Đau khớp gối ở người cao tuổi có thể bắt đầu bằng cảm giác nhức nhẹ khi đứng lên ngồi xuống, bước xuống cầu thang hoặc đi bộ một quãng dài. Có người chỉ đau sau khi vận động nhiều, nhưng cũng có người khó co duỗi chân hoặc đau âm ỉ cả lúc nghỉ. Triệu chứng này không phải lúc nào cũng do thoái hóa khớp và cũng không nên xem là vấn để của tuổi già.

Bài viết tham vấn y khoa bởi TS.BS Phạm Hồng Huệ, Giám đôc chuyên môn, Trưởng khoa Nội tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic sẽ giải thích những nguyên nhân thường gặp, dấu hiệu cần đi khám và cách chẩn đoán, chăm sóc, điều trị phù hợp.

Đau khớp gối ở người cao tuổi có nhiều nguyên nhân, thường gặp là thoái hóa nhưng cũng có thể liên quan đến viêm khớp hoặc chấn thương. Người bệnh nên đi khám khi đau kéo dài, sưng hoặc khó đi lại, cần được đánh giá khẩn nếu khớp nóng sưng đột ngột, đau dữ dội, sốt hoặc không thể chịu lực sau ngã. Cách điều trị phụ thuộc nguyên nhân và tình trạng sức khỏe, không có một phương pháp phù hợp cho tất cả mọi người.

Dấu hiệu đau khớp gối ở người cao tuổi

Đau khớp gối không phải lúc nào cũng biểu hiện giống nhau. Thời điểm xuất hiện cơn đau, khả năng đi lại, tình trạng sưng khớp và diễn tiến qua từng ngày đều giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân.

Những biểu hiện đau khớp gối thường gặp

Một số người thấy đầu gối đau rõ nhất khi vận động, người khác lại cảm nhận khớp cứng sau lúc ngồi lâu hoặc ngủ dậy. Cơn đau có thể xuất hiện ở một bên hoặc hai bên, kéo dài hoặc từng đợt.

• Đau khi đi lại hoặc lên xuống cầu thang vì đầu gối phải chịu lực khi đứng lên, bước đi hay đổi tư thế. Nếu đau tăng khi hoạt động và giảm lúc nghỉ, bác sĩ có thể nghĩ đến nguyên nhân cơ học như thoái hóa, nhưng vẫn cần hỏi bệnh và thăm khám.
• Cứng khớp sau khi nghỉ, người bệnh có cảm giác đầu gối khó cử động ngay khi bắt đầu đứng dậy. Cảm giác này có thể giảm sau khi vận động nhẹ, nếu cứng kéo dài hoặc đi cùng sưng nóng, cần được kiểm tra để phân biệt các bệnh lý khác.
• Sưng hoặc khó gập duỗi gối, đầu gối có thể trông to hơn thường ngày, căng tức hoặc không duỗi hết chân. Sưng khớp không phải một chẩn đoán riêng, nguyên nhân có thể khác nhau và cần đánh giá nếu rõ rệt, mới xuất hiện hoặc tiến triển.
• Đau làm thay đổi sinh hoạt, người bệnh đi chậm hơn, ngại đứng lâu, phải vịn tay khi đứng dậy hoặc hạn chế ra ngoài.

Trước buổi khám, gia đình có thể ghi lại thời điểm bắt đầu đau, tiền sử té ngã, mức sưng nóng của khớp và danh sách thuốc đang sử dụng. Những thông tin này giúp bác sĩ hỏi bệnh thuận tiện hơn.

Dấu hiệu đau khớp gối ở người cao tuổi

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm hoặc cấp cứu

Phần lớn cơn đau gối không cần cấp cứu, nhưng có những tình huống không nên tự xoa bóp, cố tập hoặc chờ đến lịch hẹn thông thường.

Đây không phải danh sách đầy đủ mọi dấu hiệu nguy hiểm [3, 4]. Người cao tuổi có thể mắc bệnh nghiêm trọng mà không có sốt rõ ràng. Nếu tình trạng đột ngột khác thường hoặc người bệnh mệt nhiều, hãy ưu tiên đánh giá y tế thay vì chỉ theo dõi tại nhà.

Ảnh hưởng của đau khớp gối đến sức khỏe và sinh hoạt người cao tuổi

Một cơn đau thoáng qua có thể chỉ gây bất tiện, nhưng đau kéo dài thường khiến người cao tuổi phải thay đổi nhịp sinh hoạt. Mức ảnh hưởng phụ thuộc nguyên nhân, mức độ đau, sức cơ và khả năng vận động trước đó.

• Khó đi lại và lên xuống cầu thang, có thể giảm quãng đường đi bộ, dừng nghỉ thường xuyên hơn hoặc ngại di chuyển giữa các tầng.
• Bất tiện trong sinh hoạt cá nhân như ngồi xuống ghế thấp, đứng dậy, tắm rửa hoặc mặc quần áo có thể khó hơn nếu khớp gối đau và hạn chế gập duỗi.
• Giấc ngủ bị gián đoạn, cảm giác nhức gối xuất hiện cả khi nghỉ khiến họ khó tìm tư thế thoải mái. Nếu đau về đêm mới xuất hiện, kéo dài hoặc tăng rõ, cần trao đổi với bác sĩ chứ không mặc định là thoái hóa.
• Ngại vận động vì sợ đau, người bệnh có thể hạn chế đi lại nhiều hơn mức cần thiết. Khi nguyên nhân đã được đánh giá và không có chống chỉ định, kế hoạch vận động phù hợp giúp duy trì khả năng sử dụng khớp, thay vì chỉ nằm nghỉ kéo dài.
• Cần thêm sự hỗ trợ của người thân, khi khó di chuyển, người cao tuổi có thể cần người đưa đi khám, chuẩn bị không gian đi lại thuận tiện hoặc trợ giúp một số công việc.

Đau khớp gối ở người cao tuổi gây ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày

Nguyên nhân gây đau khớp gối ở người già

Tuổi cao làm một số bệnh khớp trở nên thường gặp hơn, song bản thân tuổi tác không phải là chẩn đoán. Đau gối có thể bắt nguồn từ sự thay đổi cấu trúc khớp, bệnh gây viêm, tổn thương sau chấn thương hoặc những vấn đề quanh khớp.

Thoái hóa khớp gối

Thoái hóa khớp gối xảy ra khi các cấu trúc trong khớp thay đổi theo thời gian, trong đó có sụn và phần xương dưới sụn. Người bệnh có thể đau khi đi lại, đứng lâu hoặc lên xuống cầu thang.

Không thể chỉ nhìn vào tuổi, cảm giác lạo xạo hoặc một phim chụp để đánh giá chính xác mức đau và nhu cầu điều trị. Có người thay đổi trên hình ảnh khá rõ nhưng triệu chứng không nhiều, ngược lại, khi đau ảnh hưởng sinh hoạt, bác sĩ cần xem xét cả mức vận động và các dấu hiệu khác.

• Đau liên quan đến hoạt động, cơn đau thường rõ khi khớp phải chịu lực. Cần ghi nhận hoạt động nào làm tăng đau và khi nghỉ có cải thiện không.
• Cứng khớp sau thời gian ngồi hoặc nằm, người bệnh cần vài nhịp cử động để thấy thoải mái hơn. Cứng khớp kéo dài hay sưng nóng nhiều khiến bác sĩ cần nghĩ đến bệnh lý khác.
• Đi lại kém linh hoạt, khó đứng lên từ ghế hoặc xuống cầu thang có thể phản ánh ảnh hưởng chức năng của khớp. Đây là một trong những yếu tố bác sĩ cân nhắc khi xây dựng kế hoạch điều trị.

Người đọc có thể tham khảo thêm bài thoái hóa khớp gối trên website để tìm hiểu riêng về bệnh này. Tuy nhiên, nếu đầu gối mới sưng đau đột ngột, không nên tự quy mọi triệu chứng cho thoái hóa.

Thoái hóa khớp gối

Các bệnh viêm khớp và bệnh khớp do tinh thể

Một số cơn đau gối xuất phát từ tình trạng viêm trong hoặc quanh khớp. Bệnh có thể xuất hiện thành từng đợt với sưng, nóng và đau rõ, những bệnh khác gây đau kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều khớp.

• Gout và bệnh khớp do tinh thể, các tinh thể trong khớp có thể kích thích phản ứng viêm và gây đau, sưng cấp. Bệnh khớp do tinh thể canxi pyrophosphat, còn gọi là CPPD, cũng có thể ảnh hưởng khớp gối, đặc biệt ở người lớn tuổi.
• Viêm khớp dạng thấp là bệnh viêm khớp có thể ảnh hưởng nhiều vị trí, không chỉ đầu gối. Những biểu hiện như sưng khớp kéo dài, cứng khớp hoặc đau nhiều khớp cần được bác sĩ khai thác thêm trước khi đưa ra chẩn đoán.
• Viêm khớp nhiễm khuẩn trong khớp có thể gây đau dữ dội, khớp sưng nóng và người bệnh cảm thấy mệt hoặc sốt. Đây là tình trạng cần được đánh giá khẩn, vì chậm điều trị có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Chấn thương và các nguyên nhân khác

Người cao tuổi có thể đau gối sau một lần vấp ngã, trẹo chân hoặc vận động không thuận. Ngoài phần xương, đầu gối còn có sụn chêm, dây chằng và các mô quanh khớp, tổn thương ở những cấu trúc này cũng có thể gây đau.

• Đau sau ngã hoặc trẹo gối cần ghi lại thời điểm chấn thương, mức sưng và khả năng đứng chịu lực. Nếu gối biến dạng, đau dữ dội hoặc không chịu được trọng lượng cơ thể, cần đến cơ sở cấp cứu.
• Đau ở các mô quanh khớp, một số người đau ở vùng cạnh gối hơn là cảm giác đau sâu trong khớp. Vị trí đau có thể gợi ý hướng khám nhưng không đủ để tự xác định tổn thương gân, dây chằng hay túi hoạt dịch.
• Đau kéo dài không rõ nguyên nhân có thể thay đổi theo hoạt động hoặc đi kèm nhiều bệnh lý khác. Nếu không cải thiện, bác sĩ cần khai thác thêm thay vì mặc định người cao tuổi chỉ bị mòn khớp.

Tránh xoay vặn mạnh đầu gối đang đau để tự kiểm tra tổn thương. Thay vào đó, hãy ghi lại thời điểm đau xuất hiện, các động tác làm đau tăng và những thay đổi khi đi lại để trao đổi với bác sĩ.

Chấn thương khớp gối

Chẩn đoán đau khớp gối

Khi người cao tuổi đến khám vì đau đầu gối, bác sĩ thường bắt đầu bằng cuộc trao đổi về triệu chứng và khả năng đi lại. Các câu hỏi có thể gồm đau từ bao giờ, đau một hay hai bên, có té ngã hay sưng nóng không, bệnh nền nào đang điều trị và những thuốc người bệnh đã sử dụng.

• Đặc điểm cơn đau: Thời điểm đau, hoàn cảnh xuất hiện và tiến triển giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân cơ học, viêm hoặc chấn thương. Đau tăng sau hoạt động không tự chứng minh thoái hóa.
• Khả năng vận động: Bác sĩ xem người bệnh đi đứng, gập duỗi gối và chịu lực ra sao. Đánh giá chức năng giúp xác định cơn đau ảnh hưởng đến sinh hoạt ở mức nào.
• Khám khớp và vùng liên quan: Tình trạng sưng, nóng, biến dạng hoặc hạn chế cử động cần được kiểm tra. Một số dấu hiệu bất thường làm thay đổi mức độ khẩn cấp và hướng xét nghiệm.
• Tiền sử bệnh và thuốc đang dùng: Bệnh thận, tim mạch, tiêu hóa hoặc thuốc điều trị lâu dài có thể ảnh hưởng đến lựa chọn giảm đau.

Với biểu hiện thoái hóa khớp điển hình, bác sĩ có thể chẩn đoán dựa trên lâm sàng mà không cần chỉ định hình ảnh thường quy [2]. Ngược lại, khi nghi nhiễm khuẩn, chấn thương hoặc bệnh lý khác, hướng kiểm tra có thể thay đổi đáng kể.

Điều trị đau khớp gối ở người cao tuổi

Để chọn cách giảm đau phù hợp, bác sĩ cần xác định nguyên nhân và xem mức đau ảnh hưởng ra sao đến đi lại, sinh hoạt. Bệnh nền cùng những thuốc đang sử dụng cũng ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị.

Chăm sóc tại nhà, vận động và kiểm soát cân nặng

Khi bác sĩ đánh giá đau do thoái hóa khớp và không có dấu hiệu cần xử trí cấp, vận động trị liệu phù hợp có thể giúp cải thiện khả năng sử dụng khớp.

• Điều chỉnh hoạt động hằng ngày, chia nhỏ những hoạt động làm đau tăng, xen kẽ thời gian nghỉ và quan sát phản ứng của khớp. Nếu đi cầu thang khiến đau rõ, có thể tạm giảm số lượt di chuyển trong khi chờ được tư vấn phù hợp.
• Duy trì vận động theo khả năng, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên viên phục hồi chức năng về bài tập phù hợp, nhất là khi đau kéo dài hoặc vận động hạn chế.
• Kiểm soát cân nặng khi thừa cân với người có thoái hóa khớp gối và thừa cân, điều chỉnh cân nặng có thể mang lại lợi ích.
• Sắp xếp hỗ trợ khi di chuyển, người thân có thể giúp người bệnh đi lại thuận tiện hơn, tránh lối đi vướng víu và trao đổi với nhân viên y tế nếu cần dụng cụ hỗ trợ.
• Chườm lạnh khi phù hợp qua một lớp khăn có thể giúp giảm khó chịu ở một số trường hợp đau khớp thông thường. Không đặt đá trực tiếp lên da, không dùng chườm để trì hoãn thăm khám nếu khớp nóng sưng đột ngột hoặc có dấu hiệu nghi nhiễm khuẩn.

Khi mới tập, người thoái hóa khớp có thể hơi đau hoặc khó chịu lúc đầu, mức vận động nên được tăng dần theo kế hoạch đã trao đổi với nhân viên y tế. Nếu đau tăng rõ, kéo dài hoặc xuất hiện sưng nóng bất thường, cần trao đổi để điều chỉnh bài tập và đánh giá lại. Đặc biệt, khi có sưng đau cấp, đau dữ dội hoặc mới bị ngã không đứng được, cần được đánh giá trước khi tiếp tục luyện tập.

Vận động phù hợp và kiểm soát cân nặng

Điều trị bằng thuốc và các phương pháp không phẫu thuật

Không nên tự chọn thuốc điều trị đau khớp gối chỉ vì người quen từng dùng có hiệu quả. Ở người cao tuổi, bệnh thận, tim mạch, bệnh tiêu hóa và những thuốc đang dùng có thể làm thay đổi đáng kể mức độ an toàn.

• Thuốc chống viêm bôi: Với một số trường hợp thoái hóa khớp gối cần thuốc, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc chống viêm không steroid dạng bôi.
• Thuốc giảm đau hoặc chống viêm uống: Có thể chỉ phù hợp trong một số tình huống sau khi đánh giá lợi ích và nguy cơ. Người bệnh không nên tự phối hợp nhiều thuốc, tăng liều hoặc kéo dài thời gian sử dụng khi triệu chứng không cải thiện.
• Tiêm nội khớp: Ở người thoái hóa khớp gối được lựa chọn phù hợp, bác sĩ có thể cân nhắc tiêm corticosteroid để giảm triệu chứng trong thời gian ngắn [2].

Không có cơ sở để hứa rằng một mũi tiêm sẽ tái tạo toàn bộ sụn hoặc chữa khỏi đau gối vĩnh viễn.

Ngoài thuốc, kế hoạch điều trị có thể bao gồm hướng dẫn vận động, phục hồi chức năng và theo dõi triệu chứng. Việc lựa chọn phải dựa trên kết quả đánh giá cụ thể, không chỉ trên mong muốn giảm đau thật nhanh.

Điều trị phẫu thuật khi có chỉ định

Phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tiên chỉ vì người bệnh đã lớn tuổi hoặc có hình ảnh thoái hóa. Với những trường hợp thoái hóa khớp gối ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống dù đã được điều trị bảo tồn phù hợp, bác sĩ chuyên khoa có thể tư vấn đánh giá khả năng thay khớp [2].

• Mức ảnh hưởng đến chất lượng sống: Khó đi lại, sinh hoạt hạn chế và đau kéo dài là những vấn đề cần trao đổi, thay vì chỉ nhìn mức tổn thương trên phim chụp.
• Kết quả các phương pháp trước đó: Bác sĩ xem xét điều trị đã thử, mức cải thiện và lý do triệu chứng vẫn gây khó khăn.
• Tình trạng sức khỏe và mong muốn của người bệnh: Những bệnh đang mắc, khả năng tham gia phục hồi sau mổ và sự đồng thuận sau tư vấn đều cần được xem xét.

Quyết định mổ phải dựa trên đánh giá chuyên khoa và trao đổi đầy đủ về lợi ích, nguy cơ. Không phải người cao tuổi đau khớp gối nào cũng cần thay khớp.

Phẫu thuật khớp gối khi có chỉ định

Câu hỏi thường gặp về đau khớp gối ở người cao tuổi

Ba câu hỏi dưới đây giúp gia đình lựa chọn cách chăm sóc và chuẩn bị tốt hơn cho buổi khám.

Người cao tuổi đau khớp gối có nên đi bộ không?

Có thể đi bộ nếu nguyên nhân gây đau và khả năng vận động cho phép. Với người bị thoái hóa khớp gối đã được đánh giá, vận động phù hợp là một phần quan trọng của điều trị. Nên chọn mức hoạt động vừa sức và trao đổi với bác sĩ nếu đau tăng. Khi gối sưng nóng đột ngột, đau dữ dội hoặc không đứng chịu lực được sau ngã, không cố đi bộ mà cần được thăm khám khẩn.

Đau khớp gối có cần chụp MRI không?

Không phải ai đau khớp gối cũng cần chụp MRI. Bác sĩ thường hỏi về thời điểm đau, chấn thương, tình trạng sưng và kiểm tra khả năng vận động trước khi quyết định có cần chụp hay không. Trong nhiều trường hợp thoái hóa điển hình, đánh giá lâm sàng có thể đã đủ để định hướng điều trị, trường hợp nghi tổn thương khác có thể cần kiểm tra bổ sung.

Đau khớp gối ở người cao tuổi có chữa khỏi được không?

Khả năng cải thiện phụ thuộc vào nguyên nhân. Một số tình trạng đau khớp có thể giảm đáng kể khi được điều trị phù hợp, nhưng thoái hóa khớp là bệnh thường cần theo dõi và quản lý lâu dài. Mục tiêu điều trị có thể là giảm đau, giúp đi lại thuận tiện hơn và duy trì sinh hoạt độc lập.

Tùy nguyên nhân để điều trị đau khớp gối ở người cao tuổi

Đau khớp gối ở người cao tuổi hoàn toàn có thể cải thiện, giúp người bệnh giảm đau, hạn chế ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống. Xác định nguyên nhân, nhận biết tình huống cần khám khẩn và xây dựng kế hoạch chăm sóc vừa sức có thể giúp người bệnh chủ động hơn trong sinh hoạt.

Nếu cần đánh giá tình trạng đau gối kéo dài, người bệnh có thể tìm hiểu dịch vụ khám và điều trị chuyên sâu Cơ xương khớp tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic và liên hệ để được tư vấn, đặt lịch thăm khám sớm!

Bài viết cung cấp thông tin sức khỏe chung, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo

• Bộ Y tế. Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh cơ xương khớp, Quyết định 361/QĐ-BYT (2014), mục thoái hóa khớp gối, tr. 124 - 127. Xem hướng dẫn Bộ Y tế
• NICE. Osteoarthritis in over 16s: diagnosis and management, NG226 (2022), mục 1.1 - 1.6. Xem hướng dẫn NICE
• NHS. Joint pain (cập nhật 2026). Xem NHS - Đau khớp
• NHS. Septic arthritis. Xem NHS - Viêm khớp nhiễm khuẩn