Mùa lạnh đến, nhiều phụ huynh lo lắng khi con sốt, ho, mệt hoặc bỏ ăn. Cúm A ở trẻ em mùa đông là bệnh đường hô hấp đáng quan tâm, nhất là với trẻ nhỏ và trẻ có bệnh nền. Tuy nhiên, không phải cứ sốt cao hay ho nhiều là mắc cúm A. Khi chẩn đoán, bác sĩ cần xem xét triệu chứng cùng các yếu tố liên quan để đánh giá. Bài viết dưới đây sẽ giúp cha mẹ nhận biết biểu hiện thường gặp, phân biệt dấu hiệu cần khám sớm hoặc cấp cứu, hiểu nguyên tắc chẩn đoán, điều trị và chăm sóc trẻ tại nhà. Phụ huynh có thể liên hệ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.

Dấu hiệu cúm A ở trẻ em mùa đông

Cúm A là bệnh nhiễm virus đường hô hấp. Trẻ có thể mắc cúm vào nhiều thời điểm trong năm, không chỉ trong mùa đông. Những dấu hiệu cha mẹ thường nhận thấy là sốt, ho, đau họng, sổ mũi hoặc mệt mỏi. Tuy vậy, các triệu chứng này cũng gặp trong những bệnh hô hấp khác. Khi theo dõi con, hãy chú ý trẻ còn uống hoặc bú được không, có tỉnh táo và thở bình thường không. Những thay đổi ấy giúp nhận ra khi nào cần đưa trẻ đi khám. [1]

Triệu chứng thường gặp ở trẻ mắc cúm A

Cúm thường khởi phát khá đột ngột. Dù trẻ vẫn vui chơi vào buổi sáng nhưng đến chiều đã sốt, đau người và muốn nằm nghỉ. Trẻ khác lại ho, đau họng hoặc sổ mũi trước khi sốt. Không phải trẻ mắc cúm nào cũng có đủ các triệu chứng, nên cha mẹ cần quan sát diễn biến thay vì tìm một dấu hiệu duy nhất. [1]

Cha mẹ thường nhận ra con khác ngày thường qua cách ăn uống, vui chơi và phản ứng khi được gọi. Trẻ chưa biết nói thường thể hiện cảm giác khó chịu bằng tiếng khóc, bú kém hoặc ít chơi hơn. Khi trao đổi với bác sĩ, cha mẹ hãy mô tả cả những thay đổi ấy thay vì chỉ báo con số nhiệt độ.

• Sốt hoặc cảm giác ớn lạnh: Trẻ có thể sốt và mệt rõ rệt, nhưng không phải ca cúm nào cũng sốt. Mức sốt chỉ là một phần của đánh giá; bác sĩ còn quan tâm tuổi, khả năng uống nước, nhịp thở và trạng thái tỉnh táo.
• Ho, đau họng, sổ mũi: Đây là những biểu hiện đường hô hấp thường gặp. Ho có thể khiến trẻ khó ngủ hoặc ăn kém, song chỉ dựa vào tiếng ho không thể phân biệt cúm A với cảm lạnh hay các nhiễm trùng khác.
• Đau đầu, đau cơ, mệt mỏi: Trẻ lớn có thể than đau người, nhức đầu hoặc không muốn vận động. Trẻ nhỏ đôi khi chỉ quấy hơn, ít chơi hoặc đòi được bế nhiều hơn ngày thường.
• Ăn uống giảm, khó chịu: Khi đang sốt hoặc đau họng, trẻ có thể ăn ít. Cha mẹ nên để ý trẻ có tiếp tục uống được, đi tiểu và đáp ứng khi trò chuyện hay không; đây là những quan sát cần thiết khi trao đổi với nhân viên y tế.

Cúm A ở trẻ em mùa đông gây sốt hoặc đau mỏi cơ

Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám hoặc cấp cứu

Điều khiến phụ huynh lo lắng nhất không chỉ là con mắc cúm A mà còn là nguy cơ bệnh chuyển nặng. Đa số trẻ có biểu hiện nhẹ có thể được bác sĩ hướng dẫn chăm sóc và theo dõi, nhưng một số dấu hiệu không nên chờ đến hôm sau mới xử trí. Đặc biệt, trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi, và trẻ mắc bệnh nền có nguy cơ biến chứng cao hơn. [1][2]

Đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu ngay nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Các dấu hiệu cần chú ý ra gồm:

• Trẻ khó thở rõ, thở gắng sức, co kéo lồng ngực hoặc có dấu hiệu không nhận đủ không khí. Không nên chờ dùng thêm thuốc hạ sốt để xem khó thở có tự hết hay không.
• Môi hoặc mặt tím tái, trẻ có biểu hiện thiếu oxy. Đây là tình huống cần được đánh giá y tế khẩn cấp, dù cha mẹ chưa biết nguyên nhân do cúm hay bệnh khác.
• Trẻ co giật, khó đánh thức, lơ mơ bất thường hoặc phản ứng kém với người chăm sóc. Những thay đổi về ý thức luôn cần được ưu tiên hơn mong muốn tìm đúng tên virus.
• Trẻ có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng như rất ít tiểu, không thể uống hoặc tình trạng toàn thân xấu đi. Không cố ép uống nếu trẻ không tỉnh táo hoặc không thể nuốt an toàn. [5]

Cần cấp cứu ngay nếu trẻ lơ mơ, có biểu hiện co giật

Liên hệ bác sĩ để được khám sớm khi trẻ thuộc nhóm nguy cơ hoặc diễn biến khiến gia đình bất an, kể cả khi chưa có dấu hiệu cấp cứu:

• Trẻ dưới 5 tuổi, nhất là dưới 2 tuổi, có biểu hiện nghi cúm. Đây là nhóm có nguy cơ biến chứng cao hơn; gia đình nên liên hệ bác sĩ sớm để được hướng dẫn thời điểm thăm khám và theo dõi.
• Trẻ có hen, đái tháo đường hoặc bệnh mạn tính khác. Phụ huynh nên thông báo cả bệnh nền và thuốc đang dùng khi liên hệ cơ sở y tế.
• Trẻ ngày càng mệt, ăn uống kém hơn hoặc triệu chứng không tiến triển theo hướng hồi phục. Bác sĩ sẽ hướng dẫn có cần khám lại hoặc kiểm tra thêm.
• Nếu trẻ sốt hoặc ho đã đỡ rồi trở nặng, hay gia đình không thể theo dõi an toàn tại nhà, hãy hỏi bác sĩ ngay để được hướng dẫn. [1][2][5]

Những dấu hiệu trên chưa bao quát hết các tình huống nguy hiểm. Riêng trẻ dưới 3 tháng tuổi có sốt, gia đình cần đưa trẻ đi khám cấp cứu hoặc đến cơ sở y tế ngay, không chờ theo dõi tại nhà. Với các lứa tuổi khác, bác sĩ xem mức sốt cùng tình trạng toàn thân, chứ không dựa vào một ngưỡng nhiệt độ duy nhất. [5]

Đọc thêm: Cảnh báo 5 biến chứng của bệnh cúm mùa ở trẻ em cha mẹ cần chú ý

Chẩn đoán và điều trị cúm A ở trẻ em mùa đông

Khi đưa con đi khám, nhiều cha mẹ muốn biết ngay trẻ có cần làm xét nghiệm và uống thuốc kháng virus hay không. Câu trả lời phụ thuộc vào triệu chứng, thời điểm khởi bệnh, tuổi, bệnh nền và mức độ nặng. Bác sĩ không chỉ tìm tên tác nhân mà còn phải xem trẻ có đang gặp vấn đề cần xử trí trước mắt như khó thở hoặc mất nước hay không. Phần chẩn đoán và điều trị vì thế cần được hiểu như một quá trình đánh giá, không phải một công thức áp dụng giống nhau cho mọi trẻ. [1]

Khám lâm sàng và xét nghiệm cúm A

Khi khám, bác sĩ thường hỏi trẻ bắt đầu sốt hoặc ho từ khi nào, triệu chứng thay đổi ra sao, trẻ có gần người đang mắc bệnh hô hấp hay không. Phụ huynh nên cho biết thuốc đã dùng, khả năng ăn uống, tình trạng tiểu tiện và bệnh nền của trẻ. Sau khi thăm khám, bác sĩ cân nhắc có cần xét nghiệm cúm để làm rõ nguyên nhân hoặc hỗ trợ quyết định điều trị hay không. [1]

• Khám lâm sàng: Bác sĩ xem trẻ có tỉnh táo, thở bình thường và đủ nước hay không, đồng thời kiểm tra những dấu hiệu gợi ý biến chứng hoặc bệnh khác. Trẻ có biểu hiện nguy hiểm cần được ưu tiên xử trí, không chờ đủ tất cả kết quả xét nghiệm.
• Test nhanh kháng nguyên cúm: Xét nghiệm tìm kháng nguyên của virus cúm trong mẫu lấy từ đường hô hấp. Kết quả dương tính có thể hỗ trợ nhận định bệnh, nhưng âm tính vẫn có thể xảy ra ở trẻ thực sự mắc cúm, nên không dùng kết quả này để loại trừ bệnh một cách chắc chắn.
• Xét nghiệm phân tử như RT-PCR: Phương pháp này tìm vật liệu di truyền của virus và thường nhạy hơn test kháng nguyên nhanh. Bác sĩ cân nhắc khi kết quả giúp làm rõ chẩn đoán hoặc thay đổi cách theo dõi, điều trị. Không phải trẻ nào sốt, ho cũng cần làm RT-PCR. [1][3]

Test nhanh kháng nguyên cúm

Nguyên tắc điều trị cúm A ở trẻ

Hướng điều trị trước hết phụ thuộc vào mức độ bệnh và nguy cơ biến chứng. Trẻ có triệu chứng nhẹ có thể được hướng dẫn chăm sóc hỗ trợ; trẻ bị bệnh nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao cần được bác sĩ đánh giá sớm về thuốc kháng virus. [1][4]

Ở trẻ biểu hiện nhẹ, bác sĩ có thể hướng dẫn chăm sóc tại nhà, bảo đảm nghỉ ngơi, ăn uống phù hợp và theo dõi diễn biến. Những trẻ thuộc nhóm nguy cơ cao hoặc có bệnh nặng cần được đánh giá sớm về thuốc kháng virus và các biện pháp y tế khác. Thuốc kháng virus tác động vào quá trình nhân lên của virus cúm, khác với thuốc giảm sốt hay thuốc kháng sinh. [1][4]

• Trẻ bệnh nhẹ và không thuộc nhóm nguy cơ cao: Có thể được hướng dẫn theo dõi tại nhà sau khi đánh giá phù hợp. Cha mẹ cần biết dấu hiệu nào báo hiệu phải liên hệ lại bác sĩ, thăm khám và cấp cứu ngay.
• Trẻ nguy cơ cao: Trẻ nhỏ hoặc có bệnh nền cần được bác sĩ cân nhắc điều trị sớm hơn nếu nghi cúm. Không nên chờ đến khi trẻ khó thở mới thông báo tiền sử bệnh hoặc hỏi về thuốc kháng virus.
• Trẻ bệnh nặng hoặc tiến triển xấu: Cần được đánh giá tại cơ sở y tế thích hợp. Hỗ trợ hô hấp, xử trí biến chứng và quyết định thuốc đều là nhiệm vụ chuyên môn, không thể thay bằng cách chăm sóc thông thường tại nhà. [1][4]

Nhiều phụ huynh thắc mắc trẻ ốm hơn hai ngày còn có thể dùng thuốc kháng virus hay không. Thuốc thường có lợi hơn khi được dùng sớm, nhưng mốc 48 giờ không phải ranh giới tuyệt đối để bỏ qua điều trị ở người bệnh nặng hoặc nguy cơ cao. Vì vậy, cha mẹ không nên tự loại bỏ khả năng điều trị mà cần hỏi bác sĩ, đặc biệt khi con bệnh nặng hoặc có yếu tố nguy cơ. [4]

Theo dõi tiến triển bệnh

Những lưu ý khi dùng thuốc cho trẻ

Khi trẻ sốt và ho nhiều, cha mẹ dễ muốn tìm thuốc giúp con đỡ nhanh. Tuy nhiên, mỗi nhóm thuốc có tác dụng khác nhau. Thuốc hạ sốt giúp trẻ dễ chịu hơn; thuốc kháng virus được bác sĩ cân nhắc theo từng trường hợp; kháng sinh không điều trị trực tiếp virus cúm. Dùng nhiều loại thuốc có chung thành phần có thể dẫn đến quá liều. [1][4]

• Thuốc kháng virus: Oseltamivir là một thuốc có thể được bác sĩ lựa chọn trong trường hợp phù hợp. Không nên mua hoặc thay đổi liều theo lời truyền miệng, vì chỉ định còn tùy tuổi, mức độ bệnh và đánh giá chuyên môn.
• Kháng sinh: Thuốc này điều trị nhiễm khuẩn, không tiêu diệt virus cúm. Trẻ mắc cúm nhẹ không được chỉ định kháng sinh thường quy; chỉ bác sĩ mới quyết định có cần dùng khi nghi hoặc xác định nhiễm khuẩn kèm theo.
• Thuốc hạ sốt và thuốc phối hợp: Cần sử dụng đúng hướng dẫn dành cho trẻ; không dùng chồng nhiều chế phẩm mà chưa kiểm tra thành phần. Nếu không biết thuốc đang có chứa hoạt chất gì, cha mẹ nên hỏi nhân viên y tế trước khi cho trẻ uống thêm.
• Aspirin: Không tự dùng aspirin để hạ sốt cho trẻ mắc cúm vì liên quan đến nguy cơ hội chứng Reye, một biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng. Không tự thay bằng thuốc khác khi chưa có chỉ dẫn phù hợp. [1]

Không tự ý cho bé uống thuốc nếu không có chỉ định của bác sĩ

Chăm sóc trẻ bị cúm A tại nhà

Chăm sóc tại nhà có thể phù hợp với trẻ có biểu hiện nhẹ sau khi được đánh giá và hướng dẫn. Mục tiêu là giúp con nghỉ ngơi, uống đủ theo nhu cầu, dễ chịu hơn và được theo dõi để phát hiện thay đổi bất thường. Trẻ còn bú mẹ, trẻ mẫu giáo và trẻ lớn cần cách chăm sóc phù hợp với độ tuổi. Hãy dựa vào khả năng uống, ăn, nghỉ của con và hướng dẫn đã nhận từ bác sĩ. [1]

• Cho trẻ nghỉ ngơi phù hợp: Sắp xếp không gian yên tĩnh, thoáng và đủ dễ chịu để trẻ ngủ. Khi trẻ đỡ mệt, có thể để con sinh hoạt nhẹ nhàng; đừng ép vận động hoặc chơi đùa quá sức.
• Chú ý uống nước và bú: Với trẻ còn bú, tiếp tục cho bú phù hợp với khả năng của con. Trẻ lớn có thể uống từng lượng nhỏ thường xuyên nếu đang khó chịu. Cho trẻ uống phù hợp độ tuổi và tình trạng; nếu uống rất kém, môi khô hoặc tiểu giảm rõ, nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá.
• Giữ bữa ăn nhẹ nhàng: Khi đau họng hoặc mệt, trẻ có thể không muốn ăn như bình thường. Gia đình có thể chia bữa linh hoạt, chọn món phù hợp tuổi và khả năng nuốt, không ép ăn lúc trẻ đang khó chịu. Mối quan tâm trước mắt là trẻ được chăm sóc an toàn và không có dấu hiệu mất nước.
• Theo dõi hô hấp và mức tỉnh táo: Quan sát trẻ khi nghỉ, khi ngủ và lúc thức dậy. Nếu thấy thở khó, tím tái, lơ mơ hoặc đáp ứng kém, hãy đưa trẻ đi cấp cứu ngay; không dùng bảng ghi triệu chứng để trì hoãn xử trí.
• Ghi nhận diễn biến mỗi ngày: Có thể lưu thời điểm khởi bệnh, mức sốt, tình trạng ho, khả năng uống nước, mức hoạt động và thuốc đã dùng. Những ghi chép ngắn này giúp bác sĩ hiểu trẻ thay đổi ra sao nếu gia đình phải gọi tư vấn hoặc đưa trẻ khám lại.
• Dùng thuốc đúng hướng dẫn: Nếu có đơn, tuân thủ chỉ định và hỏi lại khi chưa rõ. Không tự thêm kháng sinh, thuốc kháng virus hoặc thuốc cảm phối hợp chỉ vì nghe người khác nói trẻ cúm cần dùng.
• Giảm nguy cơ lây cho người trong nhà: Hạn chế tiếp xúc gần với người khác khi trẻ đang mắc bệnh, nhất là người cao tuổi, trẻ nhỏ và người có bệnh nền. Nhắc trẻ che miệng khi ho theo khả năng của tuổi, rửa tay thường xuyên; người chăm sóc cũng cần vệ sinh tay và các bề mặt hay chạm vào. [5]
• Tạo cảm giác an toàn cho trẻ: Trẻ ốm có thể quấy khóc, ngủ không yên hoặc bám người chăm sóc. Khi ở gần, cha mẹ cũng dễ nhận ra con tỉnh táo hơn hay đang mệt thêm để điều chỉnh cách chăm sóc.

Chăm sóc và theo dõi sức khỏe của bé tại nhà

Câu hỏi thường gặp về bệnh cúm A ở trẻ em mùa đông

Hai câu hỏi dưới đây giúp cha mẹ hiểu rõ hơn về thuốc kháng virus và kết quả xét nghiệm.

Trẻ bị cúm A có nhất thiết phải uống Tamiflu không?

Không. Tamiflu là tên thương mại thường được nhắc tới của thuốc chứa oseltamivir, một thuốc kháng virus cúm. Không phải mọi trẻ có kết quả dương tính hoặc biểu hiện nghi cúm đều cần dùng thuốc này. Bác sĩ sẽ xem xét mức độ bệnh, tuổi, các yếu tố nguy cơ và thời điểm khởi phát để lựa chọn hướng điều trị. [1][4]

Bác sĩ có thể cân nhắc thuốc kháng virus sớm cho trẻ bệnh nặng hoặc có nguy cơ biến chứng cao. Mốc 48 giờ không phải lý do để tự từ bỏ điều trị khi trẻ thuộc các nhóm này. Cha mẹ không dùng lại đơn cũ hay chia thuốc cho trẻ khác; hãy hỏi bác sĩ nếu chưa rõ cách sử dụng thuốc đã được kê.

Test nhanh âm tính có loại trừ cúm A không?

Không. Test nhanh kháng nguyên có thể bỏ sót một số trường hợp nhiễm cúm, nên kết quả âm tính cần được xem cùng triệu chứng và tình trạng của trẻ. Một trẻ có dấu hiệu nghi cúm rõ rệt vẫn có thể cần được bác sĩ tiếp tục đánh giá dù test ban đầu âm tính. [3]

Bác sĩ sẽ xem xét triệu chứng và nguy cơ của trẻ để quyết định có cần xét nghiệm phân tử như RT-PCR hay không. Nếu con khó thở, co giật hoặc lơ mơ, hãy đưa trẻ đi cấp cứu ngay, bất kể kết quả test. Không trì hoãn chăm sóc khẩn cấp để làm lại xét nghiệm.

Test cúm A âm tính chưa thể chắc chắn không bị cúm

Cúm A ở trẻ em mùa đông có thể khiến phụ huynh lo lắng vì biểu hiện thường bắt đầu bằng những triệu chứng quen thuộc như sốt, ho và mệt mỏi. Điều cần ghi nhớ là triệu chứng chỉ gợi ý bệnh, còn hướng chẩn đoán và điều trị phải dựa trên đánh giá của bác sĩ. Trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền và trẻ diễn biến xấu cần được chú ý hơn. Khi xuất hiện khó thở, tím tái, co giật hoặc giảm tỉnh táo, gia đình cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay. [1][2][5]

Khi trẻ được hướng dẫn chăm sóc tại nhà, cha mẹ hãy cho con nghỉ ngơi, uống phù hợp với nhu cầu, dùng thuốc đúng chỉ định và theo dõi sát các thay đổi. Phụ huynh cần tư vấn lịch thăm khám có thể liên hệ Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được hướng dẫn thông tin phù hợp.

Nội dung bài viết chỉ nhằm tham khảo, không thay thế khám và điều trị trực tiếp.

Tài liệu tham khảo:

[1] Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị cúm mùa, ban hành kèm Quyết định 1840/QĐ-BYT ngày 03/06/2025. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/The-thao-Y-te/Quyet-dinh-1840-QD-BYT-2025-tai-lieu-chuyen-mon-Huong-dan-chan-doan-va-dieu-tri-cum-mua-660209.aspx

[2] CDC. Flu and Children, cập nhật 16/06/2026. https://www.cdc.gov/flu/highrisk/children.html

[3] CDC. Rapid Influenza Diagnostic Tests, cập nhật 22/06/2026. https://www.cdc.gov/flu/hcp/testing-methods/clinician_guidance_ridt.html

[4] CDC. Influenza Antiviral Medications: Summary for Clinicians, cập nhật 10/03/2026. https://www.cdc.gov/flu/hcp/antivirals/summary-clinicians.html

[5] CDC. Caring for Someone Sick, cập nhật 22/03/2024. https://www.cdc.gov/flu/takingcare/caring-for-someone.html