bệnh cảm thấy buồn nôn, có thể nằm nghiêng để giảm nguy cơ sặc khi nôn.
• Theo dõi mức độ tỉnh táo, khả năng giao tiếp và các triệu chứng chóng mặt trong thời gian nghỉ ngơi.
• Không để người bệnh đứng dậy quá nhanh ngay khi triệu chứng vừa cải thiện.
• Hạn chế đi lại hoặc vận động mạnh trong ít nhất 30 phút sau khi xuất hiện triệu chứng.
• Nếu tình trạng chóng mặt không cải thiện dù đã nghỉ ngơi, cần tiếp tục theo dõi và cân nhắc thăm khám y tế.

Đặt người bệnh nằm đúng tư thế

Bổ sung nước và điện giải đúng cách

Bù nước là biện pháp quan trọng nhất trong xử trí tụt huyết áp do nắng nóng. Khi cơ thể mất nước qua mồ hôi, thể tích máu lưu thông giảm xuống khiến huyết áp dễ tụt và các cơ quan không được cung cấp đủ oxy. Bổ sung nước và điện giải đúng cách giúp phục hồi thể tích tuần hoàn, cải thiện huyết áp và hỗ trợ quá trình điều hòa thân nhiệt. Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng nên uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn vì có thể gây khó chịu hoặc làm rối loạn cân bằng điện giải. Người bệnh cần được bù nước từ từ và phù hợp với tình trạng thực tế.

• Uống từng ngụm nước nhỏ thay vì uống quá nhiều trong một lần.
• Ưu tiên nước lọc, dung dịch bù điện giải hoặc oresol pha đúng hướng dẫn.
• Người đổ mồ hôi nhiều nên bổ sung cả nước và điện giải để bù lượng khoáng chất đã mất.
• Tránh sử dụng rượu bia vì có thể làm cơ thể mất nước nhiều hơn.
• Hạn chế đồ uống chứa quá nhiều caffeine do có thể làm tăng bài tiết nước tiểu.
• Theo dõi các dấu hiệu cải thiện như giảm chóng mặt, tỉnh táo hơn và bớt khát nước.
• Người cao tuổi cần được nhắc uống nước thường xuyên vì cảm giác khát thường giảm theo tuổi tác.
• Nếu người bệnh nôn nhiều hoặc không thể uống nước, cần đưa đến cơ sở y tế để được đánh giá và bù dịch phù hợp.

Bổ sung nước và điện giải đúng cách

Theo dõi huyết áp và các dấu hiệu bất thường

Sau khi thực hiện các biện pháp sơ cứu ban đầu, theo dõi huyết áp và diễn biến triệu chứng giúp đánh giá hiệu quả xử trí cũng như phát hiện sớm các biến chứng nguy hiểm. Trong nhiều trường hợp, huyết áp sẽ dần ổn định sau khi được nghỉ ngơi và bù nước đầy đủ. Tuy nhiên, nếu các triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng nặng hơn, người bệnh có thể đang gặp tình trạng mất nước nghiêm trọng, kiệt sức do nhiệt hoặc một vấn đề tim mạch tiềm ẩn.

• Nếu có máy đo huyết áp, nên kiểm tra huyết áp sau khi nghỉ ngơi khoảng 15–30 phút.
• Theo dõi mức độ tỉnh táo, khả năng giao tiếp và phản ứng của người bệnh.
• Quan sát các triệu chứng như chóng mặt, hoa mắt, buồn nôn hoặc tim đập nhanh có cải thiện hay không.
• Chú ý dấu hiệu mất nước như khô môi, tiểu ít, khát nhiều hoặc mệt lả kéo dài.
• Theo dõi nhịp thở và tình trạng khó thở nếu có.
• Người có bệnh tim mạch hoặc huyết áp thấp mạn tính nên theo dõi kỹ hơn trong những giờ đầu.
• Ghi nhận thời gian xuất hiện triệu chứng và các biện pháp đã thực hiện để cung cấp cho bác sĩ khi cần.
• Không chủ quan nếu triệu chứng tái phát nhiều lần trong cùng một ngày.

Theo dõi huyết áp

Làm mát cơ thể đúng cách để hỗ trợ ổn định huyết áp

Ngoài nghỉ ngơi và bù nước, làm mát cơ thể là một bước quan trọng giúp cải thiện tình trạng tụt huyết áp do nắng nóng. Khi thân nhiệt tăng cao, cơ thể phải liên tục giãn mạch và tiết mồ hôi để thải nhiệt, từ đó làm tăng nguy cơ mất nước và giảm huyết áp.

Hạ nhiệt đúng cách giúp giảm áp lực lên hệ tim mạch, hạn chế tình trạng mất dịch kéo dài và hỗ trợ quá trình phục hồi tuần hoàn. Tuy nhiên, nhiều người có thói quen làm mát quá nhanh bằng nước đá lạnh hoặc vào phòng điều hòa ở nhiệt độ quá thấp, điều này có thể khiến cơ thể bị sốc nhiệt và gây khó chịu nhiều hơn.

• Di chuyển người bệnh đến nơi thoáng mát, tránh ánh nắng trực tiếp và môi trường bí bách.
• Sử dụng quạt, điều hòa hoặc mở cửa thông gió để tăng khả năng tản nhiệt cho cơ thể.
• Lau người bằng khăn ẩm mát, đặc biệt ở vùng cổ, nách, bẹn và trán để hỗ trợ giảm thân nhiệt.
• Có thể dùng khăn mát chườm lên vùng cổ hoặc trán nhưng không nên sử dụng nước đá trực tiếp lên da.
• Nới lỏng quần áo hoặc thay trang phục rộng rãi, thấm hút mồ hôi tốt để cơ thể dễ thoát nhiệt hơn.
• Tránh tắm nước quá lạnh ngay sau khi đi nắng vì có thể gây co mạch đột ngột và ảnh hưởng đến tuần hoàn.
• Theo dõi tình trạng thân nhiệt, mức độ tỉnh táo và các triệu chứng chóng mặt trong quá trình làm mát.
• Kết hợp làm mát với bù nước và nghỉ ngơi để giúp huyết áp phục hồi hiệu quả hơn.
• Nếu người bệnh vẫn mệt lả, lơ mơ hoặc có dấu hiệu sốc nhiệt dù đã làm mát, cần nhanh chóng đưa đến cơ sở y tế.
• Duy trì môi trường sống thông thoáng trong những ngày nắng nóng là biện pháp giúp giảm nguy cơ tái phát tụt huyết áp.

Làm mát cơ thể đúng cách

Phòng ngừa tụt huyết áp trong thời tiết nắng nóng

Tụt huyết áp do nắng nóng hoàn toàn có thể phòng ngừa được nếu cơ thể được cung cấp đủ nước, duy trì chế độ sinh hoạt hợp lý và hạn chế tiếp xúc với nhiệt độ cao trong thời gian dài. Đặc biệt vào mùa hè hoặc những đợt nắng nóng kéo dài, chủ động bảo vệ sức khỏe giúp giảm nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải và các biến chứng liên quan đến tuần hoàn.

• Uống đủ nước mỗi ngày là biện pháp quan trọng nhất để duy trì thể tích máu tuần hoàn và hỗ trợ ổn định huyết áp. Không nên đợi đến khi khát mới uống vì lúc này cơ thể có thể đã bắt đầu thiếu nước.
• Tăng cường bổ sung nước khi vận động, làm việc ngoài trời hoặc trong những ngày nhiệt độ tăng cao. Người đổ mồ hôi nhiều có thể cần bổ sung thêm điện giải theo hướng dẫn phù hợp.
• Hạn chế ra ngoài hoặc lao động nặng trong khoảng thời gian nắng nóng gay gắt, thường từ 10 giờ sáng đến 16 giờ chiều, khi nguy cơ mất nước và kiệt sức do nhiệt ở mức cao nhất.
• Mặc quần áo rộng rãi, thoáng khí, có khả năng thấm hút mồ hôi tốt để hỗ trợ quá trình tản nhiệt tự nhiên của cơ thể.
• Đội mũ rộng vành, sử dụng ô hoặc các biện pháp che chắn khi phải di chuyển ngoài trời trong thời gian dài.
• Duy trì chế độ dinh dưỡng cân bằng, đảm bảo cung cấp đủ năng lượng, protein và các khoáng chất cần thiết cho hoạt động của hệ tim mạch.
• Hạn chế sử dụng rượu bia và các đồ uống có thể làm tăng mất nước, đặc biệt trong những ngày thời tiết nóng bức.
• Người đang sử dụng thuốc hạ huyết áp hoặc thuốc lợi tiểu nên tuân thủ hướng dẫn điều trị và trao đổi với bác sĩ nếu thường xuyên xuất hiện tình trạng chóng mặt hoặc tụt huyết áp trong mùa hè.
• Theo dõi huyết áp định kỳ, nhất là ở người cao tuổi, người có tiền sử huyết áp thấp hoặc mắc bệnh tim mạch mạn tính.
• Chủ động nghỉ ngơi ở nơi mát mẻ khi xuất hiện các dấu hiệu sớm như khát nước, mệt lả, chóng mặt hoặc hoa mắt để ngăn tình trạng tiến triển nặng hơn.
• Duy trì môi trường sống thông thoáng, hạn chế tích tụ nhiệt trong nhà và sử dụng quạt hoặc điều hòa hợp lý trong những ngày nắng nóng kéo dài.
• Trang bị kiến thức nhận biết sớm các dấu hiệu tụt huyết áp và cách xử trí ban đầu giúp giảm nguy cơ ngất xỉu, chấn thương và các biến chứng nguy hiểm liên quan đến nắng nóng.

Hạn chế đi ngoài trời nắng lâu và che chắn và bảo vệ cơ thể

Câu hỏi thường gặp về bệnh tụt huyết áp do nắng nóng

Tụt huyết áp do nắng nóng có nguy hiểm không?

Tụt huyết áp do nắng nóng thường ở mức nhẹ và có thể cải thiện nếu được nghỉ ngơi, bù nước kịp thời. Tuy nhiên, nếu không xử trí đúng, tình trạng này có thể gây ngất xỉu, té ngã, kiệt sức do nhiệt hoặc ảnh hưởng tim mạch, đặc biệt ở người cao tuổi và người có bệnh nền.

Bị tụt huyết áp do nắng nóng nên uống gì?

Người bệnh nên uống nước lọc, oresol hoặc dung dịch điện giải để bù nước và khoáng chất. Tránh rượu bia và hạn chế cà phê vì có thể làm tăng mất nước và khiến tình trạng nặng hơn.

Tụt huyết áp do nắng nóng có cần đi cấp cứu không?

Cần đi cấp cứu nếu người bệnh ngất kéo dài, khó thở, đau ngực, rối loạn ý thức hoặc không cải thiện sau khi đã nghỉ ngơi và bù nước. Đây có thể là dấu hiệu của kiệt sức do nhiệt hoặc sốc nhiệt.

Hạ huyết áp gây ngất xỉu kéo dài cần cấp cứu ngay

Làm sao phân biệt tụt huyết áp do nắng nóng và say nắng?

Tụt huyết áp chủ yếu gây chóng mặt, hoa mắt, mệt lả và cải thiện khi nằm nghỉ. Say nắng thường nặng hơn, có thể kèm sốt cao, da nóng đỏ, rối loạn ý thức và cần xử trí cấp cứu.

Người huyết áp thấp có dễ bị tụt huyết áp khi trời nóng không?

Có. Người huyết áp thấp sẵn có khả năng điều hòa tuần hoàn kém hơn, nên dễ bị tụt huyết áp hơn khi mất nước hoặc tiếp xúc với nắng nóng kéo dài.

Trên đây là những nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết tình trạng tụt huyết áp do nắng nóng phổ biến trong mùa hè và có thể xảy ra ở bất cứ ai. Dù phần lớn có thể cải thiện nhanh chóng nếu xử lý kịp thời nhưng người bệnh không nên chủ quan vì tụt huyết áp có thể gây ngất xỉu và những biến chứng tim mạch nguy hiểm. Nếu bạn thường xuyên có các dấu hiệu hoặc nghi ngờ bị tụt huyết áp, hãy đến ngay Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Tài liệu tham khảo:

https://www.who.int/health-topics/heatwaves#tab=tab_1

https://www.cdc.gov/heat-health/about/index.html

https://www.cdc.gov/niosh/heat-stress/about/illnesses.html

https://vnmha.mae.gov.vn/bo-y-te-canh-bao-nguy-co-say-nang-dot-quy-tang-cao-trong-mua-nang-nong-17547.htm