Viêm đại tràng là một trong những bệnh lý tiêu hóa phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng cuộc sống và sức khỏe của người bệnh. Các bệnh lý đường tiêu hóa, trong đó có viêm đại tràng đang ngày càng có xu hướng gia tăng do thói quen ăn uống thiếu lành mạnh và căng thẳng kéo dài. Theo số liệu thống kê từ Bộ Y tế, Việt Nam hiện có khoảng 4 triệu người đang chung sống với bệnh đại tràng mãn tính, trong đó, tỷ lệ biến chứng dẫn đến ung thư đại trực tràng lên tới 20% nếu không được can thiệp kịp thời. Vậy viêm đại tràng do đâu, dấu hiệu nhận biết như thế nào và có thể điều trị dứt điểm được không? Bài viết dưới đây của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Viêm đại tràng là gì?

Viêm đại tràng là tình trạng viêm nhiễm gây ra các tổn thương trong khu trú hoặc lan tỏa trên lớp niêm mạc của đại tràng. Đây là đoạn cuối cùng trong hệ thống tiêu hóa, đảm nhận vai trò quan trọng là hấp thụ nước, muối khoáng từ thức ăn đã được tiêu hóa và phân hủy chất bã để tạo ra phân.

Khi các tác nhân gây hại như vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc các yếu tố tự miễn tấn công, lớp lót phía trong đại tràng sẽ bị sung huyết, phù nề, thậm chí là hình thành các vết loét sâu gây xuất huyết.

Viêm đại tràng không chỉ gây ra những cơn đau quặn thắt dọc theo khung đại tràng và rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng mà còn có thể dẫn đến những đợt bộc phát ngắn hạn chuyển sang bệnh lý dai dẳng và suy giảm hệ miễn dịch, tăng nguy cơ hình thành các khối u ác tính.

Dựa trên tính chất khởi phát và nguyên nhân gây bệnh, viêm đại tràng được phân chia thành các loại:

• Viêm đại tràng cấp tính: Xảy ra đột ngột do ngộ độc thực phẩm, nhiễm vi khuẩn như Salmonella, Shigella hoặc ký sinh trùng. Người bệnh thường bị đau bụng dữ dội, tiêu chảy cấp và mất nước nhanh chóng.
• Viêm đại tràng mãn tính: Tình trạng viêm nhiễm kéo dài trên 6 tháng hoặc tái phát liên tục. Niêm mạc lúc này đã bị tổn thương sâu, xơ hóa, khiến việc điều trị trở nên phức tạp và mất nhiều thời gian hơn.
• Viêm loét đại tràng chảy máu: Đây là một dạng bệnh tự miễn nguy hiểm, gây ra các vết loét trợt trên diện rộng và đi ngoài ra máu. Bệnh cần được theo dõi sát sao để tránh nguy cơ thủng đại tràng.
• Viêm đại tràng co thắt: Còn gọi là hội chứng ruột kích thích, dù có triệu chứng tương tự nhưng đây thực chất là rối loạn chức năng đại tràng, không xuất hiện tổn thương thực thể khi quan sát qua hình ảnh nội soi.

Viêm đại tràng là bệnh lý tiêu hóa nguy hiểm

Triệu chứng viêm đại tràng bạn không nên bỏ qua

Nhận biết sớm các dấu hiệu viêm đại tràng giúp giảm nguy cơ các biến chứng nguy hiểm và rút ngắn thời gian điều trị. Tùy thuộc vào mức độ tổn thương của niêm mạc, người bệnh thường gặp các biểu hiện:

• Đau bụng dọc khung đại tràng là dấu hiệu phổ biến nhất, chiếm tới 90% các ca bệnh. Cơn đau thường xuất hiện ở vùng bụng dưới hoặc dọc theo khung đại tràng (phía bên trái hoặc bên phải). Có thể là đau quặn thắt từng cơn hoặc đau âm ỉ kéo dài. Đặc biệt, người bệnh thường cảm thấy đau bụng dữ dội hơn sau khi ăn đồ lạ, đồ cay nóng hoặc thực phẩm tươi sống; cơn đau có xu hướng thuyên giảm rõ rệt sau khi đi đại tiện hoặc trung tiện.
• Rối loạn đại tiện kéo dài, đi ngoài nhiều lần trong ngày (từ 3-5 lần, thậm chí nhiều hơn). Thói quen đại tiện bị đảo lộn hoàn toàn, người bệnh có thể bị tiêu chảy kéo dài hoặc táo bón xen kẽ tiêu chảy. Một triệu chứng đặc trưng khác là cảm giác muốn đi vệ sinh ngay sau khi vừa đi xong, luôn có cảm giác không hết phân, gây ảnh hưởng đến cuộc sống và công việc.
• Thay đổi tính chất phân, không thành khuôn, bị nát, lỏng hoặc đôi khi khô cứng. Trong các trường hợp viêm loét đại tràng nặng, phân thường có lẫn chất nhầy trắng như dịch mũi hoặc kèm theo máu tươi hoặc máu thẫm. Đây là dấu hiệu cảnh báo niêm mạc đang bị tổn thương nghiêm trọng, thậm chí xuất huyết, cần được thăm khám ngay.
• Chướng bụng, đầy hơi thường xuyên do chức năng tiêu hóa và hấp thụ của đại tràng bị suy giảm, thức ăn không được phân hủy hoàn toàn dẫn đến quá trình lên men và sinh khí trong lòng ruột. Người bệnh luôn có cảm giác bụng căng chướng, ậm ạch, khó tiêu, đặc biệt là vào buổi chiều tối hoặc sau khi ăn no, gây cảm giác mệt mỏi và chán ăn.
• Triệu chứng toàn thân và suy nhược khi tình trạng viêm nhiễm chuyển sang giai đoạn mãn tính, cơ thể bắt đầu xuất hiện các dấu hiệu suy nhược như mệt mỏi, da dẻ xanh xao do thiếu máu nếu có xuất huyết, sụt cân không rõ nguyên nhân và đôi khi có sốt nhẹ. Những biểu hiện này cho thấy bệnh đã bắt đầu ảnh hưởng sâu sắc đến hệ miễn dịch và sức khỏe tổng thể.

Triệu chứng thường gặp của viêm đại tràng

5 nguyên nhân gây viêm đại tràng hàng đầu hiện nay

Viêm đại tràng không chỉ đơn thuần là hệ quả của việc ăn uống không hợp vệ sinh mà còn là sự tác động phức tạp của nhiều yếu tố từ môi trường, lối sống đến cơ chế tự miễn của cơ thể. Xác định đúng nguyên nhân là bước vô cùng quan trọng nhất để bác sĩ đưa ra phác đồ điều trị trúng đích, giúp kiểm soát, điều trị dứt điểm, tránh biến chứng.

1. Nhiễm khuẩn, ký sinh trùng và nấm đường ruột

Đây là nguyên nhân phổ biến nhất gây ra các đợt viêm đại tràng cấp tính tại Việt Nam. Khi tiêu thụ các loại thực phẩm hoặc nguồn nước bị ô nhiễm, các tác nhân gây bệnh sẽ xâm nhập vào lòng ruột, bám trụ và tấn công lớp niêm mạc đại tràng. Quá trình này gây ra tình trạng viêm loét, sung huyết và kích thích các đầu dây thần kinh, dẫn đến những cơn đau quặn bụng và tiêu chảy dữ dội. Đặc biệt, các loại vi khuẩn và ký sinh trùng này có khả năng sản sinh độc tố làm tê liệt khả năng hấp thụ nước của đại tràng, khiến cơ thể mất nước nhanh chóng.

• Vi khuẩn gây bệnh: Phổ biến nhất là Salmonella (gây thương hàn), Shigella (gây lỵ trực trùng), E. coli và vi khuẩn Campylobacter.
• Ký sinh trùng: Amip (Entamoeba histolytica) là thủ phạm gây lỵ amip với đặc trưng đi ngoài ra máu và nhầy. Ngoài ra, các loại giun đũa, giun tóc, giun móc cũng góp phần gây tổn thương cơ học tại niêm mạc.
• Nấm: Chủ yếu là nấm Candida, thường xuất hiện ở những người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc sau khi dùng kháng sinh dài ngày.
• Độc tố từ thức ăn: Các loại thực phẩm ôi thiu, chứa hóa chất bảo quản hoặc dư lượng thuốc trừ sâu gây kích ứng trực tiếp lớp lót ruột già.

Nhiễm khuẩn đường tiêu hóa

2. Chế độ ăn uống và lối sống thiếu khoa học

Hệ tiêu hóa, đặc biệt là đại tràng, cực kỳ nhạy cảm với những gì được nạp vào cơ thể hàng ngày. Một chế độ ăn nghèo nàn chất xơ nhưng lại quá nhiều chất béo và đạm động vật sẽ khiến đại tràng phải làm việc quá tải để tống đẩy chất thải. Khi quá trình này kéo dài, các chất cặn bã tích tụ tạo điều kiện cho vi khuẩn có hại lên men, sinh khí độc và gây viêm nhiễm mãn tính. Bên cạnh đó, các thói quen sinh hoạt hiện đại đang vô tình gây ảnh hưởng đến hàng rào bảo vệ niêm mạc, biến đại tràng bị tổn thương khó phục hồi.

• Lạm dụng chất kích thích, rượu, bia, thuốc lá và cà phê đậm đặc làm thay đổi nhu động ruột và trực tiếp bào mòn lớp nhầy bảo vệ niêm mạc đại tràng.
• Tiêu thụ đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ gây kích ứng mạnh, làm tăng co thắt đại tràng và dễ gây ra tình trạng đi ngoài ngay sau khi ăn.
• Ăn đồ sống, tái như gỏi cá, tiết canh, rau sống là nguồn lây truyền ấu trùng và vi khuẩn trực tiếp nhất.
• Thói quen nhịn đại tiện khiến phân bị khô cứng, ma sát mạnh vào thành đại tràng gây trầy xước và viêm nhiễm, lâu dần dẫn đến táo bón mãn tính và viêm đại tràng.

Chế độ ăn uống thiếu khoa học

3. Lạm dụng thuốc kháng sinh và thuốc giảm đau NSAIDs

Tự ý sử dụng thuốc kháng sinh và các thuốc giảm đau NSAIDs cũng là một trong những nguyên nhân khiến bệnh lý viêm đại tràng tại Việt Nam ngày càng tăng cao. Kháng sinh khi đi vào cơ thể không chỉ tiêu diệt vi khuẩn gây bệnh mà còn tiêu diệt luôn cả hệ lợi khuẩn trong đường ruột. Sự mất cân bằng này tạo khoảng trống cho các vi khuẩn cơ hội phát triển mạnh, giải phóng độc tố gây viêm đại tràng giả mạc. Song song đó, các loại thuốc giảm đau kháng viêm cũng là nguyên nhân gây loét hệ tiêu hóa.

• Kháng sinh phổ rộng như Penicillin, Cephalosporin hay Fluoroquinolones nếu dùng sai liều sẽ làm loạn khuẩn đường ruột nghiêm trọng.
• Thuốc giảm đau không Steroid (NSAIDs) như Ibuprofen, Diclofenac, Aspirin... khi sử dụng lâu dài sẽ ức chế tổng hợp Prostaglandin, là một chất bảo vệ niêm mạc dạ dày và đại tràng, dẫn đến loét và chảy máu.
• Thuốc nhuận tràng khiến đại tràng mất dần đi phản xạ co bóp tự nhiên và trở nên dễ bị viêm nhiễm hơn.

Lạm dụng thuốc kháng sinh

4. Căng thẳng, stress và áp lực tâm lý kéo dài

Căng thẳng, stress và áp lực tâm lý kéo dài khiến tăng tiết acid dịch vị và thay đổi nhu động ruột. Tình trạng này không chỉ gây hội chứng ruột kích thích mà còn làm giảm lưu lượng máu nuôi dưỡng niêm mạc đại tràng, khiến các vết thương cũ khó lành và các ổ viêm mới dễ dàng hình thành.

• Tăng co thắt, gây ra những cơn đau quặn bụng dưới và cảm giác mót rặn thường xuyên.
• Rối loạn hệ vi sinh, lợi khuẩn sụt giảm đáng kể.
• Nhạy cảm nội tạng, có ngưỡng chịu đau thấp hơn, khiến các triệu chứng viêm đại tràng trở nên trầm trọng và khó chịu hơn bình thường.

Căng thẳng kéo dài hoặc làm việc khi ăn

5. Yếu tố tự miễn và di truyền

Trong một số trường hợp, viêm đại tràng không đến từ tác động bên ngoài mà do chính hệ miễn dịch của cơ thể. Thay vì tấn công vi khuẩn có hại, các tế bào bạch cầu lại tấn công chính niêm mạc đại tràng, gây ra các vết loét sâu và chảy máu dai dẳng. Đây là nhóm bệnh lý phức tạp nhất, thường gặp trong bệnh viêm loét đại tràng chảy máu hoặc bệnh Crohn. Ngoài ra, yếu tố di truyền cũng đóng vai trò quan trọng, nếu trong gia đình có bố mẹ hoặc anh chị em mắc bệnh, nguy cơ bạn mắc phải sẽ cao hơn gấp nhiều lần.

• Cơ chế tự miễn hoạt động quá mức gây viêm nhiễm diện rộng mà không có sự hiện diện của vi khuẩn hay ký sinh trùng.
• Yếu tố gen được tìm thấy ở những bệnh nhân bị viêm đại tràng mãn tính lâu năm.
• Bệnh thường diễn tiến thành từng đợt cấp tính xen kẽ các giai đoạn thuyên giảm nhưng rất khó điều trị dứt điểm hoàn toàn.
• Thường khởi phát ở người trẻ tuổi từ 15 - 30 tuổi và có xu hướng tái phát suốt đời.

Viêm đại tràng do di truyền hoặc miễn dịch

Biến chứng nguy hiểm do viêm đại tràng gây ra

Viêm đại tràng không chỉ là một căn bệnh gây phiền toái trong sinh hoạt hàng ngày mà còn có thể gây nên biến chứng nguy hiểm với sức khỏe. Nếu không được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách, tình trạng viêm nhiễm kéo dài sẽ làm lớp niêm mạc mỏng đi, gây suy yếu chức năng của ruột già và dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.

• Gây xuất huyết đại tràng ồ ạt nếu lớp niêm mạc bị viêm loét nghiêm trọng. Các mạch máu bị tổn thương dẫn đến chảy máu đại tràng, nếu không được cấp cứu kịp thời sẽ dẫn đến mất máu cấp, tụt huyết áp và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.
• Thủng đại tràng do vết loét ăn sâu xuyên qua thành đại tràng khiến cặn bã, vi khuẩn và độc tố từ lòng ruột sẽ tràn vào ổ bụng gây viêm phúc mạng cấp tính. Đây là một cấp cứu ngoại khoa cực kỳ nguy hiểm, có tỷ lệ tử vong cao nếu không được phẫu thuật xử lý và làm sạch ổ bụng ngay lập tức.
• Giãn đại tràng cấp tính thường gặp ở bệnh nhân viêm loét đại tràng nặng khiến khả năng co bóp của đại tràng bị tê liệt hoàn toàn khiến lòng đại tràng giãn rộng và căng phồng. Tình trạng này làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nhiễm độc toàn thân và rất dễ dẫn đến thủng đại tràng.
• Hẹp đại tràng gây tắc ruột do các vết viêm loét kéo dài hình thành sẹo, lòng đại tràng bị chít hẹp lại gây cản trở phân di chuyển ra ngoài khiến người bệnh bị đau bụng dữ dội, nôn mửa, bí trung đại tiện và cần phải can thiệp bằng phẫu thuật để thông tắc.
• Ung thư đại trực tràng là biến chứng nguy hiểm nhất với người bị viêm đại tràng mãn tính. Theo thống kê, nguy cơ ung thư ở người viêm đại tràng mãn tính cao gấp nhiều lần so với người bình thường. Nội soi đại tràng định kỳ để tầm soát sớm các polyp hoặc tế bào lạ là điều bắt buộc đối với bệnh nhân lâu năm.
• Suy kiệt cơ thể và mất cân bằng điện giải do đại tràng mất khả năng hấp thụ nước và các chất dinh dưỡng, kèm theo tình trạng tiêu chảy kéo dài, người bệnh rất dễ rơi vào trạng thái mất nước và điện giải trầm trọng, ảnh hưởng đến chức năng tim mạch, thận và khiến hệ miễn dịch suy yếu hoàn toàn, tạo điều kiện cho các bệnh nhiễm trùng khác tấn công.

Biến chứng nguy hiểm của viêm đại tràng

Phương pháp điều trị viêm đại tràng hiệu quả

Để phát hiện viêm đại tràng và điều trị đúng cách, hiệu quả, sau khi thăm khám lâm sàng và trao đổi triệu chứng cùng bác sĩ, bạn sẽ được chỉ định nội soi đại tràng để quan sát trực tiếp các vết loét, lấy mẫu sinh thiết để loại trừ nguy cơ ung thư và đánh giá mức độ viêm nhiễm.

Bên cạnh đó, các phương pháp được chỉ định bổ trợ như xét nghiệm phân tìm ký sinh trùng, xét nghiệm máu để đánh giá chỉ số viêm CRP hoặc chụp CT - Scanner,... để xác định nguyên nhân cụ thể là do vi khuẩn, tự miễn hay rối loạn chức năng.

Dựa trên những kết quả chẩn đoán, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ điều trị phù hợp:

• Điều trị bằng thuốc Tây: Là phương pháp phổ biến, nhằm kiểm soát nhanh các đợt cấp tính như kháng viêm, giảm đau chống co thắt.
• Sử dụng men vi sinh: Gồm các chủng lợi khuẩn giúp tái thiết lập lại sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ức chế vi khuẩn có hại và tạo lớp màng sinh học, bảo vệ niêm mạc đại tràng khỏi các tác nhân kích ứng.
• Hỗ trợ phục hồi bằng thảo dược Đông y: Tăng khả năng kháng khuẩn tự nhiên, giảm co thắt và kích thích tái tạo tế bào niêm mạc bị tổn thương mà ít gây tác dụng phụ khi sử dụng lâu dài. Các loại thảo dược như tinh chất từ nghệ, mộc hoa trắng, hoàng liên,...
• Can thiệp ngoại khoa: Cắt bỏ 1 phần hoặc toàn bộ đại tràng được thực hiện trong trường hợp thủng đại tràng, xuất huyết không cầm được, giãn đại tràng cấp tính hoặc khi xuất hiện các tế bào tiền ung thư không đáp ứng điều trị nội khoa.
• Liệu pháp tâm lý và lối sống: Đối với tình trạng viêm đại tràng co thắt, người bệnh cần kiểm soát stress thông qua yoga, thiền, nghỉ ngơi hợp lý,....

Phẫu thuật là biện pháp điều trị viêm đại tràng cấp hoặc có nguy cơ ung thư

Người viêm đại tràng nên và không nên ăn gì?

Chế độ dinh dưỡng rất quan trọng, giúp kiểm soát các triệu chứng và thúc đẩy quá trình làm lành của ổ viêm loét ở niêm mạc. Xây dựng chế độ dinh dưỡng cho người viêm đại tràng, bạn hãy ghi nhớ những nguyên tắc sau đây:

• Chia bữa ăn thành 5 - 6 bữa nhỏ trong ngày để giảm áp lực co bóp cho đại tràng.
• Nhai kỹ khi ăn, ăn chậm để enzyme từ nước bọt hỗ trợ tiêu hóa thức ăn tốt hơn.
• Đảm bảo uống 1.5 - 2 lít nước mỗi ngày giúp phân mềm hơn khi bị táo bón hoặc bù lại lượng nước đã mất nếu bị tiêu chảy.
• Chế biến thực phẩm chín kỹ để tiêu diệt vi khuẩn và ký sinh trùng, không nên ăn đồ sống như nem chua, tiết canh, gỏi cá,...
• Không nên vừa ăn vừa làm việc, xem điện thoại hoặc ăn khi căng thẳng, stress vì sẽ khiến nhu động ruột hoạt động bất thường, dễ gây đau bụng ngay sau khi ăn.

Câu hỏi thường gặp về bệnh viêm đại tràng

Viêm đại tràng có chữa khỏi hoàn toàn được không?

Khả năng chữa khỏi phụ thuộc vào giai đoạn và nguyên nhân gây bệnh:

• Viêm đại tràng cấp tính: Nếu do nhiễm khuẩn, ký sinh trùng và được điều trị đúng phác đồ kháng sinh hoặc kháng nấm kịp thời, bệnh có thể khỏi hoàn toàn.
• Viêm đại tràng mãn tính: Rất khó để chữa khỏi 100% vì niêm mạc đã bị tổn thương sâu hoặc do yếu tố tự miễn. Mục tiêu điều trị lúc này là kiểm soát triệu chứng, làm lành vết loét và ngăn ngừa tái phát để người bệnh có cuộc sống bình thường.

Người bệnh viêm đại tràng có nên uống sữa không?

Đa số bệnh nhân viêm đại tràng gặp tình trạng bất dung nạp đường Lactose trong sữa bò, dẫn đến đầy hơi, tiêu chảy ngay sau khi uống. Tuy nhiên, bạn không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn:

• Nên tránh: Sữa tươi có đường, sữa đặc.
• Nên dùng: Các loại sữa hạt như sữa hạnh nhân, sữa đậu nành, sữa chua có chứa lợi khuẩn tốt cho ruột hoặc sữa chuyên biệt không chứa Lactose.

Chế độ dinh dưỡng khoa học giúp cải thiện viêm đại tràng

Bệnh viêm đại tràng có lây không?

Bản thân bệnh viêm đại tràng không lây qua đường hô hấp hay tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, nếu nguyên nhân gây bệnh là do vi khuẩn (Salmonella, Shigella...) hoặc ký sinh trùng (Amip, giun sán), mầm bệnh có thể lây lan qua đường ăn uống nếu dùng chung bát đũa hoặc không vệ sinh tay sạch sẽ sau khi đi vệ sinh.

Làm sao phân biệt viêm đại tràng và hội chứng ruột kích thích?

Đây là hai bệnh lý dễ nhầm lẫn nhất. Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở tổn thương thực thể:

• Viêm đại tràng: Khi nội soi sẽ thấy niêm mạc bị sưng, đỏ, trợt loét hoặc chảy máu.
• Hội chứng ruột kích thích: Hình ảnh nội soi hoàn toàn bình thường, đại tràng không có tổn thương. Triệu chứng chủ yếu do rối loạn nhu động ruột và yếu tố tâm lý gây ra.

Nội soi đại tràng có đau không? Khi nào cần thực hiện?

Hiện nay, với kỹ thuật nội soi gây mê không gây đau, người bệnh sẽ trải qua quá trình thăm khám rất nhẹ nhàng, chỉ như một giấc ngủ ngắn khoảng 15-20 phút. Bạn nên đi nội soi ngay khi thấy các dấu hiệu: đau bụng kéo dài, đi ngoài ra máu, sụt cân đột ngột hoặc có tiền sử gia đình bị ung thư đại tràng.

Viêm đại tràng là bệnh lý tiêu hóa phức tạp, nếu không được phát hiện, điều trị dứt điểm sẽ dẫn đến bệnh lý mãn tính và những biến chứng nguy hiểm như thủng đại tràng hay ung thư đại tràng. Mong rằng với những thông tin được chia sẻ từ bài viết đã giúp bạn nhận biết được những nguyên nhân và dấu hiệu nhận biết sớm giúp điều trị đúng và hiệu quả.

Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic là địa chỉ thăm khám uy tín, quy tụ đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm cùng hệ thống nội soi hiện đại, giúp chẩn đoán chính xác, an toàn và không hề đau đớn.Đừng để những cơn đau bụng kéo dài làm suy giảm chất lượng cuộc sống của bạn và ngăn ngừa nguy cơ ung thư. Hãy liên hệ với chúng tôi ngay hôm nay để đặt lịch thăm khám kịp thời.