Viêm phổi là một trong những bệnh lý nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính nghiêm trọng, có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, đặc biệt gây nguy hiểm cho trẻ nhỏ và người cao tuổi. Bệnh xảy ra khi các túi phế nang trong phổi bị viêm và chứa dịch hoặc mủ. Theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO, mỗi năm có đến trên 2,5 triệu người tử vong vì viêm phổi, trong đó, trẻ em dưới 5 tuổi chiếm 14% tổng số ca tử vong, tương đương 700.000 ca.

Tại Việt Nam, viêm phổi thường do vi khuẩn phế cầu (Streptococcus pneumoniae) và các loại virus đang ngày càng diễn biến phức tạp. Các triệu chứng của viêm phổi như sốt cao, ho có đờm, khó thở, đau ngực,... nên dễ bị nhầm lẫn với cảm cúm hoặc viêm phế quản khiến người bệnh chủ quản, tăng thêm nguy cơ biến chứng nguy hiểm như suy hô hấp nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời. 

Bài viết dưới đây, với tham vấn chuyên môn từ đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic sẽ cung cấp đến bạn đọc thông tin chi tiết về viêm phổi, nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị hiệu quả.

Viêm phổi là gì?

Viêm phổi là tình trạng tổn thương viêm cấp tính khu trú tại nhu mô phổi, bao gồm các túi phế nang, ống phế nang và tổ chức liên kết khe kẽ bị vi khuẩn, virus hoặc nấm tấn công gây viêm. Thay vì chứa đầy không khí để duy trì sự sống thì chúng chứa đầy dịch tiết hoặc mủ. Từ đó ảnh hưởng đến quá trình trao đổi oxy, khiến người bệnh xuất hiện những dấu hiệu như ho, sốt, khó thở và đau ngực.

Theo Báo cáo Gánh nặng Bệnh tật toàn cầu của Viện Đo lường và Đánh giá Sức khỏe (IHME) tại Đại học Washington, viêm phổi là một trong những nguyên nhân gây tử vong do nhiễm trùng hàng đầu Thế giới. Bệnh không phân biệt giới tính, độ tuổi và đặc biệt là ở trẻ em dưới 5 tuổi.

Tổ chức UNICEF cũng đưa ra cảnh báo đáng lo ngại rằng: Cứ mỗi 43 giây lại có một trẻ em tử vong vì căn bệnh này. Tại Việt Nam, viêm phổi không chỉ xuất hiện đơn lẻ mà thường là biến chứng nặng nề của các đợt cúm mùa, nhiễm trùng huyết hoặc do hít phải các dị vật môi trường, gây ra những áp lực khổng lồ lên hệ thống y tế công cộng.

Viêm phổi xảy ra khi tác nhân gây bệnh xâm nhập vào đường hô hấp dưới, vượt qua hàng rào bảo vệ tự nhiên của cơ thể. Hệ miễn dịch phản ứng bằng cách gây viêm, làm phế nang sưng nề và tích tụ dịch. Sự tích tụ này khiến quá trình trao đổi khí bị gián đoạn, làm giảm lượng oxy trong máu và gây ra tình trạng khó thở. Nếu phản ứng viêm lan rộng, người bệnh có thể đối mặt với biến chứng nguy hiểm như suy hô hấp.

Viêm phổi là bệnh lý đường hô hấp nguy hiểm

Nguyên nhân gây viêm phổi

Viêm phổi có thể do nhiều tác nhân khác nhau gây ra, trong đó phổ biến nhất là vi khuẩn, virus và nấm. Ngoài ra, một số yếu tố từ môi trường và thói quen sinh hoạt cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Hiểu rõ nguyên nhân giúp bạn chủ động phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

Viêm phổi do vi khuẩn

Vi khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây viêm phổi, đặc biệt ở người lớn và người cao tuổi. Các vi khuẩn thường trú trong đường hô hấp trên có thể xâm nhập xuống phổi khi hệ miễn dịch suy yếu, gây viêm nhiễm tại phế nang. Trong đó, phế cầu khuẩn (Streptococcus pneumoniae) là tác nhân phổ biến nhất.

Đặc điểm của viêm phổi do vi khuẩn thường diễn tiến nhanh và có triệu chứng rõ rệt, dễ nhận biết nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ biến chứng cao nếu không điều trị kịp thời. Ngoài ra, có một số yếu tố liên quan như nhiễm lạnh, sức đề kháng suy giảm, người có bệnh nền như tiểu đường, tim mạch,... người hút thuốc lá lâu năm,... Nếu không được điều trị đúng cách và kịp thời, bệnh có thể gây ra biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng huyết hay suy hô hấp.

Bệnh viêm phổi do vi khuẩn thường có các biểu hiện như:

• Sốt cao, rét run
• Ho có đờm đặc màu vàng hoặc xanh
• Đau ngực khi hít thở sâu

Viêm phổi do vi khuẩn

Viêm phổi do virus

Virus là nguyên nhân phổ biến gây viêm phổi, đặc biệt ở trẻ em và người có hệ miễn dịch yếu. Các loại virus gây bệnh đường hô hấp như virus cúm, RSV hoặc SARS-CoV-2 có thể lan xuống phổi và gây viêm.

So với viêm phổi do vi khuẩn, viêm phổi do virus thường có triệu chứng nhẹ hơn ở giai đoạn đầu nhưng dễ bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với cảm cúm. Tuy nhiên, ở một số trường hợp, bệnh có thể tiến triển nhanh và gây biến chứng như dễ bội nhiễm vi khuẩn, có thể tiến triển thành viêm phổi nặng nếu không theo dõi.

Các virus gây viêm phổi thường gặp như cảm cúm, hợp bào hô hấp RSV, virus Corona,.... Gây nên những biểu hiện:

• Sốt nhẹ đến vừa
• Ho khan, mệt mỏi
• Đau đầu, đau cơ

Viêm phổi do virus

Do nấm và các tác nhân hiếm gặp

Viêm phổi do nấm ít gặp hơn nhưng lại rất nguy hiểm, thường xảy ra ở những người có hệ miễn dịch suy giảm như bệnh nhân HIV/AIDS, ung thư hoặc đang điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch. Các loại nấm như Candida hoặc Aspergillus có thể gây nhiễm trùng phổi nghiêm trọng.

Đặc điểm của viêm phổi do nấm là diễn tiến chậm, triệu chứng không rõ ràng nên dễ bị chẩn đoán muộn với những biểu hiện như ho kéo dài, sụt cân, mệt mỏi, khó thở tăng dần.

Một số yếu tố tăng nguy cơ viêm phổi, đó là:

• Suy giảm miễn dịch
• Sử dụng thuốc corticoid kéo dài
• Môi trường ẩm mốc

Viêm phổi do nấm

Do hít phải dị vật hoặc hóa chất

Một nguyên nhân khác của viêm phổi là do hít phải dị vật, thức ăn hoặc hóa chất độc hại vào đường thở, còn gọi là viêm phổi hít. Tình trạng này thường gặp ở người cao tuổi, trẻ nhỏ hoặc người có rối loạn nuốt.

Khi dị vật hoặc chất lạ xâm nhập vào phổi, chúng gây kích ứng và viêm, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển. Các tình huống dễ bị viêm phổi, đó là hít phải thức ăn, dịch dạ dày. tiếp xúc với hóa chất độc hại hoặc tai nạn hít phải dị vật. Với các biểu hiện:

• Khó thở đột ngột
• Ho sặc, ho nhiều
• Đau ngực

Di vật đường hô hấp

Dấu hiệu nhận biết viêm phổi sớm

Các triệu chứng viêm phổi thường bị nhầm lẫn với cảm cúm hay viêm phế quản và nhiều bệnh lý khác khiến nhiều người chủ quan, đặc biệt là ở người cao tuổi. Trong các trường hợp, nếu có kèm những dấu hiệu đặc trưng và khó thở tăng dần, môi tím tái, lơ mơ,... bạn cần đi khám ngay để tránh biến chứng.

• Sốt cao trên 38,5 độ C, rét run, ớn lạnh, vã mồ hôi.
• Ho kéo dài, tăng khi nằm hoặc về đêm, ho có đờm, đờm đặc màu vàng, xanh hoặc lẫn mái.
• Khó thở, thở nhanh, cảm giác hụt hơi, thậm chí là thở rít hoặc tím tái.
• Đau ngực khi hít thở sâu, đau nhói, đau tức ngực, tăng ho khi vận động.
• Mệt mỏi, suy nhược cơ thể, cơ thể uể oải, giảm năng lượng, kèm chán ăn.
• Nhịp tim nhanh do thiếu oxy, thường đi kèm khó thở.
• Triệu chứng ở người cao tuổi có thể không điển hình, không sốt hoặc sốt nhẹ, lú lẫn, giảm tỉnh táo.

Dấu hiệu cảnh báo vi khuẩn

Phân loại các dạng viêm phổi

Viêm phổi được phân loại dựa trên nhiều tiêu chí như nguyên nhân gây bệnh, môi trường mắc phải và đặc điểm lâm sàng. Phân loại chính xác giúp bác sĩ lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, đồng thời dự đoán mức độ nguy hiểm và nguy cơ biến chứng.

Viêm phổi có nguy hiểm không?

Viêm phổi là bệnh lý hô hấp có thể diễn tiến nhanh và tiềm ẩn nhiều rủi ro nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Theo WHO, mỗi năm có khoảng 2,5 triệu người tử vong do viêm phổi, trong đó trẻ em dưới 5 tuổi chiếm tỷ lệ đáng kể. Điều này cho thấy viêm phổi không chỉ là bệnh nhiễm trùng thông thường mà còn là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong trên toàn cầu. Đặc biệt, ở người cao tuổi, người có bệnh nền hoặc hệ miễn dịch suy giảm, bệnh có thể tiến triển nhanh, gây suy hô hấp và đe dọa tính mạng.

Các phương pháp điều trị viêm phổi hiệu quả

Lựa chọn phương pháp điều trị viêm phổi phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ nặng nhẹ và tình trạng sức khỏe của từng người. Mục tiêu điều trị là kiểm soát nhiễm trùng, cải thiện triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng.

Điều trị tại nhà

Với các trường hợp viêm phổi nhẹ, người bệnh có thể được theo dõi và điều trị tại nhà theo hướng dẫn của bác sĩ. Tuy nhiên, cần tuân thủ đúng phác đồ và theo dõi sát triệu chứng để tránh bệnh tiến triển nặng hơn.

Các biện pháp chăm sóc tại nhà được chỉ định gồm có:

• Nghỉ ngơi đầy đủ giúp cơ thể phục hồi và tăng cường sức đề kháng.
• Uống nhiều nước làm loãng đờm, dễ tống đờm ra ngoài.
• Sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ giúp hạ sốt, giảm ho. Tuy nhiên, người bệnh không được tự ý dùng kháng sinh hoặc tự ý tăng, giảm liều nếu không có chỉ định của bác sĩ.
• Theo dõi tiến triển bệnh, nếu có dấu hiệu bất thường, cần thăm khám ngay.

Điều trị viêm phổi tại nhà

Điều trị bằng thuốc

Thuốc là phương pháp điều trị chính trong viêm phổi, đặc biệt với các trường hợp do vi khuẩn hoặc có nguy cơ biến chứng. Bác sĩ sẽ kê đơn dựa trên nguyên nhân gây bệnh và tình trạng cụ thể. Các nhóm thuốc thường được dùng gồm có:

• Thuốc kháng sinh nếu viêm phổi do vi khuẩn gây ra, giúp tiêu diệt tác nhân gây bệnh và cần sử dụng đúng liều, đủ thời gian, theo chỉ định của bác sĩ.
• Thuốc kháng virus nếu viêm phổi do virus, áp dụng trong một số trường hợp đặc biệt.
• Thuốc giảm triệu chứng như hạt sốt, giảm đau, thuốc long đờm, giãn phế quản.

Sử dụng thuốc điều trị

Điều trị tại bệnh viện với các trường hợp nặng

Trong các trường hợp viêm phổi nặng hoặc có nguy cơ cao, người bệnh cần được điều trị tại bệnh viện để được theo dõi và can thiệp kịp thời. Đây là bước quan trọng nhằm phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm như nhiễm trùng huyết. Vậy những trường nào cần nhập viện?

• Khó thở nặng, thở nhanh, tím tái
• Sốt cao liên tục không hạ
• Lú lẫn, lơ mơ, giảm tỉnh táo
• Có dấu hiệu Suy hô hấp
• Không đáp ứng điều trị tại nhà

Khi điều trị tại bệnh viện, người bệnh được:

• Thở oxy hoặc hỗ trợ hô hấp giúp cung cấp oxy cho cơ thể, với trường hợp nặng có thể cần thở máy.
• Dùng kháng sinh đường tĩnh mạch cho tác dụng nhanh, mạnh hơn đường uống.
• Truyền dịch và chăm sóc hỗ trợ giúp bù nước, điện giải và theo dõi sát các chỉ số sinh tồn

Điều trị tại bệnh viện cho các ca bệnh nặng

Phân biệt viêm phổi với các bệnh hô hấp khác

Viêm phổi thường dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý hô hấp như Viêm phế quản hay Cảm cúm do có nhiều triệu chứng tương đồng như ho, sốt, mệt mỏi. Tuy nhiên, mức độ nguy hiểm và cách điều trị của mỗi bệnh lại khác nhau.

Cách chủ động phòng ngừa viêm phổi hiệu quả

Viêm phổi hoàn toàn có thể phòng ngừa hiệu quả nếu bạn chủ động bảo vệ hệ hô hấp và tăng cường sức đề kháng. Đặc biệt, với các nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền.

• Tiêm vacxin phế cầu, cúm giúp giảm nguy cơ nhiễm trùng cho trẻ nhỏ và người già.
• Giữ vệ sinh cá nhân và môi trường sống, rửa tay bằng xà phòng, giữ nhà cửa thông thoáng,
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài giúp bảo vệ đường hô hấp khỏi khói bụi và virus, vi khuẩn.
• Không hút thuốc và tránh khói thuốc giúp giảm nguy cơ mắc các bệnh về phổi và đường hô hấp.
• Giữ ấm cơ thể khi thời tiết lạnh, đặc biệt là che chắn vùng cổ, mũi, họng, tánh thời tiết thay đổi đột ngột.
• Tăng cường sức đề kháng, bổ sung Vitamin từ ăn uống hoặc TPCN
• Ngủ đủ giấc, hạn chế stress, xây dựng chế độ dinh dưỡng và sinh hoạt điều độ.
• Tập thể dục đều đặn tăng cường chức năng phổi, nâng cao sức khỏe tổng thể.
• Đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường như ho kéo dài, sốt cao, khó thở,....

Chủ động phòng ngừa để bảo vệ sức khỏe cho bạn và gia đình

Câu hỏi thường gặp về bệnh viêm phổi

Viêm phổi có lây không?

Có. Viêm phổi do vi khuẩn hoặc virus có thể lây qua đường hô hấp khi tiếp xúc với giọt bắn từ người bệnh khi ho, hắt hơi. Tuy nhiên, mức độ lây còn phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh và sức đề kháng của mỗi người.

Viêm phổi bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục phụ thuộc vào mức độ bệnh và thể trạng:

• Trường hợp nhẹ: khoảng 7–10 ngày
• Trường hợp trung bình: 2–3 tuần
• Trường hợp nặng: có thể kéo dài hơn

Viêm phổi có tự khỏi không?

Một số trường hợp nhẹ,  đặc biệt do virus có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, không nên chủ quan vì bệnh có thể tiến triển nặng và gây biến chứng như Suy hô hấp hoặc Nhiễm trùng huyết.

Viêm phổi có nguy hiểm không?

Có. Nếu không điều trị kịp thời, viêm phổi có thể gây nhiều biến chứng nghiêm trọng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người già và người có bệnh nền.

Viêm phổi là bệnh lý hô hấp có tỷ lệ tử vong cao

Người bị viêm phổi nên ăn gì?

Người bệnh nên:

• Ăn thức ăn mềm, dễ tiêu
• Bổ sung thực phẩm giàu vitamin từ rau xanh, trái cây
• Uống nhiều nước

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Bạn nên đi khám ngay khi có các dấu hiệu:

• Sốt cao kéo dài
• Khó thở, thở nhanh
• Ho nhiều, đờm đặc hoặc có máu

Viêm phổi là bệnh lý hô hấp nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và chăm sóc đúng cách. Vì thế, bạn cần hiểu rõ các triệu chứng và chủ động phòng ngừa, tuân thủ phác đồ điều trị từ bác sĩ để hạn chế biến chứng nguy hiểm. Nếu bạn đang có bất cứ dấu hiệu bất thường nào nghi ngờ viêm phổi, hãy đến Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được thăm khám và tư vấn chi tiết.

Nguồn tham khảo:

https://www.who.int/health-topics

https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/pneumonia

https://www.emro.who.int/health-topics/pneumonia/pneumonia.html

https://www.who.int/publications/i/item/9789280640489