Rất nhiều người cho rằng, đột quỵ thường chỉ liên quan đến tuổi tác, tăng huyết áp hoặc các bệnh tim mạch. Tuy nhiên, ít ai biết rằng, trong những ngày nắng nóng cực đoan cũng có thể làm tăng nguy cơ khởi phát đột quỵ, đặc biệt là ở người cao tuổi, người mắc bệnh nền và người thường làm việc ngoài trời. Theo Tổ chức Đột quỵ Thế giới (WSO), hàng năm có hơn 12 triệu ca đột quỵ mới, trong đó đột quỵ do nắng nóng là một trong những nguyên nhân thúc đẩy nguy cơ khởi phát bệnh. Thời tiết nắng nóng kéo dài có thể khiến cơ thể mất nước, máu cô đặc hơn, huyết áp biến động và tăng khả năng hình thành cục máu đông. Vì vậy, nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo đột quỵ do nắng nóng, hiểu rõ nhóm đối tượng nguy cơ cao và chủ động phòng tránh là cách quan trọng để bảo vệ sức khỏe trong mùa hè. Để hiểu rõ hơn về dấu hiệu đột quỵ sớm, hãy cùng Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic tìm hiểu trong bài viết dưới đây.

Đột quỵ do nắng nóng là tình trạng đột quỵ xảy ra hoặc được thúc đẩy bởi các nguyên nhân liên quan đến thời tiết nóng bức như mất nước, máu cô đặc, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và biến động huyết áp. Các dấu hiệu cảnh báo thường gặp gồm méo miệng, yếu hoặc tê liệt một bên tay chân, nói ngọng, đau đầu dữ dội, chóng mặt, lơ mơ hoặc ngất xỉu. Khi phát hiện các dấu hiệu này, cần gọi cấp cứu ngay vì mỗi phút trôi qua có thể làm tăng nguy cơ tổn thương não. Để phòng tránh đột quỵ do nắng nóng, cần uống đủ nước, hạn chế ra ngoài vào giờ nắng gắt, kiểm soát tốt bệnh nền và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường của cơ thể.

Đột quỵ do nắng nóng là gì?

Đột quỵ do nắng nóng là cách gọi phổ biến để chỉ tình trạng đột quỵ xảy ra trong hoặc sau khi cơ thể tiếp xúc với thời tiết nắng nóng kéo dài. Đây không phải là một loại đột quỵ riêng biệt mà là đột quỵ não được khởi phát hoặc làm tăng nguy cơ bởi các yếu tố liên quan đến nhiệt độ cao như mất nước, cô đặc máu, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và biến động huyết áp.

Khi cơ thể bị mất nước nghiêm trọng, lưu lượng máu đến não có thể bị ảnh hưởng, đồng thời hệ tim mạch phải hoạt động nhiều hơn để điều hòa thân nhiệt. Điều này khiến người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường trở thành nhóm đối tượng dễ gặp biến cố đột quỵ hơn trong những đợt nắng nóng kéo dài.

Điều quan trọng cần nhớ là đột quỵ do nắng nóng không khác về bản chất so với đột quỵ thông thường. Điểm khác biệt nằm ở chỗ thời tiết nắng nóng là yếu tố làm tăng nguy cơ khởi phát cơn đột quỵ, đặc biệt ở những người vốn đã có các yếu tố nguy cơ tim mạch và mạch máu não.

Đột quỵ do nắng nóng xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với thời tiết nắng nóng kéo dài (Ảnh tạo bởi AI)

Nguyên nhân làm tăng nguy cơ bị đột quỵ vào mùa hè

Có rất nhiều người cho rằng đột quỵ chỉ liên quan đến tuổi tác hoặc các bệnh lý tim mạch,... nhưng nguyên nhân do thời tiết nắng nóng cũng làm tăng yếu tố nguy cơ đáng chú ý. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể phải liên tục điều chỉnh để duy trì thân nhiệt ổn định, dẫn đến tình trạng mất nước, rối loạn điện giải và thay đổi huyết động. Những thay đổi này có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, gây biến động huyết áp và tạo điều kiện thuận lợi để đột quỵ xảy ra, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh nền. 

Mất nước khiến máu cô đặc, làm tăng nguy cơ tắc mạch não

Nắng nóng khiến cơ thể tăng tiết mồ hôi để duy trì thân nhiệt ổn định. Nếu lượng nước mất đi không được bù đắp đầy đủ, cơ thể sẽ rơi vào trạng thái mất nước. Khi đó, thể tích huyết tương giảm, máu trở nên cô đặc hơn và lưu thông chậm hơn trong hệ tuần hoàn. Đây là một trong những cơ chế quan trọng làm tăng nguy cơ đột quỵ thiếu máu não trong những ngày thời tiết oi bức.

Đối với người khỏe mạnh, cơ thể vẫn có khả năng thích nghi nhất định. Tuy nhiên, ở người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch, tình trạng mất nước kéo dài có thể làm gia tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và gây tắc nghẽn mạch máu não.

• Làm giảm lượng máu tuần hoàn trong cơ thể.
• Tăng độ nhớt của máu khiến máu lưu thông chậm hơn.
• Tạo điều kiện cho tiểu cầu kết dính và hình thành huyết khối.
• Làm giảm lượng oxy và dưỡng chất cung cấp cho não.
• Gia tăng nguy cơ tắc nghẽn các mạch máu não đã bị xơ vữa.
• Làm nặng thêm các bệnh lý tim mạch sẵn có.
• Tăng nguy cơ đột quỵ thiếu máu não ở người có yếu tố nguy cơ.
• Dễ gây chóng mặt, choáng váng và tụt huyết áp do giảm thể tích tuần hoàn.
• Khi kết hợp với lao động nặng ngoài trời, nguy cơ biến cố mạch máu não càng cao.
• Người cao tuổi thường có cảm giác khát nước kém nên dễ bị mất nước mà không nhận biết.

Mất nước khiến máu đặc hơn làm tăng nguy cơ tắc mạch máu não (Ảnh internet)

Gây mất ổn định huyết áp và tuần hoàn tim mạch

Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể phải huy động nhiều cơ chế để giải nhiệt. Các mạch máu dưới da giãn ra nhằm tăng khả năng thải nhiệt, trong khi tim phải hoạt động nhiều hơn để duy trì lưu lượng máu đến các cơ quan quan trọng. Sự thay đổi này có thể gây áp lực đáng kể lên hệ tim mạch, đặc biệt ở người đang mắc tăng huyết áp hoặc bệnh tim.

Nhiều người cho rằng trời nóng chỉ làm huyết áp giảm, nhưng thực tế huyết áp có thể dao động thất thường trong ngày. Chính những biến động này có thể làm tăng nguy cơ xảy ra các biến cố mạch máu não.

• Làm tim đập nhanh hơn để đáp ứng nhu cầu tuần hoàn.
• Tăng gánh nặng cho cơ tim trong điều kiện nhiệt độ cao.
• Gây dao động huyết áp bất thường ở người có bệnh nền.
• Làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp tim.
• Giảm khả năng tự điều hòa lưu lượng máu lên não.
• Có thể thúc đẩy tình trạng vỡ mạch máu não ở người tăng huyết áp không kiểm soát.
• Làm xuất hiện các triệu chứng như hồi hộp, đau đầu, hoa mắt, chóng mặt.
• Gia tăng nguy cơ thiếu máu não thoáng qua.
• Tăng nguy cơ nhập viện vì các biến cố tim mạch trong mùa hè.
• Đặc biệt nguy hiểm ở người từng có tiền sử đột quỵ hoặc bệnh mạch vành.

Ảnh hưởng đến huyết áp và tuần hoàn tim mạch (Ảnh internet)

Tăng nguy cơ hình thành cục máu đông

Phần lớn các trường hợp đột quỵ hiện nay là đột quỵ thiếu máu não do cục máu đông gây tắc nghẽn mạch máu não. Thời tiết nắng nóng kéo dài có thể làm gia tăng nguy cơ hình thành huyết khối thông qua nhiều cơ chế khác nhau, từ mất nước, giảm lưu lượng máu cho đến thay đổi hoạt động đông máu của cơ thể.

Khi máu trở nên cô đặc hơn, các thành phần trong máu có xu hướng dễ kết dính với nhau hơn bình thường. Nếu cục máu đông hình thành và di chuyển lên não, hậu quả có thể là đột quỵ cấp tính.

• Mất nước làm tăng độ cô đặc của máu.
• Dòng máu lưu thông chậm hơn trong lòng mạch.
• Tăng khả năng kết dính của tiểu cầu.
• Gia tăng hoạt động của các yếu tố đông máu.
• Làm cục máu đông dễ hình thành trên nền mảng xơ vữa động mạch.
• Tăng nguy cơ tắc nghẽn động mạch não.
• Nguy cơ cao hơn ở người hút thuốc lá.
• Nguy cơ cao hơn ở người béo phì hoặc ít vận động.
• Người mắc rung nhĩ dễ hình thành huyết khối từ tim lên não.
• Là cơ chế được xem là quan trọng nhất liên quan đến đột quỵ thiếu máu não trong thời tiết nắng nóng.

Nắng nóng, nhiệt độ cao làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông (Ảnh internet)

Tăng gánh nặng cho não bộ và các cơ quan quan trọng

Não là cơ quan tiêu thụ nhiều oxy và năng lượng nhất trong cơ thể. Khi thời tiết quá nóng, hệ thần kinh phải liên tục điều phối hoạt động điều hòa thân nhiệt, tuần hoàn và hô hấp để duy trì cân bằng nội môi. Điều này khiến não bộ phải hoạt động nhiều hơn bình thường trong khi nguồn cung cấp máu có thể bị ảnh hưởng bởi mất nước hoặc rối loạn tuần hoàn.

Ở người có bệnh lý nền, khả năng thích nghi với nhiệt độ cao thường kém hơn, khiến nguy cơ tổn thương não tăng lên đáng kể.

• Giảm hiệu quả điều hòa thân nhiệt của cơ thể.
• Tăng nhu cầu oxy của não.
• Làm não nhạy cảm hơn với tình trạng thiếu máu.
• Gia tăng nguy cơ rối loạn tuần hoàn não.
• Dễ xuất hiện đau đầu, chóng mặt, mất tập trung.
• Làm nặng thêm tình trạng suy giảm nhận thức ở người cao tuổi.
• Tăng nguy cơ thiếu máu não thoáng qua.
• Khiến cơ thể nhanh kiệt sức hơn khi hoạt động ngoài trời.
• Làm giảm khả năng thích nghi với các biến động huyết áp.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho các biến cố mạch máu não xảy ra.

Làm tăng gánh nặng cho não bộ và các cơ quan quan trọng (Ảnh internet)

Đối tượng có nguy cơ bị đột quỵ do nắng nóng cao

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể bị ảnh hưởng bởi thời tiết nắng nóng cực đoan, nhưng một số nhóm đối tượng có nguy cơ đột quỵ cao hơn đáng kể do khả năng thích nghi với nhiệt độ cao kém hoặc đã có sẵn các yếu tố nguy cơ tim mạch. Khi cơ thể mất nước kéo dài, máu trở nên cô đặc hơn, huyết áp dễ biến động và nguy cơ hình thành cục máu đông tăng lên. Đây là những yếu tố có thể thúc đẩy đột quỵ xảy ra, đặc biệt trong những ngày nắng nóng kéo dài..

• Người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên do khả năng điều hòa thân nhiệt suy giảm và thường có nhiều bệnh lý nền đi kèm.
• Người mắc tăng huyết áp vì huyết áp có thể dao động bất thường khi nhiệt độ môi trường tăng cao.
• Người có tiền sử đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua do nguy cơ tái phát luôn cao hơn dân số chung.
• Người mắc bệnh tim mạch như rung nhĩ, suy tim, bệnh mạch vành hoặc bệnh van tim.
• Người bị đái tháo đường vì nguy cơ tổn thương mạch máu và hình thành huyết khối cao hơn.
• Người béo phì hoặc thừa cân do hệ tim mạch phải hoạt động nhiều hơn để điều hòa thân nhiệt.
• Người có rối loạn mỡ máu hoặc xơ vữa động mạch.
• Người hút thuốc lá thường xuyên vì thành mạch máu dễ bị tổn thương và tăng nguy cơ đông máu.
• Người thường xuyên sử dụng rượu bia hoặc đồ uống có cồn trong thời tiết nóng bức.
• Người lao động ngoài trời như công nhân xây dựng, nông dân, nhân viên giao hàng hoặc công nhân môi trường.
• Người tập luyện thể thao cường độ cao dưới trời nắng nóng mà không bổ sung đủ nước.
• Người làm việc trong môi trường nhiệt độ cao kéo dài như nhà xưởng, lò hơi hoặc bếp công nghiệp.
• Người có thói quen uống ít nước hoặc thường xuyên bỏ qua cảm giác khát.
• Người mắc bệnh thận hoặc đang sử dụng thuốc lợi tiểu làm tăng nguy cơ mất nước.
• Người thường xuyên thức khuya, căng thẳng kéo dài hoặc có lối sống ít vận động.

Nếu thuộc một hoặc nhiều nhóm nguy cơ kể trên, bạn nên hạn chế ra ngoài vào thời điểm nắng gắt, duy trì đủ nước, kiểm soát tốt bệnh nền và theo dõi các dấu hiệu bất thường của cơ thể để giảm nguy cơ đột quỵ trong mùa hè.

Những đối tượng có nguy cơ bị đột quỵ do thời tiết cao (Ảnh tạo bởi AI)

Dấu hiệu cảnh báo đột quỵ do nắng nóng không nên bỏ qua

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y khoa mà mỗi phút chậm trễ đều có thể làm tăng nguy cơ tử vong hoặc để lại di chứng vĩnh viễn. Trong những ngày nắng nóng kéo dài, nguy cơ đột quỵ có thể gia tăng do mất nước, cô đặc máu và rối loạn tuần hoàn. Điều đáng lo ngại là nhiều dấu hiệu ban đầu thường xuất hiện đột ngột nhưng dễ bị nhầm lẫn với tình trạng mệt mỏi, say nắng hoặc kiệt sức do nhiệt. Nhận biết sớm các triệu chứng cảnh báo là yếu tố quyết định giúp người bệnh được cấp cứu trong "thời gian vàng", hạn chế tổn thương não và nâng cao cơ hội phục hồi. 

Méo miệng hoặc lệch mặt

Méo miệng là một trong những dấu hiệu kinh điển của đột quỵ và thường xuất hiện rất sớm. Triệu chứng này xảy ra khi vùng não kiểm soát vận động cơ mặt bị thiếu máu hoặc tổn thương đột ngột. Khác với tình trạng mỏi cơ mặt thông thường, méo miệng do đột quỵ thường xuất hiện chỉ trong vài phút và đi kèm nhiều biểu hiện thần kinh khác.

Trong thực tế, nhiều người bệnh không tự nhận thấy khuôn mặt của mình thay đổi. Dấu hiệu này thường được người thân phát hiện đầu tiên khi thấy một bên miệng bị xệ xuống, khuôn mặt mất cân đối hoặc nụ cười trở nên lệch bất thường. Đây cũng là lý do các chuyên gia khuyến cáo nên kiểm tra phản ứng cười của người nghi ngờ đột quỵ.

• Một bên khóe miệng đột ngột chảy xệ.
• Nụ cười mất cân đối rõ rệt.
• Một bên mặt gần như không cử động khi nói chuyện.
• Rãnh mũi má bên tổn thương bị mờ hoặc mất hoàn toàn.
• Không thể chu môi hoặc huýt sáo như bình thường.
• Nước bọt dễ chảy ra ngoài khi uống nước.
• Thức ăn dễ mắc lại trong khoang miệng một bên.
• Người bệnh cảm thấy mặt tê hoặc mất cảm giác.
• Khuôn mặt thay đổi đột ngột chỉ trong vài phút.
• Thường xuất hiện cùng yếu tay chân hoặc nói khó.

Điểm quan trọng là méo miệng do đột quỵ thường xuất hiện rất đột ngột. Nếu người bệnh đang hoàn toàn bình thường nhưng chỉ sau vài phút xuất hiện khuôn mặt lệch bất thường, cần nghĩ đến đột quỵ nhiều hơn là các bệnh lý thần kinh ngoại biên thông thường.

Méo miệng hoặc lệch mặt là biểu hiện đặc trưng của tai biến (Ảnh internet)

Yếu hoặc tê liệt một bên tay chân

Yếu hoặc tê liệt một bên cơ thể là dấu hiệu xuất hiện ở rất nhiều bệnh nhân đột quỵ. Nguyên nhân là do vùng não chịu trách nhiệm điều khiển vận động bị tổn thương đột ngột, khiến tín hiệu thần kinh từ não không thể truyền xuống tay hoặc chân như bình thường. Trong bối cảnh nắng nóng, nhiều người thường nhầm lẫn triệu chứng này với tình trạng mệt mỏi, tụt huyết áp hoặc kiệt sức do làm việc ngoài trời. Tuy nhiên, điểm khác biệt là cảm giác yếu cơ do đột quỵ thường xuất hiện đột ngột và rõ rệt.

Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường nhưng chỉ sau vài phút đã không thể cầm nắm đồ vật, bước đi khó khăn hoặc mất hoàn toàn khả năng vận động ở một bên cơ thể. Đây là dấu hiệu cảnh báo tổn thương não cấp tính và cần được cấp cứu càng sớm càng tốt.

• Một cánh tay hoặc một chân đột ngột yếu đi rõ rệt.
• Không thể nâng đồng thời hai tay lên ngang vai.
• Tay dễ buông rơi đồ vật dù không có chấn thương.
• Cảm giác tê bì hoặc mất cảm giác ở một bên cơ thể.
• Đi lại loạng choạng hoặc kéo lê một chân.
• Khó giữ thăng bằng khi đứng hoặc di chuyển.
• Mất khả năng phối hợp các động tác đơn giản.
• Một bên cơ thể phản ứng chậm hơn bình thường.
• Triệu chứng không cải thiện sau khi nghỉ ngơi hoặc uống nước.
• Có thể đi kèm méo miệng, nói khó hoặc chóng mặt.

Đây là một trong những dấu hiệu có giá trị chẩn đoán cao nhất của đột quỵ và tuyệt đối không nên chủ quan theo dõi tại nhà.

Yếu hoặc tê 1 bên tay chân (Ảnh internet)

Nói ngọng, nói khó hoặc không hiểu lời nói

Khả năng giao tiếp là chức năng được điều khiển bởi nhiều vùng khác nhau trong não. Khi đột quỵ xảy ra, đặc biệt là đột quỵ thiếu máu não ở bán cầu não ưu thế, người bệnh có thể mất khả năng diễn đạt hoặc hiểu ngôn ngữ. Đây là lý do nhiều bệnh nhân đột quỵ vẫn tỉnh táo nhưng không thể nói chuyện bình thường.

Điểm đặc trưng của triệu chứng này là xuất hiện đột ngột. Người bệnh có thể đang trò chuyện bình thường nhưng sau đó bắt đầu nói ngọng, phát âm khó hoặc trả lời không đúng nội dung câu hỏi. Trong nhiều trường hợp, họ nhận thức được mình muốn nói gì nhưng không thể diễn đạt thành lời.

• Đột ngột nói ngọng hoặc phát âm không rõ.
• Khó tìm từ ngữ khi giao tiếp.
• Nói lắp hoặc nói chậm bất thường.
• Không hiểu được các câu hỏi đơn giản.
• Trả lời không đúng trọng tâm.
• Nói những câu thiếu logic hoặc vô nghĩa.
• Không thể đọc thành tiếng như bình thường.
• Khó viết hoặc không viết được.
• Nhầm lẫn giữa các từ quen thuộc.
• Triệu chứng xuất hiện đột ngột và tiến triển nhanh.

Nếu người bệnh có dấu hiệu bất thường về ngôn ngữ sau khi tiếp xúc nắng nóng, cần nghĩ đến đột quỵ trước khi nghĩ đến tình trạng kiệt sức thông thường.

Rối loạn ngôn ngữ, nói ngọng (Ảnh tạo bởi AI)

Đau đầu dữ dội, chóng mặt và mất thăng bằng

Đây là nhóm triệu chứng khiến nhiều trường hợp đột quỵ bị chậm cấp cứu nhất. Trong thời tiết nắng nóng, người bệnh thường nghĩ mình chỉ bị say nắng hoặc tụt huyết áp nên cố nghỉ ngơi tại nhà. Tuy nhiên, đau đầu do đột quỵ thường có tính chất khác biệt rõ rệt.

Cơn đau thường xuất hiện đột ngột, dữ dội và đạt đỉnh trong thời gian ngắn. Người bệnh có thể mô tả đây là cơn đau đầu tồi tệ nhất từng gặp. Đồng thời, tình trạng chóng mặt thường đi kèm mất thăng bằng, khó đi lại hoặc rối loạn phối hợp vận động.

• Đau đầu dữ dội xuất hiện bất ngờ.
• Cơn đau tăng nhanh chỉ trong vài phút.
• Chóng mặt nghiêm trọng không rõ nguyên nhân.
• Mất khả năng giữ thăng bằng khi đứng.
• Đi loạng choạng hoặc nghiêng về một bên.
• Buồn nôn hoặc nôn nhiều.
• Mờ mắt hoặc nhìn đôi.
• Khó phối hợp các động tác chính xác.
• Cảm giác quay cuồng dữ dội.
• Đau đầu đi kèm yếu tay chân hoặc nói khó.

Đây là dấu hiệu thường gặp trong đột quỵ não ở  vùng thân não hoặc tiểu não, những thể đột quỵ có nguy cơ tử vong cao nếu chẩn đoán muộn.

Đau đầu, chóng mặt, mất thăng bằng  (Ảnh tạo bởi AI)

Lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc hôn mê

Rối loạn ý thức là biểu hiện cho thấy não bộ đang bị tổn thương nghiêm trọng hoặc vùng tổn thương đã ảnh hưởng đến các trung tâm thần kinh quan trọng. Trong nhiều trường hợp, đây là dấu hiệu xuất hiện ở giai đoạn muộn hơn nhưng lại có giá trị cảnh báo mức độ nguy hiểm rất cao.

Người bệnh có thể chuyển từ trạng thái tỉnh táo sang lơ mơ trong thời gian ngắn. Họ phản ứng chậm với môi trường xung quanh, không nhận biết được người thân hoặc không trả lời được những câu hỏi đơn giản. Nếu tình trạng tiến triển nặng hơn, người bệnh có thể mất ý thức hoàn toàn.

• Đột ngột buồn ngủ bất thường.
• Khó đánh thức hoặc phản ứng rất chậm.
• Không nhận biết được thời gian và địa điểm.
• Nhầm lẫn người thân quen.
• Trả lời chậm hoặc không trả lời.
• Mất khả năng tập trung.
• Co giật.
• Ngất xỉu không rõ nguyên nhân.
• Hôn mê.
• Thở bất thường hoặc suy hô hấp.

Đây là nhóm triệu chứng cho thấy đột quỵ đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng não. Người bệnh cần được đưa đến bệnh viện có đơn vị đột quỵ càng sớm càng tốt để tận dụng thời gian vàng điều trị.

Lơ mơ, rối loạn ý thức hoặc hôn mê (Ảnh tạo bởi AI)

Phân biệt đột quỵ do nắng nóng, say nắng và sốc nhiệt

Các triệu chứng ban đầu của đột quỵ do nắng nóng rất dễ bị nhầm lẫn với say nắng hoặc sốc nhiệt. Tuy nhiên, đây là những vấn đề về sức khỏe khác nhau về nguyên nhân, mức độ nguy hiểm. Phân biệt đúng giúp xử trí kịp thời, tránh gây nên những biến chứng đáng tiếc, thậm chí là nguy hiểm đến tính mạng.

Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói ngọng hoặc mất khả năng giao tiếp, hãy nghĩ đến đột quỵ trước tiên và gọi cấp cứu ngay. Không nên tự chẩn đoán là say nắng hoặc chờ triệu chứng tự cải thiện vì điều này có thể làm mất cơ hội điều trị trong thời gian vàng.

Các triệu chứng ban đầu rất dễ bị nhầm lẫn (Ảnh tạo bởi AI)

Cách xử lý khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ do nắng nóng

Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói ngọng, rối loạn ý thức hoặc đau đầu dữ dội sau khi tiếp xúc với thời tiết nắng nóng, người bệnh cần được xử trí khẩn cấp. Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y khoa mà mỗi phút trôi qua có thể khiến hàng triệu tế bào não bị tổn thương không thể phục hồi. Sơ cứu đúng cách và đưa người bệnh đến cơ sở y tế có đơn vị đột quỵ trong thời gian sớm nhất sẽ giúp tăng cơ hội điều trị thành công, giảm nguy cơ tử vong và hạn chế di chứng lâu dài.

• Gọi cấp cứu ngay khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, không chờ triệu chứng tự cải thiện vì có thể làm mất "thời gian vàng" điều trị.
• Ghi nhớ hoặc ước lượng chính xác thời điểm người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng để cung cấp cho nhân viên y tế.
• Nhanh chóng đưa người bệnh vào nơi thoáng mát, tránh tiếp tục tiếp xúc với môi trường nắng nóng hoặc nhiệt độ cao.
• Cho người bệnh nằm đầu hơi nâng khoảng 20–30 độ nếu vẫn còn tỉnh táo và tự thở được.
• Nới lỏng quần áo, cổ áo hoặc các vật dụng gây cản trở hô hấp và tuần hoàn.
• Theo dõi liên tục tình trạng ý thức, nhịp thở và khả năng đáp ứng của người bệnh trong lúc chờ cấp cứu.
• Nếu người bệnh bất tỉnh nhưng vẫn còn thở, nên đặt ở tư thế nằm nghiêng an toàn để hạn chế nguy cơ sặc chất nôn.
• Không tự ý cho người bệnh ăn, uống nước hoặc uống thuốc vì có thể gây sặc nếu chức năng nuốt bị ảnh hưởng.
• Không tự ý sử dụng thuốc hạ huyết áp, thuốc chống đông hoặc bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay, bấm huyệt hoặc áp dụng các biện pháp dân gian vì không có tác dụng điều trị đột quỵ.
• Không tự lái xe đưa người bệnh đi viện nếu tình trạng nặng, hãy ưu tiên gọi xe cấp cứu để được hỗ trợ chuyên môn trên đường vận chuyển.
• Chuẩn bị các thông tin về bệnh nền, thuốc đang sử dụng và tiền sử đột quỵ (nếu có) để hỗ trợ quá trình cấp cứu và điều trị.

Xử lý các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ do thời tiết (Ảnh tạo bởi AI)

Những điều cần tránh làm khi có dấu hiệu đột quỵ

Khi nghi ngờ một người đang bị đột quỵ, nhiều người thường hoảng loạn và áp dụng các biện pháp truyền miệng với mong muốn giúp bệnh nhân tỉnh táo hơn. Tuy nhiên, không ít hành động tưởng chừng vô hại lại có thể làm chậm thời gian cấp cứu, khiến tổn thương não trở nên nghiêm trọng hơn hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Bên cạnh  nhận biết sớm triệu chứng và gọi cấp cứu kịp thời, biết những điều không nên làm cũng đóng vai trò quan trọng để bảo vệ tính mạng và giảm di chứng cho người bệnh.

• Không chờ đợi xem triệu chứng có tự hết hay không. Ngay cả khi méo miệng, nói ngọng hoặc yếu tay chân chỉ xuất hiện vài phút rồi giảm bớt, người bệnh vẫn có thể đang trải qua cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ thực sự.
• Không tự ý cho người bệnh uống nước vì đột quỵ có thể làm rối loạn phản xạ nuốt, làm tăng nguy cơ sặc nước vào đường thở.
• Không ép người bệnh ăn cháo, uống sữa, uống nước đường hoặc bất kỳ loại thực phẩm nào khi chưa đánh giá được khả năng nuốt.
• Không tự ý cho người bệnh uống thuốc hạ huyết áp vì huyết áp tăng trong giai đoạn cấp có thể là phản ứng bù trừ nhằm duy trì lưu lượng máu lên não.
• Không tự ý sử dụng aspirin hoặc thuốc chống đông vì người bệnh có thể đang bị đột quỵ xuất huyết não, khiến tình trạng chảy máu nặng hơn.
• Không cạo gió, chích máu đầu ngón tay, bấm huyệt hoặc áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng vì không có bằng chứng khoa học chứng minh hiệu quả.
• Không cố gắng đỡ người bệnh đi lại khi họ đang yếu liệt hoặc mất thăng bằng vì có thể làm tăng nguy cơ té ngã và chấn thương.
• Không để người bệnh tiếp tục làm việc hoặc nghỉ ngơi tại nhà với suy nghĩ chỉ bị say nắng thông thường.
• Không tự lái xe máy hoặc ô tô đưa người bệnh đi xa nếu tình trạng đang diễn tiến nặng, vì người bệnh có thể đột ngột mất ý thức trên đường.
• Không để người bệnh nằm ngửa hoàn toàn nếu xuất hiện nôn ói hoặc giảm ý thức, vì nguy cơ hít sặc rất cao.
• Không trì hoãn gọi cấp cứu chỉ để tìm kiếm thêm thông tin trên mạng hoặc hỏi ý kiến người quen.
• Không chủ quan nếu người bệnh còn tỉnh táo, vì nhiều trường hợp đột quỵ vẫn có thể giao tiếp bình thường trong giai đoạn đầu nhưng nhanh chóng trở nặng sau đó.

Những điều cần tránh khi có dấu hiệu đột quỵ do nắng nóng (Ảnh tạo bởi AI)

Phòng tránh đột quỵ mùa nắng nóng

Mặc dù không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ đột quỵ, nhưng phần lớn các trường hợp liên quan đến thời tiết nắng nóng có thể được phòng ngừa bằng những biện pháp đơn giản trong sinh hoạt hằng ngày. Mục tiêu quan trọng nhất là hạn chế mất nước, ổn định huyết áp, giảm gánh nặng cho hệ tim mạch và tránh để cơ thể tiếp xúc quá lâu với nhiệt độ cao. Đối với người cao tuổi, người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc bệnh tim mạch, chủ động phòng tránh càng có ý nghĩa quan trọng vì đây là những nhóm có nguy cơ cao gặp biến cố mạch máu não trong mùa hè.

• Uống đủ nước trong suốt cả ngày, không đợi đến khi khát mới uống.
• Tăng cường bổ sung nước khi phải làm việc hoặc vận động ngoài trời.
• Hạn chế ra ngoài trong khoảng thời gian nắng nóng gay gắt từ 10 giờ đến 16 giờ.
• Sử dụng mũ rộng vành, ô, kính râm và quần áo chống nắng khi cần di chuyển ngoài trời.
• Nghỉ ngơi tại nơi thoáng mát, có quạt hoặc điều hòa trong những ngày nhiệt độ tăng cao.
• Không lao động nặng hoặc tập thể dục cường độ cao dưới trời nắng gắt.
• Duy trì chế độ ăn cân bằng, tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu kali.
• Hạn chế rượu bia vì các loại đồ uống có cồn có thể làm tăng nguy cơ mất nước.
• Tránh lạm dụng cà phê hoặc nước ngọt chứa nhiều đường trong thời tiết nóng bức.
• Kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết và các bệnh lý tim mạch đang mắc phải.
• Uống thuốc điều trị bệnh nền đúng theo chỉ định của bác sĩ.
• Theo dõi huyết áp thường xuyên nếu thuộc nhóm nguy cơ cao.
• Ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng kéo dài.
• Không hút thuốc lá vì thuốc lá làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.
• Chủ động nhận biết các dấu hiệu cảnh báo đột quỵ để xử trí kịp thời.
• Đặc biệt quan tâm đến sức khỏe của người cao tuổi trong các đợt nắng nóng kéo dài.

Bổ sung đủ nước và dinh dưỡng hợp lý giúp kiểm soát và phòng ngừa đột quỵ (Ảnh internet)

Thời điểm cần đưa người bệnh đi khám ngay

Đột quỵ là tình trạng cấp cứu y khoa khẩn cấp, trong đó thời gian quyết định trực tiếp đến khả năng sống còn và mức độ phục hồi của người bệnh. Nhiều trường hợp mất "thời gian vàng" chỉ vì người nhà cho rằng bệnh nhân đang bị say nắng, mệt do thời tiết hoặc chờ triệu chứng tự cải thiện. Ngay khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, người bệnh cần được đưa đến bệnh viện có đơn vị đột quỵ hoặc gọi cấp cứu càng sớm càng tốt. Tuyệt đối không tự theo dõi tại nhà nếu có các biểu hiện dưới đây.

• Méo miệng xuất hiện đột ngột, khuôn mặt mất cân đối rõ rệt.
• Yếu hoặc tê một bên tay, chân hoặc nửa người.
• Không thể nhấc đồng thời hai tay lên ngang vai.
• Đột ngột nói ngọng, nói khó hoặc không hiểu lời người khác nói.
• Mất khả năng giao tiếp dù trước đó hoàn toàn bình thường.
• Đau đầu dữ dội bất thường, đặc biệt là cơn đau xuất hiện đột ngột.
• Chóng mặt nghiêm trọng kèm mất thăng bằng hoặc đi lại loạng choạng.
• Mờ mắt, nhìn đôi hoặc mất thị lực đột ngột ở một hoặc cả hai mắt.
• Buồn nôn hoặc nôn nhiều kèm các dấu hiệu thần kinh bất thường.
• Lơ mơ, ngủ gà hoặc phản ứng chậm bất thường.
• Rối loạn ý thức, nhầm lẫn thời gian, địa điểm hoặc người thân.
• Ngất xỉu không rõ nguyên nhân.
• Co giật xuất hiện lần đầu tiên hoặc xảy ra đột ngột.
• Khó thở, thở bất thường hoặc tím tái.
• Người bệnh không thể tự đứng hoặc tự đi lại.
• Các triệu chứng xuất hiện sau khi tiếp xúc với nắng nóng kéo dài và không cải thiện khi nghỉ ngơi.
• Triệu chứng chỉ xuất hiện trong vài phút rồi biến mất, vì đây có thể là cơn thiếu máu não thoáng qua, là những dấu hiệu cảnh báo đột quỵ thực sự sắp xảy ra.
• Người bệnh có tiền sử tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc từng bị đột quỵ trước đó và xuất hiện bất kỳ triệu chứng thần kinh nào.

Xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ nên đi khám ngay (Ảnh tạo bởi AI)

Câu hỏi thường gặp về cao huyết áp do nắng nóng

Nắng nóng có trực tiếp gây đột quỵ không?

Không. Nắng nóng không phải là nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ nhưng có thể làm tăng nguy cơ khởi phát đột quỵ thông qua các cơ chế như mất nước, cô đặc máu, tăng nguy cơ hình thành cục máu đông và gây biến động huyết áp. Những người có sẵn bệnh lý tim mạch, tăng huyết áp hoặc đái tháo đường thường dễ bị ảnh hưởng hơn.

Đột quỵ do nắng nóng và say nắng có giống nhau không?

Không. Say nắng là tình trạng cơ thể bị ảnh hưởng do tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng mặt trời trong thời gian dài, trong khi đột quỵ là bệnh lý mạch máu não xảy ra do tắc nghẽn hoặc vỡ mạch máu não. Tuy nhiên, các triệu chứng ban đầu như đau đầu, chóng mặt hoặc mệt mỏi có thể khiến nhiều người nhầm lẫn giữa hai tình trạng này.

Người trẻ có bị đột quỵ do nắng nóng không?

Có. Mặc dù nguy cơ cao hơn ở người lớn tuổi và người có bệnh nền, nhưng người trẻ vẫn có thể bị đột quỵ nếu mất nước nghiêm trọng, lao động hoặc tập luyện cường độ cao dưới trời nắng nóng kéo dài, đặc biệt khi có các yếu tố nguy cơ như hút thuốc lá, béo phì hoặc tăng huyết áp chưa được phát hiện.

Tỷ lệ người trẻ tuổi bị đột quỵ ngày càng tăng

Uống nhiều nước có giúp phòng ngừa đột quỵ do nắng nóng không?

Uống đủ nước giúp giảm nguy cơ mất nước và cô đặc máu – hai yếu tố liên quan đến đột quỵ trong mùa hè. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần trong các biện pháp phòng ngừa. Bạn vẫn cần kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết, hạn chế tiếp xúc nắng nóng kéo dài và duy trì lối sống lành mạnh.

Dấu hiệu nào cần gọi cấp cứu ngay?

Cần gọi cấp cứu ngay khi người bệnh xuất hiện một trong các dấu hiệu như méo miệng, yếu liệt tay chân, nói ngọng, khó giao tiếp, đau đầu dữ dội đột ngột, mất thăng bằng, rối loạn ý thức hoặc hôn mê. Đây đều là những triệu chứng cảnh báo đột quỵ cần được xử trí trong thời gian sớm nhất.

Đột quỵ do nắng nóng có thể phòng ngừa được không?

Phần lớn các trường hợp có thể giảm nguy cơ bằng cách uống đủ nước, hạn chế ra ngoài khi trời nắng gắt, kiểm soát tốt các bệnh lý nền, duy trì cân nặng hợp lý, bỏ thuốc lá và theo dõi sức khỏe định kỳ. Đặc biệt, người thuộc nhóm nguy cơ cao cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh trong mùa hè.

Đột quỵ do nắng nóng là tình trạng nguy hiểm có thể xảy ra đột ngột và để lại nhiều hậu quả nghiêm trọng nếu không được phát hiện và cấp cứu kịp thời. Trên đây là những dấu hiệu nhận biết sớm, giúp người bệnh và người nhà có thể chủ động theo dõi và phòng ngừa, Nếu bạn nằm trong nhóm có nguy cơ cao hoặc có những dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, hãy liên hệ ngay với Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được tư vấn và hỗ trợ thăm khám nội khoa, tim mạch với đội ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm.

Tài liệu tham khảo:

https://www.cdc.gov/heat-health/about/index.html?CDC_AA_refVal=https%3A%2F%2Fwww.cdc.gov

https://www.who.int/health-topics/heatwaves?utm_source#tab=tab_1

https://www.world-stroke.org/?utm_source

https://bachmai.gov.vn/bai-viet/dau-hieu-nhan-biet-benh-nhan-dot-quy-fast-?id=529f36ba-eb34-ad1f-c999-253f2bfa9957