U xơ tử cung là khối u lành tính hình thành từ lớp cơ tử cung, thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Nhiều trường hợp không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện tình cờ qua siêu âm. Tuy nhiên, một số khối u có thể gây rong kinh, đau vùng chậu, thiếu máu hoặc ảnh hưởng đến khả năng mang thai.

U xơ tử cung có nguy hiểm không, nguyên nhân do đâu và khi nào cần điều trị? Bài viết dưới đây cung cấp thông tin về đặc điểm, phân loại, dấu hiệu nhận biết, phương pháp chẩn đoán và các hướng điều trị hiện nay. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường, bạn có thể thăm khám chuyên khoa Sản phụ khoa tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được đánh giá và tư vấn phù hợp.

Bài viết được tham vấn y khoa bởi BSCKI. Trần Quỳnh Giao - Trưởng khoa Sản, Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic.

“U xơ tử cung là khối u cơ trơn lành tính, không phải ung thư. Nhiều trường hợp không có triệu chứng và chưa cần điều trị. Tuy nhiên, một số khối u có thể gây rong kinh, thiếu máu, đau vùng chậu hoặc ảnh hưởng đến sinh sản. Việc theo dõi hay can thiệp phụ thuộc vào triệu chứng, vị trí, kích thước khối u và nhu cầu mang thai của người bệnh.”

U xơ tử cung là gì?

U xơ tử cung (uterine fibroids), còn gọi là nhân xơ tử cung hoặc u cơ trơn tử cung (leiomyoma), là khối tăng sinh lành tính phát triển từ các tế bào cơ trơn của tử cung. Khối u có thể xuất hiện đơn lẻ hoặc nhiều nhân xơ cùng lúc, nằm ở những vị trí khác nhau trong hoặc xung quanh thành tử cung.

Theo Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), u xơ có thể tồn tại trong thời gian dài mà không gây triệu chứng. Người bệnh không nhất thiết phải điều trị nếu bác sĩ đánh giá khối u chưa ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe [1].

Một số đặc điểm của u xơ tử cung gồm:

• U xơ có bản chất lành tính, không phải ung thư và không được xem là tổn thương tiền ung thư thông thường. Tuy nhiên, khối bất thường ở tử cung vẫn cần được bác sĩ đánh giá để xác định đúng bản chất.
• Kích thước nhân xơ rất đa dạng, từ khối nhỏ khó nhận biết đến khối lớn làm thay đổi hình dạng tử cung.
• Một người có thể có một hoặc nhiều nhân xơ ở những vị trí khác nhau trong thành tử cung.
• Một số khối u phát triển chậm hoặc ổn định trong thời gian dài, trong khi những khối khác thay đổi kích thước. Sau mãn kinh, nhiều nhân xơ có xu hướng nhỏ lại.
• Mức độ triệu chứng khác nhau giữa các trường hợp và không phải lúc nào cũng tương ứng với kích thước khối u.

Việc phát hiện u xơ không đồng nghĩa phải phẫu thuật. Bác sĩ sẽ xem xét tổng thể đặc điểm khối u, triệu chứng và nhu cầu sinh sản trước khi đề xuất hướng xử trí.

U xơ tử cung thường lành tính

Các loại u xơ tử cung thường gặp

U xơ tử cung được phân loại chủ yếu dựa trên vị trí phát triển so với các lớp của thành tử cung. Vị trí khối u có thể ảnh hưởng đến triệu chứng, khả năng sinh sản và lựa chọn điều trị.

Bốn dạng thường gặp gồm:

• U xơ dưới niêm mạc tử cung: Phát triển sát lớp niêm mạc và có thể lồi vào buồng tử cung. Loại u này có thể gây rong kinh hoặc ảnh hưởng đến khả năng thụ thai, đặc biệt khi làm biến dạng buồng tử cung. Một số trường hợp phù hợp có thể được bóc qua nội soi buồng tử cung.
• U xơ trong cơ tử cung: Nằm bên trong lớp cơ của thành tử cung, có thể làm tử cung tăng kích thước hoặc thay đổi hình dạng. Một số khối u gây kinh nguyệt ra nhiều, đau vùng chậu hoặc ảnh hưởng đến sinh sản khi làm biến dạng buồng tử cung.
• U xơ dưới thanh mạc tử cung: Phát triển hướng ra bề mặt ngoài tử cung, thường ít tác động trực tiếp đến buồng tử cung hơn u dưới niêm mạc. Khi lớn, khối u có thể gây áp lực lên bàng quang hoặc trực tràng, dẫn đến tiểu nhiều lần, tiểu khó hoặc táo bón.
• U xơ tử cung có cuống: Khối u nối với tử cung bằng một cuống mô, có thể phát triển về phía buồng tử cung hoặc hướng ra ngoài. Trong trường hợp hiếm gặp, cuống u có thể bị xoắn, gây đau bụng dữ dội và cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Không phải mọi loại u xơ đều gây triệu chứng hoặc cần can thiệp. Siêu âm giúp bác sĩ xác định vị trí, số lượng, kích thước và những đặc điểm cần thiết để lựa chọn hướng theo dõi hoặc điều trị.

Đối tượng có nguy cơ mắc u xơ tử cung

U xơ tử cung thường gặp ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản, nhưng nguy cơ mắc bệnh không giống nhau giữa các cá nhân. Một số yếu tố liên quan đến tuổi, tiền sử gia đình và đặc điểm sức khỏe có thể làm tăng khả năng hình thành nhân xơ.

Những nhóm có nguy cơ cao hơn bao gồm:

• Phụ nữ trong độ tuổi 30 - 40, mặc dù u xơ vẫn có thể xuất hiện sớm hơn hoặc muộn hơn.
• Người có mẹ hoặc chị em gái từng mắc u xơ tử cung, cho thấy vai trò của yếu tố gia đình và di truyền.
• Người thừa cân hoặc béo phì, do tình trạng này có liên quan đến nguy cơ mắc u xơ cao hơn.
• Người chưa từng sinh con, theo một số nghiên cứu dịch tễ học.
• Người có kinh nguyệt lần đầu ở độ tuổi sớm.

Những yếu tố trên chỉ phản ánh nguy cơ, không đủ để xác định một người có mắc u xơ tử cung hay không. Người không thuộc nhóm nguy cơ vẫn có thể mắc bệnh.

Nếu xuất hiện kinh nguyệt bất thường, đau vùng chậu hoặc triệu chứng chèn ép kéo dài, người bệnh nên thăm khám để xác định nguyên nhân thay vì chỉ dựa vào các yếu tố nguy cơ.

Nhóm đối tượng có nguy cơ u xơ tử cung cao

Nguyên nhân gây u xơ tử cung

Nguyên nhân chính xác gây u xơ tử cung hiện chưa được xác định hoàn toàn. Các nghiên cứu cho thấy sự hình thành và phát triển của nhân xơ có liên quan đến hormone sinh dục, thay đổi di truyền trong tế bào cơ tử cung và những yếu tố điều hòa tăng trưởng mô.

Khác với các yếu tố nguy cơ giúp nhận diện nhóm dễ mắc bệnh, những cơ chế dưới đây góp phần giải thích quá trình hình thành khối u.

Tác động của estrogen và progesterone

Estrogen và progesterone là các hormone tham gia điều hòa hoạt động sinh sản nữ. Chúng cũng có vai trò trong sự phát triển của nhiều khối u xơ tử cung.

• U xơ thường xuất hiện và phát triển trong độ tuổi sinh sản, khi estrogen và progesterone tham gia điều hòa chu kỳ kinh nguyệt.
• Môi trường hormone có thể tác động đến quá trình tăng sinh tế bào cơ trơn và các thành phần trong mô u.
• Sau mãn kinh, khi nồng độ hormone sinh dục giảm, nhiều nhân xơ có xu hướng nhỏ lại nhưng không phải tất cả đều biến mất.
• Một số thuốc tác động lên hormone có thể giúp kiểm soát triệu chứng hoặc làm giảm kích thước nhân xơ trong những trường hợp phù hợp.

Tuy nhiên, không thể kết luận mọi trường hợp u xơ đều do rối loạn nội tiết. Người bệnh không nên tự sử dụng thuốc hormone để điều trị khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Thay đổi di truyền trong tế bào cơ tử cung

Một số nhân xơ mang những thay đổi gene khác với tế bào cơ tử cung bình thường. Các thay đổi này có thể ảnh hưởng đến cơ chế kiểm soát sự phân chia và tăng trưởng tế bào.

U xơ thường hình thành từ sự tăng sinh của một dòng tế bào cơ trơn. Theo thời gian, các tế bào này phát triển thành khối u với kích thước khác nhau.

Các nhân xơ trong cùng một tử cung có thể mang đặc điểm sinh học khác nhau, góp phần giải thích sự khác biệt về tốc độ phát triển giữa các khối u.

Những thay đổi gene trong tế bào u không đồng nghĩa khối u là ung thư. Người được chẩn đoán u xơ cũng không nhất thiết phải thực hiện xét nghiệm gene thường quy.

Thay đổi di truyền trong tế bào cơ tử cung

Các yếu tố tăng trưởng và chất nền ngoại bào

Ngoài hormone và thay đổi di truyền, sự phát triển u xơ còn liên quan đến các tín hiệu điều hòa tăng trưởng tế bào và sự tích tụ chất nền ngoại bào.

Chất nền ngoại bào là mạng lưới các thành phần nằm xung quanh tế bào, có vai trò nâng đỡ cấu trúc mô. Trong u xơ tử cung, một số thành phần như collagen có thể tích tụ nhiều hơn so với mô cơ tử cung bình thường.

Các cơ chế liên quan gồm:

• Tế bào cơ trơn tăng sinh và tích tụ, góp phần hình thành nhân xơ.
• Những tín hiệu điều hòa tăng trưởng trong mô có thể ảnh hưởng đến hoạt động phân chia tế bào và sự phát triển khối u.
• Collagen và các thành phần nâng đỡ mô tích tụ, góp phần tạo nên cấu trúc chắc, dai của nhân xơ.
• Hormone, tế bào cơ trơn và môi trường mô có thể tác động qua lại, khiến diễn tiến bệnh khác nhau giữa các trường hợp.

Đây là các cơ chế sinh học được nghiên cứu để giải thích bệnh, không phải căn cứ cho việc tự điều trị bằng thực phẩm hoặc sản phẩm bổ sung.

Dấu hiệu và triệu chứng u xơ tử cung

Nhiều người mắc u xơ tử cung không có triệu chứng rõ ràng. Khi xuất hiện, biểu hiện có thể khác nhau tùy vị trí, kích thước và số lượng nhân xơ.

Những triệu chứng thường gặp gồm kinh nguyệt ra nhiều, đau vùng chậu, cảm giác nặng bụng dưới và các bất thường do khối u chèn ép cơ quan lân cận.

Rong kinh và kinh nguyệt ra nhiều

Kinh nguyệt ra nhiều hoặc kéo dài là biểu hiện có thể gặp ở người mắc u xơ, đặc biệt khi khối u ảnh hưởng đến buồng tử cung.

Một số dấu hiệu cần chú ý:

• Lượng máu kinh nhiều hơn đáng kể so với các chu kỳ trước.
• Thời gian hành kinh kéo dài hơn bình thường.
• Phải thay băng vệ sinh thường xuyên do lượng máu kinh nhiều.
• Xuất hiện nhiều cục máu đông hoặc cục máu lớn hơn trước.
• Kinh nguyệt ảnh hưởng đến sinh hoạt, công việc và hoạt động thường ngày.

Mất máu kéo dài có thể dẫn đến thiếu sắt và thiếu máu, gây mệt mỏi, chóng mặt hoặc khó thở khi gắng sức.

Tuy nhiên, chảy máu kinh bất thường không phải lúc nào cũng do u xơ. Polyp nội mạc tử cung, lạc nội mạc trong cơ tử cung và những nguyên nhân khác cũng cần được bác sĩ xem xét.

Rong kinh, kinh nguyệt ra nhiều

Đau bụng dưới và đau vùng chậu

Một số người mắc u xơ có cảm giác đau âm ỉ, căng tức hoặc khó chịu ở vùng bụng dưới. Mức độ đau không nhất thiết tương ứng với kích thước khối u.

Các biểu hiện có thể bao gồm:

• Đau âm ỉ hoặc đau từng đợt ở vùng bụng dưới.
• Cảm giác đau hoặc khó chịu vùng chậu kéo dài.
• Đau khi hành kinh.
• Đau hoặc khó chịu vùng lưng dưới trong một số trường hợp.
• Đau khi quan hệ tình dục.

Những biểu hiện này cũng gặp trong nhiều bệnh lý phụ khoa khác, vì vậy không đủ để tự xác định nguyên nhân.

Nếu cơn đau vùng bụng dưới xuất hiện đột ngột và dữ dội, người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Tiểu nhiều lần, tiểu khó hoặc táo bón

Khi nhân xơ lớn hoặc nằm gần bàng quang, trực tràng, khối u có thể gây áp lực lên những cơ quan này.

Người bệnh có thể gặp:

• Đi tiểu nhiều lần, đôi khi lượng nước tiểu mỗi lần không nhiều.
• Có cảm giác bàng quang chưa được làm rỗng hoàn toàn sau khi đi tiểu.
• Khó bắt đầu hoặc duy trì việc tiểu tiện. Trường hợp bí tiểu cấp cần được đánh giá khẩn cấp.
• Táo bón hoặc khó đại tiện do khối u gây áp lực lên trực tràng.

Các triệu chứng trên cũng có thể bắt nguồn từ bệnh lý tiết niệu hoặc tiêu hóa. Bác sĩ cần kết hợp thăm khám và kiểm tra phù hợp trước khi xác định nguyên nhân.

Tiểu nhiều lần hoặc tiểu khó

Bụng dưới to lên hoặc cảm giác nặng bụng

Khi u xơ phát triển lớn hoặc có nhiều nhân xơ, tử cung có thể tăng kích thước và làm thay đổi hình dạng vùng bụng dưới.

Một số người nhận thấy:

• Vùng bụng dưới nhô lên hoặc vòng bụng tăng.
• Quần áo trở nên chật hơn ở vùng bụng.
• Cảm giác đầy hoặc căng tức bụng dưới.
• Cảm giác nặng bụng, ảnh hưởng đến sinh hoạt hoặc vận động.

Bụng dưới to không phải dấu hiệu đặc hiệu của u xơ tử cung. Người bệnh cần được thăm khám và siêu âm để xác định nguyên nhân.

U xơ tử cung không có triệu chứng

Không ít trường hợp u xơ được phát hiện tình cờ khi khám phụ khoa hoặc siêu âm vì lý do khác.

Người bệnh có thể có chu kỳ kinh bình thường, không đau vùng chậu và không gặp triệu chứng chèn ép đáng kể.

Nếu khối u chưa gây ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc không có dấu hiệu cần can thiệp, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi thay vì điều trị ngay.

Trong quá trình theo dõi, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện rong kinh, đau vùng chậu hoặc những triệu chứng mới [1], [3].

U xơ tử cung có nguy hiểm không?

Phần lớn u xơ tử cung là khối u lành tính, không phải ung thư và không đe dọa tính mạng. U xơ cũng không được xem là tổn thương tiền ung thư thông thường. Ung thư cơ trơn tử cung (leiomyosarcoma) là bệnh lý ác tính hiếm gặp, có bản chất khác với u xơ lành tính.

Tuy nhiên, một số nhân xơ có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe:

• Rong kinh kéo dài có thể dẫn đến thiếu máu thiếu sắt, gây mệt mỏi, hoa mắt, tim đập nhanh hoặc khó thở khi gắng sức.
• Khối u lớn có thể chèn ép bàng quang hoặc trực tràng, ảnh hưởng đến tiểu tiện, đại tiện và chất lượng cuộc sống.
• Một số nhân xơ làm biến dạng buồng tử cung có thể liên quan đến khó thụ thai. Tuy nhiên, nhiều phụ nữ mắc u xơ vẫn có thể mang thai.
• Trong thai kỳ, một số người có u xơ có thể gặp đau, ngôi thai bất thường hoặc tăng nguy cơ sinh non, nhưng không phải mọi trường hợp đều xảy ra biến chứng.

Dấu hiệu cần đi khám ngay: Người bệnh nên thăm khám Sản phụ khoa nếu bị kinh nguyệt ra nhiều hoặc kéo dài, chảy máu giữa các kỳ kinh, đau vùng chậu dai dẳng, tiểu khó, dấu hiệu nghi ngờ thiếu máu hoặc khó mang thai khi đã phát hiện nhân xơ. Chảy máu âm đạo sau mãn kinh cũng cần được đánh giá để xác định nguyên nhân, thay vì mặc định do u xơ.

Dấu hiệu cần cấp cứu: Cần đến cơ sở cấp cứu nếu chảy máu âm đạo rất nhiều kèm choáng, ngất, khó thở, đau ngực hoặc đau vùng chậu dữ dội xuất hiện đột ngột. Bí tiểu cấp cũng là tình trạng cần được đánh giá khẩn cấp.

Mức độ ảnh hưởng của u xơ cần được đánh giá dựa trên triệu chứng, vị trí, kích thước, số lượng và đặc điểm khối u, không chỉ dựa vào một thông số trên siêu âm.

Mức độ nguy hiểm của u xơ tử cung

Chẩn đoán u xơ tử cung

Chẩn đoán u xơ tử cung dựa trên khai thác triệu chứng, khám phụ khoa và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh. Siêu âm phụ khoa là kỹ thuật thường được sử dụng để phát hiện và đánh giá đặc điểm khối u.

Tùy tình trạng, bác sĩ có thể lựa chọn một hoặc nhiều phương pháp kiểm tra dưới đây.

Khám phụ khoa và khai thác tiền sử

Bác sĩ sẽ tìm hiểu triệu chứng, tiền sử sức khỏe và những yếu tố liên quan để định hướng thăm khám.

Các thông tin thường được ghi nhận gồm:

• Chu kỳ kinh nguyệt, bao gồm thời gian hành kinh, lượng máu và những thay đổi gần đây.
• Vị trí, tính chất và thời điểm xuất hiện cơn đau vùng chậu.
• Những bất thường về tiểu tiện hoặc đại tiện có thể gợi ý tình trạng chèn ép.
• Tiền sử bệnh phụ khoa, các phương pháp điều trị hoặc phẫu thuật trước đây.
• Tiền sử mang thai, sinh con, hiếm muộn và mong muốn sinh con trong tương lai.
• Tiền sử gia đình có người từng được chẩn đoán u xơ tử cung.

Khám lâm sàng có thể giúp phát hiện tử cung lớn hoặc những bất thường khác. Tuy nhiên, bác sĩ thường cần kết hợp siêu âm để đánh giá khối u rõ hơn.

Siêu âm tử cung

Siêu âm là phương pháp thường được sử dụng để xác định và đánh giá u xơ tử cung. Tùy tình trạng người bệnh, bác sĩ có thể lựa chọn siêu âm qua thành bụng hoặc siêu âm đầu dò âm đạo.

Thông qua siêu âm, bác sĩ có thể:

• Xác định số lượng và kích thước các nhân xơ.
• Đánh giá vị trí khối u trong thành tử cung.
• Xem xét mối liên quan giữa nhân xơ và buồng tử cung.
• Quan sát hình dạng, cấu trúc và những đặc điểm cần khảo sát bổ sung.
• So sánh kết quả với các lần kiểm tra trước nếu có.

Kết quả siêu âm cần được bác sĩ đánh giá cùng triệu chứng và tiền sử. Không nên tự quyết định phẫu thuật chỉ dựa vào kích thước khối u.

Chụp cộng hưởng từ (MRI)

Chụp cộng hưởng từ vùng chậu có thể được chỉ định khi cần khảo sát chi tiết hơn về cấu trúc tử cung hoặc chuẩn bị kế hoạch can thiệp.

MRI có thể hỗ trợ:

• Xác định vị trí và số lượng nhân xơ trong những trường hợp phức tạp.
• Đánh giá mối liên quan của khối u với các cấu trúc giải phẫu xung quanh.
• Cung cấp thông tin phục vụ lựa chọn và lập kế hoạch điều trị.
• Làm rõ một số đặc điểm bất thường khi siêu âm chưa đủ thông tin.

Không phải mọi người mắc u xơ tử cung đều cần chụp MRI.

Chụp cộng hưởng từ

Nội soi buồng tử cung

Nội soi buồng tử cung là phương pháp sử dụng dụng cụ chuyên dụng đưa qua cổ tử cung để quan sát trực tiếp bên trong buồng tử cung.

Phương pháp này có thể được bác sĩ cân nhắc nhằm:

• Xác định mức độ u xơ dưới niêm mạc lồi vào hoặc ảnh hưởng đến buồng tử cung.
• Quan sát những bất thường bên trong buồng tử cung có thể liên quan đến tình trạng chảy máu.
• Làm rõ đặc điểm khối u để lựa chọn hướng xử trí phù hợp.
• Loại bỏ một số u dưới niêm mạc khi đáp ứng điều kiện thực hiện.

Việc chỉ định phụ thuộc kết quả khám, siêu âm và tình trạng cụ thể của người bệnh.

Xét nghiệm máu và các kiểm tra bổ sung

Xét nghiệm máu không phải phương pháp chính để phát hiện u xơ, nhưng có vai trò đánh giá hậu quả của chảy máu kéo dài hoặc tìm những nguyên nhân khác gây triệu chứng.

Các kiểm tra có thể được cân nhắc gồm:

• Công thức máu để đánh giá tình trạng thiếu máu, đặc biệt ở người rong kinh.
• Xét nghiệm đánh giá thiếu sắt khi có biểu hiện hoặc kết quả gợi ý thiếu sắt.
• Thử thai khi cần loại trừ nguyên nhân chảy máu liên quan đến thai kỳ.
• Những kiểm tra bổ sung dựa trên triệu chứng, tiền sử và kết quả thăm khám.

Không phải người mắc u xơ nào cũng cần thực hiện toàn bộ các xét nghiệm trên.

Các phương pháp điều trị u xơ tử cung

Điều trị u xơ tử cung phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, kích thước, vị trí, số lượng khối u và mong muốn sinh sản. Người không có triệu chứng đáng kể có thể chỉ cần theo dõi, trong khi một số trường hợp cần dùng thuốc, thủ thuật hoặc phẫu thuật.

Mục tiêu điều trị là kiểm soát triệu chứng, cải thiện chất lượng cuộc sống và xử lý những ảnh hưởng của khối u khi cần thiết [1], [2], [5].

Theo dõi khi chưa cần điều trị

Nếu u xơ không gây triệu chứng hoặc chỉ gây ảnh hưởng nhẹ, bác sĩ có thể đề nghị theo dõi mà chưa cần điều trị ngay.

Trong thời gian này, người bệnh nên:

• Ghi nhận thời gian hành kinh, lượng máu và những thay đổi bất thường.
• Thông báo cho bác sĩ nếu xuất hiện đau vùng chậu, tiểu khó hoặc cảm giác chèn ép.
• Tái khám theo lịch được bác sĩ hướng dẫn.
• Thực hiện siêu âm khi có chỉ định, đặc biệt nếu triệu chứng thay đổi.

Không có lịch siêu âm định kỳ cố định phù hợp với tất cả trường hợp u xơ tử cung [1], [3].

Điều trị u xơ tử cung bằng thuốc

Thuốc có thể được sử dụng để giảm kinh nguyệt ra nhiều, đau hoặc những triệu chứng liên quan. Một số nhóm thuốc tác động lên hormone có khả năng làm giảm kích thước nhân xơ trong trường hợp phù hợp.

Các lựa chọn có thể bao gồm:

• Tranexamic acid: Giúp giảm lượng máu mất trong kỳ kinh ở một số người bị rong kinh, nhưng không làm khối u nhỏ lại. Thuốc có chống chỉ định và cần được sử dụng theo đánh giá của bác sĩ.
• Thuốc chống viêm không steroid (NSAIDs): Có thể hỗ trợ giảm đau và một số triệu chứng kinh nguyệt. Thuốc có nguy cơ gây tác dụng phụ trên đường tiêu hóa, thận hoặc không phù hợp với một số tình trạng sức khỏe.
• Thuốc tránh thai nội tiết: Có thể giúp kiểm soát lượng máu kinh ở người phù hợp nhưng không đồng nghĩa làm khối u biến mất.
• Dụng cụ tử cung giải phóng levonorgestrel: Có thể giúp giảm rong kinh khi buồng tử cung không bị biến dạng đáng kể và người bệnh đáp ứng điều kiện sử dụng. Phương pháp không loại bỏ nhân xơ.
• Thuốc đồng vận GnRH: Có thể làm giảm kích thước khối u và cải thiện triệu chứng trong một số trường hợp, chẳng hạn trước phẫu thuật. Việc sử dụng bị giới hạn bởi tác dụng phụ và yêu cầu theo dõi chuyên môn.
• Một số thuốc đối kháng GnRH phối hợp nội tiết bổ sung: Có thể được sử dụng để kiểm soát rong kinh ở những người đủ điều kiện. Không nên coi tất cả các chế phẩm này đều có tác dụng thu nhỏ khối u.
• Bổ sung sắt: Được cân nhắc khi có thiếu sắt hoặc thiếu máu, nhằm xử lý hậu quả mất máu chứ không điều trị trực tiếp nhân xơ.

Mỗi loại thuốc có mục tiêu, chống chỉ định và giới hạn sử dụng khác nhau. Lựa chọn điều trị còn phụ thuộc vào tình trạng sức khỏe cũng như thuốc được cấp phép và sẵn có tại nơi điều trị.

Người bệnh không nên tự sử dụng thuốc nội tiết, thuốc cầm máu hoặc sản phẩm được quảng cáo có khả năng làm tiêu u xơ khi chưa được bác sĩ tư vấn [1], [2].

Bóc nhân xơ tử cung

Bóc nhân xơ (myomectomy) là phẫu thuật loại bỏ khối u nhưng giữ lại tử cung. Đây có thể là lựa chọn cho những người cần điều trị và mong muốn bảo tồn tử cung.

Tùy đặc điểm khối u, bác sĩ có thể thực hiện qua nội soi buồng tử cung, nội soi ổ bụng hoặc mổ mở.

Phương pháp này nhằm loại bỏ những nhân xơ gây triệu chứng, từ đó có thể giúp cải thiện rong kinh, đau hoặc chèn ép. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào đặc điểm khối u và tình trạng của từng người.

Bóc nhân xơ có thể phù hợp với người còn kế hoạch sinh con nhưng không bảo đảm chắc chắn khả năng mang thai sau phẫu thuật. Người bệnh cũng có thể gặp chảy máu, nhiễm trùng, hình thành sẹo hoặc những biến chứng phẫu thuật khác.

Ngoài ra, dù khối u đã lấy bỏ không tự mọc lại từ chính khối đó, nhân xơ mới vẫn có thể hình thành hoặc những khối còn lại tiếp tục phát triển.

Bóc tách nhân xơ tử cung

Nút động mạch tử cung

Nút động mạch tử cung (uterine artery embolization – UAE) là thủ thuật làm giảm nguồn máu đến khối u, từ đó giúp nhân xơ nhỏ lại và cải thiện triệu chứng trong những trường hợp phù hợp.

Phương pháp này không cần cắt bỏ toàn bộ tử cung. Khi nguồn máu nuôi giảm, khối u có thể thu nhỏ theo thời gian, giúp cải thiện rong kinh hoặc triệu chứng chèn ép ở một số người.

Sau thủ thuật, người bệnh có thể bị đau, sốt nhẹ hoặc gặp những biểu hiện khác cần được theo dõi. Không phải tất cả trường hợp đều đáp ứng như mong muốn và một số người có thể cần điều trị bổ sung.

Dữ liệu về kết quả mang thai sau nút động mạch tử cung còn những điểm chưa chắc chắn. Vì vậy, người có kế hoạch sinh con cần được tư vấn kỹ về lợi ích, nguy cơ và các phương pháp thay thế trước khi lựa chọn.

Đốt u xơ bằng sóng cao tần

Đốt u xơ bằng sóng cao tần là kỹ thuật sử dụng năng lượng nhiệt để phá hủy mô u tại chỗ, nhằm hỗ trợ giảm thể tích khối u và cải thiện triệu chứng trong một số trường hợp.

Kỹ thuật có thể được thực hiện qua các đường tiếp cận khác nhau tùy phương pháp và trang thiết bị. Không phải mọi vị trí, kích thước hoặc số lượng nhân xơ đều phù hợp.

Mục tiêu của phương pháp là tác động vào mô u để khối u có thể giảm thể tích theo thời gian, thay vì nhất thiết lấy toàn bộ khối u ra khỏi cơ thể.

Người bệnh cần được giải thích về nguy cơ đau, tổn thương mô xung quanh và những biến chứng có thể gặp tùy kỹ thuật. Dữ liệu về khả năng mang thai và kết quả thai kỳ sau một số kỹ thuật đốt u vẫn còn hạn chế, vì vậy cần thận trọng ở người có kế hoạch sinh con.

Phẫu thuật cắt tử cung

Cắt tử cung (hysterectomy) là phẫu thuật loại bỏ tử cung, có thể được cân nhắc khi triệu chứng nghiêm trọng hoặc những phương pháp điều trị khác không phù hợp.

Đây là phương pháp điều trị triệt để đối với u xơ tại tử cung đã được cắt bỏ. Tuy nhiên, sau phẫu thuật, người bệnh không thể mang thai.

Cắt tử cung là phẫu thuật lớn, có thể gây chảy máu, nhiễm trùng, tổn thương các cơ quan lân cận hoặc biến chứng liên quan đến gây mê.

Việc cắt tử cung không đồng nghĩa bắt buộc phải cắt buồng trứng. Quyết định liên quan đến buồng trứng được xem xét riêng theo chỉ định chuyên môn.

Bác sĩ cần trao đổi kỹ với người bệnh về lợi ích, nguy cơ, mong muốn sinh sản và những lựa chọn thay thế trước khi quyết định phẫu thuật.

Phẫu thuật cắt tử cung

Các trường hợp cần phẫu thuật u xơ tử cung

Không có một ngưỡng kích thước duy nhất khiến tất cả trường hợp u xơ tử cung bắt buộc phải phẫu thuật. Chỉ định phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng của bệnh và khả năng đáp ứng với các phương pháp điều trị khác.

Bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật trong những tình huống như:

• Rong kinh nghiêm trọng hoặc thiếu máu kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến sức khỏe hoặc không được kiểm soát bằng những phương pháp phù hợp khác.
• Khối u gây đau, tiểu khó, táo bón hoặc chèn ép đáng kể, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng cuộc sống.
• Những phương pháp điều trị trước đó không đạt mục tiêu hoặc không còn phù hợp.
• Một số nhân xơ làm biến dạng buồng tử cung, có khả năng ảnh hưởng đến sinh sản và được đánh giá có thể hưởng lợi từ việc bóc bỏ.
• Khối u hoặc triệu chứng có đặc điểm bất thường cần khảo sát và xử trí chuyên sâu, không đồng nghĩa tự động phải phẫu thuật.
• Người bệnh mong muốn lựa chọn phương pháp phẫu thuật sau khi được tư vấn về lợi ích, nguy cơ và các phương án thay thế.

Theo hướng dẫn NICE NG88, trong bối cảnh rong kinh, u xơ có kích thước từ 3 cm trở lên có thể cần được chuyển khám chuyên khoa để đánh giá và thảo luận về lựa chọn điều trị. Đây không phải ngưỡng bắt buộc phẫu thuật [2].

So sánh các phương pháp điều trị u xơ tử cung

Mỗi phương pháp có mục tiêu, lợi ích và giới hạn khác nhau. Bảng dưới đây tóm tắt những đặc điểm cơ bản để người bệnh tham khảo trước khi trao đổi với bác sĩ.

Bảng chỉ mang tính tham khảo, không thay thế thăm khám và chỉ định điều trị trực tiếp từ bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp về u xơ tử cung

U xơ tử cung bao nhiêu cm thì nguy hiểm?

Không có kích thước cố định để kết luận một khối u xơ là nguy hiểm. Khối u nhỏ vẫn có thể gây triệu chứng nếu nằm ở vị trí ảnh hưởng đến buồng tử cung, trong khi một số khối lớn hơn không gây biểu hiện đáng kể. Bác sĩ cần đánh giá cả kích thước, vị trí và tình trạng người bệnh.

U xơ tử cung có tự tiêu không?

Một số nhân xơ có thể nhỏ lại theo thời gian, đặc biệt sau mãn kinh, nhưng không phải tất cả đều biến mất hoàn toàn. Hiện không có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy thực phẩm hoặc sản phẩm bổ sung có thể làm tiêu hoàn toàn nhân xơ đã hình thành.

U xơ tử cung có chữa khỏi được không?

Có nhiều phương pháp giúp kiểm soát triệu chứng hoặc loại bỏ khối u. Bóc nhân xơ có thể loại bỏ những khối được phẫu thuật nhưng không ngăn hoàn toàn việc hình thành nhân xơ mới. Cắt tử cung điều trị triệt để u xơ tại tử cung được cắt bỏ, nhưng người bệnh không còn khả năng mang thai.

U xơ tử cung có tái phát sau phẫu thuật không?

Sau bóc nhân xơ, khối u đã lấy bỏ không tự mọc lại từ chính khối đó. Tuy nhiên, nhân xơ mới vẫn có thể xuất hiện hoặc những nhân xơ còn lại tiếp tục phát triển, khiến người bệnh cần được theo dõi hoặc điều trị bổ sung.

U xơ tử cung nên ăn gì, kiêng gì?

Người bệnh nên duy trì chế độ ăn cân bằng với rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn protein phù hợp. Nếu rong kinh gây thiếu sắt, bác sĩ có thể tư vấn điều trị và dinh dưỡng hỗ trợ. Chưa có chế độ ăn được chứng minh có thể chữa khỏi u xơ tử cung.

Bị u xơ tử cung có mang thai được không?

Có. Nhiều phụ nữ mắc u xơ vẫn mang thai và sinh con. Tuy nhiên, một số khối u có thể ảnh hưởng đến quá trình thụ thai hoặc thai kỳ, đặc biệt khi làm biến dạng buồng tử cung. Người có kế hoạch sinh con nên thăm khám để được đánh giá cụ thể.

U xơ tử cung khi mang thai

U xơ tử cung là bệnh lý lành tính thường gặp, nhưng mức độ ảnh hưởng khác nhau giữa các trường hợp. Việc theo dõi hay điều trị cần dựa trên triệu chứng, đặc điểm khối u và mong muốn sinh sản, thay vì chỉ dựa vào kích thước trên siêu âm.

Nếu có dấu hiệu nghi ngờ u xơ tử cung, người bệnh có thể liên hệ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được tư vấn, thăm khám và điều trị kịp thời.

Tài liệu tham khảo:

1. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Uterine Fibroids. Last reviewed: December 2025.
2. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Heavy Menstrual Bleeding: Assessment and Management – NG88.
3. U.S. Food and Drug Administration (FDA). Uterine Fibroids.
4. Mayo Clinic. Uterine Fibroids – Symptoms and Causes.
5. Mayo Clinic. Uterine Fibroids – Diagnosis and Treatment.

Bài viết cung cấp thông tin giáo dục sức khỏe, không thay thế việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị trực tiếp từ bác sĩ