Khám phụ khoa định kỳ giúp chị em theo dõi sức khỏe sinh sản, hiểu rõ về chu kỳ kinh nguyệt, những thay đổi ở vùng kín và phát hiện bất thường cần thăm khám. Khám phụ khoa thường diễn ra bằng hỏi bệnh, tùy tình trạng để bác sĩ thăm khám lâm sàng và cân nhắc chỉ định siêu âm, xét nghiệm phù hợp.

Bài viết dưới đây giúp chị em hiểu rõ các bước khám phụ khoa, thời điểm nên đi khám và những xét nghiệm có thể được bác sĩ chỉ định. Nội dung được tham vấn chuyên môn bởi BSCKI. Trần Quỳnh Giao, Trưởng khoa Sản tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic. 

Khám phụ khoa định kỳ thường bắt đầu bằng việc bác sĩ hỏi về kinh nguyệt, triệu chứng và tiền sử sức khỏe; sau đó khám vùng kín, siêu âm hoặc đề nghị xét nghiệm nếu cần. Không phải ai cũng cần thực hiện đầy đủ các bước trong một buổi khám. Lịch khám phụ thuộc tình trạng sức khỏe, tiền sử và hướng dẫn của bác sĩ; nếu có dấu hiệu bất thường, bạn nên đi khám sớm thay vì chờ lịch định kỳ. Lịch xét nghiệm Pap/HPV để sàng lọc ung thư cổ tử cung được tính riêng.

Vì sao cần khám phụ khoa định kỳ?

Khám phụ khoa định kỳ là thăm khám và tư vấn về sức khỏe cơ quan sinh dục và khả năng sinh sản của phụ nữ. Ngay cả khi không có các dấu hiệu bất thường, chị em vẫn có thể đi khám để theo dõi chu kỳ kinh và phát hiện sớm những thay đổi ở vùng kín hoặc thực hiện sàng lọc ung thư cổ tử cung đúng lịch.

Bác sĩ sẽ hỏi về sức khỏe hiện tại và các lần khám trước, sau đó trao đổi xem có cần kiểm tra trực tiếp hay làm xét nghiệm không. Các hạng mục được lựa chọn theo tình trạng của từng người, thay vì áp dụng một danh sách giống nhau cho tất cả [2, 3].

Khám phụ khoa mang lại những lợi ích thiết thực:

• Bạn có thể trao đổi với bác sĩ về kinh nguyệt không đều, đau bụng dưới, ngứa rát hoặc khí hư thay đổi. Bác sĩ sẽ giải thích triệu chứng nào cần kiểm tra thêm.
• Kết quả xét nghiệm cũ, bệnh từng điều trị và các triệu chứng mới giúp bác sĩ xác định bạn có cần tái khám, kiểm tra thêm hay tiếp tục theo dõi.
• Bác sĩ có thể xem thời điểm làm Pap hoặc HPV gần nhất và giải thích khi nào nên làm tiếp theo hướng dẫn phù hợp [1, 2].
• Nếu ra máu khác thường, đau vùng chậu hoặc khí hư thay đổi, bạn nên trao đổi với bác sĩ thay vì tự đoán nguyên nhân.
• Sau buổi khám, bạn sẽ biết có cần làm xét nghiệm, theo dõi triệu chứng hay quay lại vào thời điểm nào.

Khám phụ khoa giúp phụ nữ theo dõi sức khỏe sinh sản

Lịch khám phụ khoa định kỳ và dấu hiệu cần khám sớm

Bao lâu nên khám phụ khoa định kỳ một lần là câu hỏi rất phổ biến. Lịch phù hợp phụ thuộc sức khỏe hiện tại, kết quả khám trước và việc bạn có đang gặp triệu chứng hay không. Đặc biệt, lịch khám phụ khoa khác với lịch xét nghiệm Pap hoặc HPV để sàng lọc ung thư cổ tử cung. Vì thế, mốc 6 tháng/lần không nên được hiểu là yêu cầu bắt buộc cho tất cả phụ nữ [1 - 3].

Lịch khám phụ khoa định kỳ

Chị em có thể chủ động thăm khám phụ khoa để được tư vấn về sức khỏe sinh sản, đặc biệt khi đã lâu chưa kiểm tra hoặc chưa rõ lịch sàng lọc ung thư cổ tử cung của mình. Tần suất khám sẽ phụ thuộc vào độ tuổi, tiền sử bệnh, triệu chứng và kết quả của những lần khám trước.

Theo hướng dẫn chăm sóc sức khỏe phụ nữ của ACOG, bác sĩ lựa chọn các bước khám dựa trên tiền sử, triệu chứng và nhu cầu của người bệnh [2, 3].

Có thể chia thành những tình huống dễ hiểu sau:

• Nếu đang khỏe và không có triệu chứng, bạn có thể hỏi bác sĩ khi nào nên trở lại để kiểm tra sức khỏe hoặc sàng lọc, dựa trên tuổi, tiền sử và kết quả đã có.
• Khi mới xuất hiện tình trạng ngứa rát, đau, ra máu khác thường hoặc khó chịu kéo dài, hãy đặt lịch khám sớm thay vì đợi đến ngày khám định kỳ.
• Nếu đang điều trị hoặc theo dõi bệnh phụ khoa, hãy tái khám theo lịch bác sĩ đã hẹn, kể cả khi triệu chứng đã giảm.
• Nếu đã làm Pap hoặc HPV, hãy lưu ngày xét nghiệm, kết quả và lịch hẹn được hướng dẫn. Bạn không cần tự làm lại mỗi khi đến khám phụ khoa [1].

Xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung được thực hiện theo lịch phù hợp

Những dấu hiệu cần khám phụ khoa sớm

Bạn nên đi khám sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu khác với bình thường, nhất là khi chúng kéo dài, tái phát hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt. Ví dụ như khí hư có mùi lạ hay đau bụng dưới có thể có nhiều nguyên nhân; chỉ quan sát triệu chứng tại nhà không đủ để xác định bệnh [2, 3].

Những biểu hiện cần chú ý gồm:

• Ra máu giữa hai kỳ kinh, sau quan hệ hoặc sau mãn kinh đều nên được bác sĩ đánh giá. Bạn nên ghi lại thời điểm và lượng máu để trao đổi khi khám.
• Cơn đau bụng dưới hoặc vùng chậu kéo dài, lặp lại hay gây khó khăn trong sinh hoạt cần được chú ý. Bác sĩ có thể hỏi đau bắt đầu lúc nào và có liên quan kỳ kinh không.
• Khí hư ra nhiều khác thường, đổi màu hoặc có mùi khó chịu, nhất là khi kèm ngứa rát, là lý do nên trao đổi với bác sĩ.
• Nếu đau khi quan hệ, bạn có thể trao đổi riêng với bác sĩ. Triệu chứng này giúp bác sĩ lựa chọn cách kiểm tra phù hợp.
• Nếu xét nghiệm Pap, HPV hoặc một lần khám trước cho thấy vấn đề cần theo dõi, hãy trở lại đúng hẹn.

Khi đau dữ dội, chảy máu nhiều, choáng hoặc ngất, hãy đến cơ sở y tế cấp cứu thay vì chờ lịch khám thông thường. Các dấu hiệu trên chỉ giúp bạn nhận biết thời điểm nên tìm bác sĩ; chúng không cho biết chính xác nguyên nhân.

Ra máu bất thường hoặc đau vùng chậu kéo dài nên được bác sĩ đánh giá

Phân biệt khám phụ khoa với xét nghiệm sàng lọc

Khám phụ khoa là buổi bác sĩ hỏi về tình trạng sức khỏe, khám khi cần và tư vấn hướng theo dõi. Còn Pap và HPV là hai xét nghiệm phục vụ sàng lọc ung thư cổ tử cung. Pap tìm những thay đổi bất thường ở tế bào cổ tử cung; xét nghiệm HPV nguy cơ cao kiểm tra sự hiện diện của những loại virus HPV liên quan đến nguy cơ tổn thương cổ tử cung [1 - 3].

Vì mục đích khác nhau, bạn có thể đi khám phụ khoa mà chưa đến lịch làm Pap hoặc HPV. Bảng dưới đây giúp phân biệt:

Theo hướng dẫn của Bộ Y tế, sàng lọc ung thư cổ tử cung thường quy áp dụng cho phụ nữ 21 - 65 tuổi đã quan hệ tình dục, trong đó ưu tiên nhóm 30 - 49 tuổi. Với người thuộc nhóm phù hợp, xét nghiệm tế bào cổ tử cung (Pap) thường được thực hiện cách nhau 3 năm từ tuổi 21, xét nghiệm HPV DNA/mRNA nguy cơ cao thường cách nhau 5 năm từ tuổi 25 [1].

Đó là lịch sàng lọc thường quy, không phải lịch khám phụ khoa nói chung. Người từng có kết quả bất thường, sống chung với HIV hoặc đã điều trị tổn thương cổ tử cung có thể cần lịch riêng do bác sĩ hướng dẫn. Vì vậy, hãy mang theo kết quả cũ để được tư vấn đúng trường hợp.

Khám phụ khoa và xét nghiệm Pap/HPV có mục đích khác nhau

Khám phụ khoa định kỳ gồm những gì?

Một buổi khám phụ khoa thường bắt đầu bằng việc bác sĩ hỏi về tình trạng sức khỏe và các triệu chứng đang gặp. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể khám trực tiếp, siêu âm hoặc đề nghị làm thêm xét nghiệm. Các bước này được lựa chọn theo nhu cầu thăm khám và tình trạng của từng người, thay vì áp dụng giống nhau cho tất cả.

Khai thác tiền sử và khám phụ khoa lâm sàng

Bước đầu tiên thường là hỏi bệnh. Bác sĩ sẽ hỏi bạn đến khám vì muốn kiểm tra định kỳ hay đang gặp một biểu hiện khó chịu. Các câu hỏi có thể liên quan đến kỳ kinh gần nhất, những thay đổi ở vùng kín, các lần khám trước và thuốc đang sử dụng. Bạn chỉ cần kể theo cách dễ hiểu, không cần biết tên bệnh hay dùng đúng thuật ngữ chuyên môn.

Những thông tin nên chuẩn bị để trao đổi gồm:

• Bạn nên nhớ ngày bắt đầu kỳ kinh gần nhất, chu kỳ thường đều hay không và gần đây có ra máu giữa kỳ hoặc thay đổi nào không.
• Hãy kể rõ nếu có đau, ngứa, rát, khí hư thay đổi hoặc khó chịu khi quan hệ, kèm thời điểm bắt đầu và mức độ thường xuyên.
• Nếu có, hãy mang theo giấy khám, kết quả Pap/HPV, siêu âm hoặc toa thuốc liên quan.
• Bạn cũng có thể nói với bác sĩ nếu đây là lần đầu khám phụ khoa, chưa quan hệ tình dục, sợ đau hoặc muốn được giải thích trước thao tác.

Khi bác sĩ hỏi về kinh nguyệt, bạn có thể nói chu kỳ thường kéo dài bao lâu, gần đây có ra máu giữa kỳ hay thay đổi gì khiến mình lo lắng. Nếu đã dùng thuốc để xử lý ngứa rát hoặc đau trước buổi khám, hãy nói rõ tên thuốc và thời điểm sử dụng. Những chi tiết nhỏ này giúp cuộc trao đổi cụ thể hơn, nhất là khi triệu chứng đã giảm vào đúng ngày đến khám.

Nếu cần khám trực tiếp, bác sĩ có thể quan sát vùng sinh dục bên ngoài và lựa chọn cách khám phù hợp với triệu chứng. Một số tình huống cần đánh giá sâu hơn, nhưng phương pháp cụ thể phải được giải thích và trao đổi trước khi thực hiện. Bạn có thể nói rõ nếu đang đau, lo lắng hoặc muốn tạm dừng.

Với người không có triệu chứng, khám vùng chậu không phải bước bắt buộc ở mọi lần hẹn theo quan điểm của ACOG [2, 3]. Điều này không làm giảm giá trị của buổi khám: hỏi bệnh, tư vấn và lên lịch theo dõi vẫn là những phần hữu ích.

Trao đổi về triệu chứng và tiền sử sức khỏe trước khi khám

Siêu âm phụ khoa theo chỉ định

Siêu âm giúp bác sĩ quan sát hình ảnh một số cấu trúc trong vùng chậu khi có lý do cần kiểm tra. Đây là một bước có thể được chỉ định, chứ không phải phần mặc định của mọi lần khám phụ khoa.

Thông thường, người bệnh quan tâm nhất đến hai điều: có cần siêu âm ở lần khám này không và siêu âm giúp trả lời câu hỏi gì. Bác sĩ có thể đối chiếu triệu chứng với kết quả đã có trước khi quyết định. Nếu từng siêu âm ở nơi khác, bạn nên mang theo kết quả để bác sĩ biết đã kiểm tra những gì và có cần làm lại hay không.

Nếu bác sĩ đề nghị siêu âm, bạn nên hỏi:

• Bạn có thể hỏi bác sĩ muốn quan sát vùng nào và cần làm rõ vấn đề gì từ triệu chứng hoặc lần khám trước.
• Bác sĩ có thể giới thiệu siêu âm qua thành bụng hoặc cách khác phù hợp. Bạn có thể hỏi rõ về phương pháp trước khi đồng ý thực hiện.
• Kết quả siêu âm bổ sung thông tin cho buổi khám nhưng không thay thế mọi xét nghiệm khác. Nếu vẫn đau hoặc khó chịu, hãy báo bác sĩ ngay cả khi kết quả chưa thấy bất thường.
• Sau khi có kết quả, bạn nên hỏi bác sĩ những điều cần theo dõi và thời điểm tái khám nếu có.

Bác sĩ lựa chọn phương pháp siêu âm phù hợp với từng trường hợp

Các xét nghiệm có thể được chỉ định

Tùy từng trường hợp, có người cần lấy mẫu xét nghiệm nhưng cũng có người chưa cần. Bác sĩ sẽ cân nhắc xét nghiệm để kiểm tra triệu chứng, sàng lọc ung thư cổ tử cung theo lịch hoặc theo dõi kết quả đã có.

Các nhóm xét nghiệm có thể được bác sĩ trao đổi gồm:

• Khi bị ngứa rát, khí hư thay đổi hay có dấu hiệu khác, bác sĩ có thể đề nghị lấy mẫu để kiểm tra. Loại xét nghiệm tùy tình trạng; chỉ màu sắc khí hư không đủ xác định bệnh.
• Nếu tiền sử hoặc triệu chứng cho thấy cần kiểm tra thêm, bác sĩ sẽ giải thích lựa chọn phù hợp và lý do đề nghị.
• Xét nghiệm Pap kiểm tra những thay đổi bất thường ở tế bào cổ tử cung để phục vụ sàng lọc ung thư cổ tử cung, không dùng để tìm tất cả bệnh phụ khoa [1].
• Xét nghiệm HPV nguy cơ cao kiểm tra nhóm HPV liên quan đến nguy cơ tổn thương cổ tử cung. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, kết quả cũ và hướng dẫn sàng lọc để tư vấn thời điểm làm [1].
• Khi một kết quả trước đây bất thường, bác sĩ có thể hẹn xét nghiệm lại theo lịch riêng thay vì lịch sàng lọc thông thường.

Các xét nghiệm được lựa chọn theo triệu chứng và nhu cầu sàng lọc

Các bước thăm khám phụ khoa định kỳ

Buổi khám phụ khoa thường bắt đầu bằng hỏi bệnh, sau đó bác sĩ khám hoặc đề nghị làm thêm xét nghiệm nếu cần. Quy trình cụ thể có thể thay đổi theo tình trạng sức khỏe. Trước khi thăm khám, bạn hãy chủ động chuẩn bị những thông tin như: ngày bắt đầu kỳ kinh gần nhất, các triệu chứng bất thường hoặc những câu hỏi cần trao đổi với bác sĩ và kết quả thăm khám cũ nếu có.

Các bước khám phụ khoa định kỳ thường diễn ra gồm:

• Khi đặt lịch, hãy cho cơ sở y tế biết bạn muốn kiểm tra định kỳ hay đang có triệu chứng. Nếu có biểu hiện đáng lo, hãy hỏi về thời điểm nên được đánh giá thay vì tự chọn gói khám.
• Trước buổi hẹn, hãy mang theo các kết quả khám, Pap/HPV và toa thuốc liên quan. Ghi ngắn gọn thời điểm xuất hiện triệu chứng và những điều cần hỏi.
• Khi gặp bác sĩ, hãy trình bày tiền sử, triệu chứng, băn khoăn về thủ thuật và những lưu ý cá nhân, kể cả khi chưa quan hệ tình dục hoặc đang dùng thuốc tại chỗ.
• Sau khi trao đổi tình trạng sức khỏe, hãy hỏi bác sĩ về mục đích của những thao tác hoặc xét nghiệm được đề nghị. Không phải mọi hạng mục đều cần thực hiện trong cùng một buổi.
• Tùy trường hợp, buổi khám có thể chỉ gồm tư vấn hoặc thêm khám trực tiếp, siêu âm, lấy mẫu. Hãy báo ngay nếu khó chịu hoặc muốn tạm dừng thao tác.
• Cuối buổi, hãy hỏi ý nghĩa kết quả, những bước cần làm tiếp theo, thời điểm tái khám và biểu hiện nào cần liên hệ bác sĩ sớm hơn.

Thời điểm khám phụ khoa phù hợp tùy mục đích thăm khám

Câu hỏi thường gặp về khám phụ khoa định kỳ

Chưa quan hệ tình dục có cần khám phụ khoa định kỳ không?

Không nhất thiết phải khám theo một lịch cố định nếu không có triệu chứng. Người chưa quan hệ tình dục vẫn có thể đến bác sĩ phụ khoa khi cần tư vấn hoặc khi bị đau bụng dưới, rối loạn kinh nguyệt, ngứa rát hay có vấn đề khác. Bạn nên thông báo điều này để bác sĩ lựa chọn cách khám phù hợp.

Khám bằng mỏ vịt hoặc siêu âm đầu dò không phải bước mặc định cho mọi người. Lịch xét nghiệm sàng lọc ung thư cổ tử cung cũng có điều kiện riêng theo hướng dẫn của Bộ Y tế [1 - 3].

Khám phụ khoa định kỳ có đau không?

Phần hỏi bệnh và tư vấn không gây đau. Nếu cần khám trực tiếp hoặc lấy mẫu xét nghiệm, một số người có thể thấy khó chịu. Cảm giác ở mỗi người khác nhau; bạn hãy báo ngay nếu đau hoặc muốn bác sĩ dừng thao tác.

Khám phụ khoa có cần nhịn ăn không?

Thông thường, chỉ đi tư vấn hoặc khám phụ khoa không có nghĩa phải nhịn ăn. Một số xét nghiệm khác có thể yêu cầu chuẩn bị riêng. Nếu đã được chỉ định xét nghiệm, bạn nên hỏi cơ sở y tế trước ngày hẹn để được hướng dẫn chính xác.

Nên khám phụ khoa vào thời điểm nào trong chu kỳ kinh?

Nếu có lịch lấy mẫu xét nghiệm Pap hoặc HPV, nên hỏi trước về thời điểm phù hợp. Theo hướng dẫn của NHS, khi lấy mẫu sàng lọc cổ tử cung nên chọn ngày không có kinh nếu có thể và tránh một số thuốc, kem hoặc chất bôi trơn dùng trong âm đạo trong hai ngày trước xét nghiệm [4]. Nếu đang dùng thuốc bác sĩ kê, hãy hỏi người điều trị chứ không tự ý ngừng thuốc. Với những buổi khám vì triệu chứng bất thường, thời điểm đi khám có thể cần được cân nhắc riêng.

Nên đi khám sau hết kinh 3 - 5 ngày

Khám phụ khoa định kỳ giúp bạn hiểu rõ sức khỏe của mình và biết khi nào cần kiểm tra thêm. Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, tiền sử và kết quả trước đó để tư vấn cách khám, xét nghiệm phù hợp. Nếu có dấu hiệu bất thường, hãy chủ động đến khám sớm thay vì đợi kỳ khám tiếp theo.

Để đăng ký thăm khám phụ khoa, khám định kỳ hoặc làm tầm soát ung thư cổ tử cung, hãy liên hệ tới Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được thăm khám và tư vấn cùng các bác sĩ chuyên khoa Sản giàu kinh nghiệm.

Các thông tin trong bài mang tính giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định riêng của bác sĩ.

Tài liệu tham khảo:

[1] Bộ Y tế. Quyết định 3792/QĐ-BYT ngày 17/12/2024, ban hành Hướng dẫn dự phòng và kiểm soát ung thư cổ tử cung. https://moh.gov.vn/documents/20182/0/3-HD%2BDP%26KS%2BUTCTC-Final.pdf/e66acc1f-012a-4dcc-bbae-a29be596ea9e?version=1.0

[2] American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Well-Woman Visit (2018, reaffirmed 2024). https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2018/10/well-woman-visit

[3] ACOG. The Utility of and Indications for Routine Pelvic Examination (2018). https://www.acog.org/clinical/clinical-guidance/committee-opinion/articles/2018/10/the-utility-of-and-indications-for-routine-pelvic-examination

[4] NHS. How to book cervical screening. https://www.nhs.uk/tests-and-treatments/cervical-screening/how-to-book/