Nhiễm khuẩn thực phẩm là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng rối loạn tiêu hóa cấp tính, đặc biệt là khi thời tiết nắng nóng, hoặc ở những thực phẩm không được chế biến, bảo quản đúng cách. Người bệnh xuất hiện các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy do nhiễm khuẩn, buồn nôn, nôn ói và sốt chỉ sau vài giờ đến vài ngày sau khi ăn thực phẩm nhiễm khuẩn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 600 triệu người mắc bệnh và có đến hơn 420.000 ca tử vong do liên quan đến thực phẩm không an toàn. Để hiểu rõ hơn về những nguyên nhân gây nhiễm khuẩn thực phẩm, dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa, xử lý hiệu quả, hãy cùng theo dõi trong bài viết dưới đây của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic.

Nhiễm khuẩn thực phẩm là tình trạng xảy ra khi ăn hoặc uống phải thực phẩm chứa vi khuẩn gây bệnh như Salmonella, E.coli, Campylobacter hoặc Listeria. Người bệnh thường có các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn ói và sốt. Phần lớn trường hợp có thể tự hồi phục sau vài ngày nếu được bù nước đúng cách, nhưng một số trường hợp nặng có thể gây mất nước, nhiễm khuẩn huyết hoặc các biến chứng nguy hiểm cần được điều trị y tế kịp thời.

Nhiễm khuẩn thực phẩm là gì?

Nhiễm khuẩn thực phẩm là tình trạng xảy ra khi con người ăn hoặc uống phải thực phẩm chứa vi khuẩn gây bệnh và các vi sinh vật này tiếp tục xâm nhập, phát triển trong đường tiêu hóa sau khi vào cơ thể.

Các tác nhân thường gặp gồm Salmonella, Escherichia coli (E.coli), Campylobacter, Listeria monocytogenes và một số loại vi khuẩn khác. Sau khi đi vào hệ tiêu hóa, chúng có thể gây viêm niêm mạc ruột, làm rối loạn hấp thu nước và điện giải, từ đó dẫn đến các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn ói hoặc sốt.

Nhiễm khuẩn thực phẩm thường bị nhầm lẫn với ngộ độc thực phẩm, tuy nhiên đây là hai tình trạng có cơ chế gây bệnh khác nhau. Phân biệt đúng giúp lựa chọn hướng xử trí và điều trị phù hợp, hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Nguyên nhân gây nhiễm khuẩn thực phẩm

Nhiễm khuẩn thực phẩm thường xuất phát từ thực phẩm nhiễm vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng do chế biến không đảm bảo vệ sinh, bảo quản sai nhiệt độ hoặc nhiễm khuẩn chéo trong quá trình nấu ăn.

Không phải mọi thực phẩm nhiễm khuẩn đều có dấu hiệu bất thường về màu sắc, mùi vị hoặc hình thức bên ngoài. Vì thế, nhiễm khuẩn thực phẩm có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh lựa chọn thực phẩm tưởng như vẫn tươi ngon.

Vi khuẩn gây nhiễm khuẩn thực phẩm

Vi khuẩn là nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm khuẩn thực phẩm trên toàn thế giới. Chúng có thể tồn tại trong thực phẩm sống, nước uống hoặc môi trường chế biến và tiếp tục sinh sôi nếu thực phẩm không được bảo quản đúng cách. Sau khi đi vào cơ thể, vi khuẩn có khả năng gây viêm đường tiêu hóa, làm tổn thương niêm mạc ruột và dẫn đến các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn, nôn ói hoặc sốt. Một số trường hợp nặng còn có thể gây mất nước nghiêm trọng, nhiễm khuẩn huyết hoặc tổn thương cơ quan. Theo các Tổ chức y tế quốc tế, phần lớn các ca bệnh liên quan đến thực phẩm không an toàn đều có sự tham gia của các vi khuẩn gây bệnh phổ biến dưới đây.

Các vi khuẩn thường gặp gồm:

• Salmonella: thường xuất hiện trong thịt gia cầm, trứng sống, sữa chưa tiệt trùng và thực phẩm bảo quản không đúng cách.
• Escherichia coli (E.coli): liên quan đến thịt bò chưa nấu chín, rau sống hoặc nguồn nước bị ô nhiễm.
• Campylobacter: là một trong những nguyên nhân phổ biến gây tiêu chảy do thực phẩm trên toàn cầu, thường có trong thịt gà sống.
• Listeria monocytogenes: có thể tồn tại trong thực phẩm bảo quản lạnh, phô mai mềm, sữa chưa tiệt trùng và thực phẩm chế biến sẵn.
• Shigella: dễ lây qua thực phẩm hoặc nước uống nhiễm phân.
• Vibrio parahaemolyticus: thường gặp trong hải sản sống hoặc chưa được nấu chín kỹ.

Nhiễm khuẩn thực phẩm do vi khuẩn gây ra

Những vi khuẩn này không phải lúc nào cũng làm thay đổi màu sắc hay mùi vị thực phẩm, vì vậy người dùng khó nhận biết bằng mắt thường. Đây là lý do chế biến và bảo quản thực phẩm an toàn luôn đóng vai trò quan trọng trong phòng ngừa nhiễm khuẩn thực phẩm.

Virus và ký sinh trùng lây qua thực phẩm

Ngoài vi khuẩn, virus và ký sinh trùng cũng có thể là tác nhân gây bệnh qua đường thực phẩm. Mặc dù tỷ lệ gặp thấp hơn, nhưng một số loại virus và ký sinh trùng có khả năng lây lan nhanh hoặc gây triệu chứng kéo dài nếu không được phát hiện sớm. Khác với vi khuẩn, virus không sinh sôi trong thực phẩm nhưng có thể tồn tại trên bề mặt thực phẩm hoặc trong nguồn nước bị ô nhiễm. Trong khi đó, ký sinh trùng thường xâm nhập vào cơ thể thông qua thực phẩm sống, chưa nấu chín hoặc nguồn nước không đảm bảo vệ sinh.

Các tác nhân thường gặp gồm:

• Norovirus: nguyên nhân phổ biến gây viêm dạ dày ruột cấp tính, thường lây qua thực phẩm chế biến sẵn hoặc do người chế biến không rửa tay đúng cách.
• Rotavirus: thường gặp ở trẻ nhỏ và có thể gây tiêu chảy cấp kèm mất nước.
• Virus viêm gan A: lây qua thực phẩm hoặc nước uống nhiễm bẩn, đặc biệt là hải sản sống.
• Giardia intestinalis: ký sinh trùng thường tồn tại trong nguồn nước ô nhiễm.
• Cryptosporidium: có thể gây tiêu chảy kéo dài, đặc biệt ở người suy giảm miễn dịch.
• Toxoplasma gondii: liên quan đến thịt sống hoặc chưa được nấu chín hoàn toàn.

Nguy cơ nhiễm virus và ký sinh trùng tăng lên khi sử dụng nước không an toàn, ăn rau sống chưa được rửa sạch hoặc thực phẩm chưa qua xử lý nhiệt. Đây cũng là nhóm tác nhân thường xuất hiện trong các đợt bùng phát bệnh liên quan đến thực phẩm tại trường học, bếp ăn tập thể hoặc khu vực có điều kiện vệ sinh kém.

Virus và ký sinh trùng lây nhiễm qua thực phẩm

Thực phẩm sống hoặc chưa được nấu chín kỹ

Nhiều trường hợp nhiễm khuẩn thực phẩm bắt nguồn khi sử dụng thực phẩm sống hoặc chưa được nấu chín hoàn toàn. Nhiệt độ cao trong quá trình chế biến là yếu tố quan trọng giúp tiêu diệt phần lớn vi khuẩn, virus và ký sinh trùng gây bệnh. Khi thực phẩm không được nấu đủ nhiệt độ hoặc đủ thời gian, các tác nhân này vẫn có thể tồn tại và tiếp tục xâm nhập vào cơ thể sau khi ăn. Đây là nguyên nhân phổ biến trong các vụ nhiễm khuẩn thực phẩm liên quan đến thịt gia cầm, hải sản, trứng và sữa chưa tiệt trùng.

Những thực phẩm có nguy cơ cao gồm:

• Thịt gà tái hoặc chưa được nấu chín hoàn toàn.
• Thịt bò tái, thịt xay chưa đạt nhiệt độ an toàn.
• Hải sản sống như hàu, sò, sashimi hoặc gỏi cá.
• Trứng sống, trứng lòng đào hoặc các món sử dụng trứng chưa qua xử lý nhiệt.
• Sữa tươi chưa tiệt trùng và các sản phẩm từ sữa không đảm bảo vệ sinh.
• Tiết canh, nem chua sống hoặc các món ăn tái phổ biến.
• Rau sống không được rửa sạch hoặc khử khuẩn đúng cách.
• Thực phẩm đông lạnh được rã đông nhưng không nấu chín kỹ.
• Thức ăn đường phố chế biến sơ sài.
• Thực phẩm để lâu ngoài môi trường trước khi chế biến.

Để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn thực phẩm, nên nấu chín hoàn toàn thịt, cá, trứng và hạn chế sử dụng các món ăn sống hoặc tái, đặc biệt ở trẻ em, phụ nữ mang thai và người có hệ miễn dịch suy giảm.

Đồ sống hoặc chưa được nấu chín gây nhiễm khuẩn thực phẩm

Nhiễm khuẩn chéo và bảo quản thực phẩm không đúng cách

Ngay cả khi thực phẩm được nấu chín đầy đủ, nguy cơ nhiễm khuẩn vẫn có thể xảy ra nếu vi khuẩn từ thực phẩm sống lây sang thực phẩm đã chế biến. Hiện tượng này được gọi là nhiễm khuẩn chéo và là một trong những nguyên nhân thường gặp nhất trong gia đình, nhà hàng và bếp ăn tập thể. Bên cạnh đó, bảo quản thực phẩm ở nhiệt độ không phù hợp cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn sinh sôi nhanh chóng, làm tăng nguy cơ gây bệnh.

Các sai lầm thường gặp gồm:

• Dùng chung thớt cho thực phẩm sống và thực phẩm chín.
• Sử dụng cùng dao để cắt thịt sống và rau ăn sống.
• Không rửa tay sau khi tiếp xúc với thịt, cá sống.
• Để thực phẩm sống tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm đã nấu chín.
• Bảo quản thức ăn chín ở nhiệt độ phòng trong nhiều giờ.
• Để thức ăn qua đêm nhưng không bảo quản lạnh đúng cách.
• Rã đông thực phẩm ở nhiệt độ môi trường quá lâu.
• Không vệ sinh dụng cụ nhà bếp thường xuyên.
• Sử dụng khăn lau bếp hoặc miếng rửa bát bẩn nhiều lần.
• Bảo quản thực phẩm trong hộp chứa không sạch hoặc không đậy kín.

Theo các chuyên gia an toàn thực phẩm, nhiều vụ nhiễm khuẩn thực phẩm xảy ra không phải do thực phẩm ban đầu bị nhiễm khuẩn mà do quá trình chế biến và bảo quản không đúng cách. Vì vậy, đảm bảo vệ sinh nhà bếp và bảo quản thực phẩm đúng nhiệt độ là yếu tố rất quan trọng.

Nhiễm khuẩn chéo và bảo quản thực phẩm sai cách

Nguồn nước và môi trường chế biến bị ô nhiễm

Nguồn nước và môi trường chế biến thực phẩm đóng vai trò quan trọng khi quyết định mức độ an toàn của thực phẩm. Nếu nước dùng để rửa rau, chế biến thức ăn hoặc làm đá viên bị ô nhiễm, vi khuẩn và các vi sinh vật gây bệnh có thể dễ dàng xâm nhập vào thực phẩm. Tương tự, môi trường chế biến không đảm bảo vệ sinh cũng làm tăng nguy cơ lây nhiễm vi sinh vật từ bề mặt, dụng cụ hoặc người chế biến sang thực phẩm.

• Sử dụng nguồn nước chưa qua xử lý hoặc không đạt tiêu chuẩn vệ sinh.
• Rau sống được rửa bằng nước ô nhiễm.
• Đá viên sản xuất từ nguồn nước không đảm bảo an toàn.
• Dụng cụ chứa nước không được vệ sinh định kỳ.
• Khu vực chế biến ẩm thấp, nhiều côn trùng hoặc động vật gây hại.
• Bề mặt bếp và bàn chế biến không được làm sạch thường xuyên.
• Người chế biến không tuân thủ quy trình vệ sinh cá nhân.
• Chế biến thực phẩm gần khu vực chứa rác thải hoặc nước thải.
• Sử dụng nguyên liệu từ nguồn cung không rõ xuất xứ.
• Điều kiện vệ sinh môi trường kém trong quá trình vận chuyển và bảo quản thực phẩm.

Đây là nguyên nhân thường gặp trong các vụ bùng phát nhiễm khuẩn thực phẩm tập thể tại trường học, nhà hàng hoặc bếp ăn công nghiệp. Sử dụng nước sạch, vệ sinh khu vực chế biến và tuân thủ các nguyên tắc an toàn thực phẩm là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa bệnh hiệu quả.

Nguồn nước và môi trường ô nhiễm

Dấu hiệu nhiễm khuẩn thực phẩm

Dấu hiệu nhiễm khuẩn thực phẩm thường xuất hiện sau vài giờ đến vài ngày kể từ khi ăn phải thực phẩm hoặc nước uống nhiễm vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây bệnh. Mức độ triệu chứng có thể khác nhau tùy thuộc vào loại tác nhân gây bệnh, số lượng vi sinh vật xâm nhập và tình trạng sức khỏe của mỗi người. Một số trường hợp chỉ gây khó chịu nhẹ ở đường tiêu hóa và tự cải thiện sau vài ngày, trong khi những trường hợp nặng có thể dẫn đến mất nước nghiêm trọng, rối loạn điện giải hoặc nhiễm trùng toàn thân.

Dưới đây là những dấu hiệu nhiễm khuẩn thực phẩm đặc trưng, giúp người bệnh chủ động xử lý đúng cách, kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng.

Triệu chứng tiêu hóa thường gặp

Hệ tiêu hóa là cơ quan đầu tiên chịu ảnh hưởng khi cơ thể tiếp xúc với thực phẩm nhiễm khuẩn. Sau khi xâm nhập vào đường ruột, các tác nhân gây bệnh có thể kích thích phản ứng viêm, làm tổn thương niêm mạc tiêu hóa và gây ra hàng loạt triệu chứng đặc trưng. Đây cũng là nhóm dấu hiệu xuất hiện sớm nhất và thường gặp nhất ở người bị nhiễm khuẩn thực phẩm.

• Đau bụng âm ỉ hoặc đau quặn từng cơn.
• Tiêu chảy nhiều lần trong ngày.
• Phân lỏng hoặc phân nước.
• Buồn nôn kéo dài.
• Nôn ói sau khi ăn.
• Cảm giác đầy bụng, khó tiêu.
• Chướng bụng hoặc tăng sinh hơi trong ruột.
• Mất cảm giác ngon miệng.
• Co thắt vùng bụng dưới.
• Tiêu chảy kèm chất nhầy trong phân.

Ở nhiều trường hợp, các triệu chứng có thể xuất hiện chỉ vài giờ sau khi ăn thực phẩm nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, một số tác nhân như Salmonella hoặc Campylobacter có thể cần từ 1–3 ngày để gây biểu hiện rõ ràng. Nếu các triệu chứng tiêu hóa kéo dài, xuất hiện nhiều lần hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, người bệnh cần theo dõi sát để phát hiện các dấu hiệu diễn tiến nặng hơn.

Rối loạn tiêu hóa, đau bụng, tiêu chảy và buồn nôn kéo dài

Dấu hiệu toàn thân khi phản ứng với nhiễm khuẩn

Không chỉ gây ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa, nhiễm khuẩn thực phẩm còn có thể kích hoạt phản ứng miễn dịch của cơ thể. Khi đó, người bệnh xuất hiện các triệu chứng toàn thân do tình trạng viêm và sự giải phóng các chất trung gian miễn dịch. Đây là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang chống lại tác nhân gây bệnh và mức độ phản ứng có thể khác nhau tùy từng trường hợp.

Các biểu hiện toàn thân thường gặp gồm:

• Sốt nhẹ hoặc sốt cao.
• Cảm giác ớn lạnh.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Đau đầu.
• Chóng mặt.
• Đau nhức cơ thể.
• Cảm giác suy nhược.
• Khó tập trung hoặc giảm tỉnh táo.
• Tim đập nhanh hơn bình thường.
• Cảm giác kiệt sức sau nhiều lần tiêu chảy hoặc nôn.

Một số người bệnh chỉ xuất hiện sốt nhẹ trong thời gian ngắn, trong khi những trường hợp nhiễm khuẩn nặng có thể sốt cao kéo dài hoặc kèm các dấu hiệu viêm toàn thân. Nếu sốt trên 39°C hoặc không cải thiện sau 48 giờ, người bệnh nên được đánh giá y tế để loại trừ các biến chứng nguy hiểm.

Sốt nhẹ, mệt mỏi, đau đầu, chóng mặt

Dấu hiệu mất nước cần đặc biệt chú ý

Tiêu chảy và nôn ói kéo dài có thể khiến cơ thể mất một lượng lớn nước và điện giải trong thời gian ngắn. Đây là biến chứng thường gặp nhất của nhiễm khuẩn thực phẩm và là nguyên nhân khiến nhiều trường hợp phải nhập viện điều trị. Trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính là những đối tượng có nguy cơ mất nước cao hơn người trưởng thành khỏe mạnh.

Các dấu hiệu mất nước thường gặp gồm:

• Khát nước nhiều.
• Khô môi và khô miệng.
• Lưỡi khô.
• Da khô hoặc giảm độ đàn hồi.
• Tiểu ít hơn bình thường.
• Nước tiểu sẫm màu.
• Chóng mặt khi đứng lên.
• Mắt trũng.
• Mệt lả hoặc thiếu sức sống.
• Nhịp tim nhanh.

Nếu mất nước tiến triển nặng, người bệnh có thể xuất hiện tụt huyết áp, lơ mơ hoặc giảm ý thức. Đây là tình trạng cần được xử trí sớm để tránh rối loạn điện giải và các biến chứng nghiêm trọng khác.

Cơ thể mất nước, mệt lả, thiếu sức sống

Dấu hiệu cảnh báo nhiễm khuẩn thực phẩm diễn tiến nặng

Mặc dù phần lớn các trường hợp nhiễm khuẩn thực phẩm có thể tự hồi phục, một số người bệnh có nguy cơ gặp biến chứng nghiêm trọng cần được cấp cứu hoặc điều trị tại bệnh viện.

Những dấu hiệu nguy hiểm cần chú ý gồm:

• Tiêu chảy ra máu.
• Nôn liên tục không thể ăn uống.
• Sốt cao trên 39°C.
• Đau bụng dữ dội.
• Mất nước nặng.
• Lú lẫn hoặc thay đổi ý thức.
• Co giật.
• Khó thở.
• Tim đập nhanh bất thường.
• Hôn mê hoặc khó đánh thức.

Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay khi xuất hiện các biểu hiện trên, đặc biệt nếu thuộc nhóm nguy cơ cao như trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người suy giảm miễn dịch.

Người bệnh có các biểu hiện sốt cao, nôn, tiêu chảy liên tục

Biến chứng nguy hiểm do nhiễm khuẩn thực phẩm

Đa số nhiễm khuẩn thực phẩm có thể tự cải thiện chỉ sau vài ngày nếu được nghỉ ngơi, bù nước và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nhiễm khuẩn thực phẩm không phải là bệnh lý lành tính mà còn có thể gây ra biến chứng nguy hiểm.

Trong một số trường hợp, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm, nhiễm khuẩn thực phẩm có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại tác nhân gây bệnh, tình trạng mất nước, thời gian điều trị và sức khỏe nền của người bệnh.

• Mất nước nghiêm trọng: Tiêu chảy và nôn ói kéo dài khiến cơ thể mất nhanh nước và điện giải, dẫn đến tụt huyết áp, chóng mặt, ngất hoặc sốc giảm thể tích.
• Rối loạn điện giải: Mất cân bằng natri, kali và các chất điện giải khác có thể ảnh hưởng đến hoạt động của tim, cơ và hệ thần kinh.
• Nhiễm khuẩn huyết: Một số vi khuẩn như Salmonella hoặc Listeria có thể vượt qua hàng rào ruột và xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng toàn thân.
• Suy thận cấp: Một số chủng E.coli độc lực cao có thể gây hội chứng tán huyết tăng ure máu (HUS), dẫn đến tổn thương thận nghiêm trọng.
• Biến chứng thần kinh: Mất nước nặng hoặc nhiễm khuẩn lan rộng có thể gây lú lẫn, co giật hoặc giảm ý thức.
• Biến chứng ở phụ nữ mang thai: Nhiễm Listeria có thể làm tăng nguy cơ sảy thai, sinh non hoặc nhiễm trùng ở thai nhi.
• Kéo dài tình trạng suy dinh dưỡng: Đặc biệt ở trẻ nhỏ, tiêu chảy kéo dài làm giảm hấp thu dưỡng chất và ảnh hưởng đến sự phát triển.
• Tử vong: Mặc dù hiếm gặp, nhưng vẫn có thể xảy ra ở các trường hợp nhiễm khuẩn nặng không được điều trị kịp thời.

Biến chứng nguy hiểm do nhiễm khuẩn thực phẩm

Cách xử trí và điều trị nhiễm khuẩn thực phẩm

Xử trí và điều trị nhiễm khuẩn thực phẩm phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ triệu chứng và tình trạng sức khỏe của từng người. Trong đa số trường hợp, người bệnh có thể hồi phục hoàn toàn nếu được bù nước đầy đủ, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi sát các dấu hiệu bất thường. Tuy nhiên, một số trường hợp nhiễm khuẩn nặng hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao có thể cần sử dụng thuốc hoặc điều trị tại cơ sở y tế.

Người bệnh không được tự ý dùng thuốc nếu chưa có chỉ định của bác sĩ. Vì điều này có thể gây ảnh hưởng đến thời gian và hiệu quả điều trị hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng.

Bù nước và điện giải đúng cách

Mất nước là biến chứng thường gặp nhất của nhiễm khuẩn thực phẩm do tiêu chảy và nôn ói kéo dài. Vì vậy, ưu tiên hàng đầu trong xử trí là bù đủ lượng nước và điện giải đã mất. Nếu được thực hiện sớm và đúng cách, biện pháp này có thể giúp cải thiện đáng kể triệu chứng và giảm nguy cơ phải nhập viện.

Người bệnh nên uống nước từng ngụm nhỏ nhưng thường xuyên để hạn chế kích thích nôn. Trong trường hợp mất nước mức độ nhẹ hoặc trung bình, dung dịch bù điện giải đường uống thường là lựa chọn được khuyến nghị.

• Uống nhiều nước hơn bình thường để bù lượng dịch mất đi.
• Ưu tiên sử dụng dung dịch oresol (ORS) theo đúng hướng dẫn pha của nhà sản xuất.
• Uống từng ngụm nhỏ nếu đang buồn nôn hoặc nôn.
• Có thể sử dụng nước lọc, nước cháo loãng hoặc nước canh để hỗ trợ bù dịch.
• Trẻ nhỏ cần được cho uống từng thìa nhỏ nhưng liên tục.
• Người cao tuổi cần được theo dõi sát lượng nước uống mỗi ngày.
• Tránh sử dụng nước ngọt có gas hoặc đồ uống chứa nhiều đường.
• Hạn chế rượu bia và các loại đồ uống có cồn.
• Không sử dụng dung dịch oresol pha quá đặc hoặc quá loãng.
• Theo dõi các dấu hiệu mất nước như khô miệng, tiểu ít hoặc chóng mặt.

Bù nước và điện giải đúng cách

Chế độ ăn khi bị nhiễm khuẩn thực phẩm

Bên cạnh bù nước, chế độ ăn uống phù hợp giúp hệ tiêu hóa có thời gian phục hồi và giảm mức độ kích thích đường ruột. Trong giai đoạn cấp tính, người bệnh không nên cố gắng ăn quá nhiều mà cần lựa chọn những thực phẩm dễ tiêu hóa, ít chất béo và ít gia vị. Duy trì dinh dưỡng hợp lý cũng góp phần ngăn ngừa suy nhược và hỗ trợ cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh.

Sử dụng thuốc và điều trị y tế

Không phải mọi trường hợp nhiễm khuẩn thực phẩm đều cần dùng thuốc. Trên thực tế, phần lớn bệnh nhân có thể hồi phục nhờ bù nước và chăm sóc hỗ trợ. Sử dụng thuốc sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và kết quả đánh giá của bác sĩ. Đặc biệt, không phải trường hợp nào cũng cần dùng kháng sinh và tự ý sử dụng thuốc có thể gây nhiều hậu quả không mong muốn.

• Thuốc hạ sốt khi có sốt cao.
• Thuốc chống nôn trong một số trường hợp được bác sĩ chỉ định.
• Bổ sung điện giải đường uống hoặc đường truyền.
• Theo dõi chức năng thận và tình trạng mất nước.
• Kháng sinh khi xác định có nhiễm khuẩn cần điều trị đặc hiệu.
• Điều trị nội trú ở các trường hợp nặng.
• Truyền dịch nếu người bệnh không thể uống nước.
• Điều trị biến chứng nếu có nhiễm khuẩn huyết hoặc suy thận.
• Theo dõi sát trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người cao tuổi.
• Xét nghiệm phân hoặc các xét nghiệm cần thiết để xác định tác nhân gây bệnh.

Sử dụng thuốc theo chỉ định của chuyên gia y tế

Những điều cần tránh khi bị nhiễm khuẩn thực phẩm

Nhiều người có xu hướng tự xử trí tại nhà theo kinh nghiệm truyền miệng hoặc sử dụng thuốc không phù hợp. Tuy nhiên, một số sai lầm phổ biến có thể khiến tình trạng bệnh kéo dài hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng.

• Tự ý dùng kháng sinh khi chưa xác định nguyên nhân.
• Lạm dụng thuốc cầm tiêu chảy.
• Nhịn ăn hoàn toàn trong thời gian dài.
• Không bù nước vì sợ nôn nhiều hơn.
• Uống quá nhiều nước ngọt hoặc nước tăng lực.
• Sử dụng các bài thuốc dân gian chưa được kiểm chứng.
• Tiếp tục ăn thực phẩm nghi ngờ gây bệnh.
• Chủ quan khi có dấu hiệu mất nước.
• Không đi khám dù triệu chứng kéo dài nhiều ngày.
• Tự ý ngừng thuốc khi chưa hoàn thành phác đồ điều trị.

Không đi khám bác sĩ mà tự ý mua thuốc điều trị sẽ khiến bệnh tiến triển nặng thêm

Trường hợp nhiễm khuẩn thực phẩm cần đi khám ngay

Phần lớn các trường hợp nhiễm khuẩn thực phẩm có thể cải thiện sau vài ngày nếu được bù nước đầy đủ và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, không nên chủ quan vì một số trường hợp có thể tiến triển nhanh, gây mất nước nghiêm trọng hoặc các biến chứng nguy hiểm. Thăm khám kịp thời giúp xác định nguyên nhân gây bệnh, đánh giá mức độ mất nước và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính cần được theo dõi sát hơn vì nguy cơ biến chứng thường cao hơn so với người khỏe mạnh.

• Tiêu chảy kéo dài trên 3 ngày nhưng không có dấu hiệu cải thiện.
• Tiêu chảy nhiều lần trong ngày gây mệt mỏi hoặc kiệt sức.
• Xuất hiện máu hoặc dịch nhầy bất thường trong phân.
• Sốt cao trên 39°C hoặc sốt kéo dài.
• Nôn ói liên tục khiến không thể ăn uống hoặc bù nước.
• Có dấu hiệu mất nước như khô môi, tiểu ít, chóng mặt hoặc mắt trũng.
• Đau bụng dữ dội hoặc đau bụng ngày càng tăng.
• Lơ mơ, lú lẫn hoặc thay đổi ý thức.
• Co giật hoặc xuất hiện các biểu hiện thần kinh bất thường.
• Tim đập nhanh, tụt huyết áp hoặc khó thở.
• Người bệnh là trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi.
• Phụ nữ mang thai có triệu chứng nghi ngờ nhiễm khuẩn thực phẩm.
• Người mắc bệnh nền như đái tháo đường, bệnh thận, bệnh gan hoặc suy giảm miễn dịch.
• Nghi ngờ ăn phải thực phẩm có nguy cơ cao như hải sản sống, thực phẩm ôi thiu hoặc thực phẩm trong vụ bùng phát ngộ độc tập thể.

Tình trạng đau bụng, tiêu chảy kéo dài cần đi khám ngay

Cách phòng ngừa nhiễm khuẩn thực phẩm

Phòng ngừa nhiễm khuẩn thực phẩm là biện pháp hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe và giảm nguy cơ mắc các bệnh lý đường tiêu hóa do vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng gây ra. Trên thực tế, phần lớn các trường hợp nhiễm khuẩn thực phẩm đều có thể phòng tránh nếu tuân thủ các nguyên tắc an toàn thực phẩm trong quá trình lựa chọn, chế biến và bảo quản thức ăn. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng khuyến cáo người dân cần duy trì thói quen vệ sinh cá nhân và sử dụng thực phẩm an toàn để hạn chế nguy cơ lây nhiễm qua đường ăn uống.

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn và trước khi ăn.
• Vệ sinh dao, thớt, bề mặt bếp và dụng cụ nhà bếp thường xuyên.
• Tách riêng thực phẩm sống và thực phẩm chín để tránh nhiễm khuẩn chéo.
• Nấu chín kỹ thịt, cá, hải sản và trứng trước khi sử dụng.
• Hạn chế ăn các món sống, tái hoặc chưa được chế biến đạt nhiệt độ an toàn.
• Sử dụng nguồn nước sạch trong chế biến thực phẩm và sinh hoạt hằng ngày.
• Rửa sạch rau củ quả dưới vòi nước trước khi ăn hoặc chế biến.
• Bảo quản thực phẩm trong tủ lạnh ở nhiệt độ phù hợp.
• Không để thức ăn chín ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ.
• Hâm nóng kỹ thức ăn trước khi sử dụng lại.
• Không sử dụng thực phẩm hết hạn hoặc có dấu hiệu ôi thiu.
• Ưu tiên mua thực phẩm tại các cơ sở có nguồn gốc rõ ràng.
• Hạn chế sử dụng đá viên hoặc nước uống không đảm bảo vệ sinh.
• Đậy kín thực phẩm để tránh ruồi, gián và côn trùng tiếp xúc.
• Tuân thủ nguyên tắc “ăn chín, uống sôi” trong sinh hoạt hằng ngày.

Cách phòng ngừa nhiễm khuẩn thực phẩm

Câu hỏi thường gặp về nhiễm khuẩn thực phẩm

Nhiễm khuẩn thực phẩm kéo dài bao lâu?

Thời gian mắc bệnh phụ thuộc vào tác nhân gây bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người. Phần lớn các trường hợp nhiễm khuẩn thực phẩm nhẹ có thể cải thiện sau 1–3 ngày nếu được bù nước đầy đủ và nghỉ ngơi hợp lý. Tuy nhiên, một số trường hợp do Salmonella, Campylobacter hoặc ký sinh trùng có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần nếu không được điều trị đúng cách.

Nhiễm khuẩn thực phẩm có tự khỏi không?

Nhiều trường hợp nhiễm khuẩn thực phẩm mức độ nhẹ có thể tự khỏi mà không cần điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần bù nước và điện giải đầy đủ để tránh mất nước. Nếu triệu chứng kéo dài, xuất hiện sốt cao, tiêu chảy ra máu hoặc mất nước nặng, cần đi khám để được đánh giá và điều trị phù hợp.

Nhiễm khuẩn thực phẩm có cần dùng kháng sinh không?

Không phải mọi trường hợp nhiễm khuẩn thực phẩm đều cần dùng kháng sinh. Trên thực tế, phần lớn người bệnh chỉ cần điều trị hỗ trợ. Kháng sinh chỉ được sử dụng trong một số trường hợp nhất định khi có chỉ định của bác sĩ, chẳng hạn như nhiễm khuẩn nặng, nhiễm khuẩn huyết hoặc các đối tượng nguy cơ cao.

Không phải tất các các trường hợp đều sử dụng kháng sinh

Nhiễm khuẩn thực phẩm và ngộ độc thực phẩm khác nhau như thế nào?

Nhiễm khuẩn thực phẩm xảy ra khi vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng xâm nhập và phát triển trong cơ thể sau khi ăn phải thực phẩm nhiễm bệnh. Trong khi đó, ngộ độc thực phẩm thường do ăn phải thực phẩm chứa độc tố có sẵn. Ngộ độc thực phẩm thường khởi phát nhanh hơn, còn nhiễm khuẩn thực phẩm có thể xuất hiện sau vài giờ đến vài ngày.

Trẻ em bị nhiễm khuẩn thực phẩm có nguy hiểm không?

Có. Trẻ nhỏ là nhóm có nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải cao hơn người lớn. Nếu trẻ bị tiêu chảy nhiều lần, nôn liên tục, sốt cao hoặc có dấu hiệu mệt lả, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám sớm.

Sau khi khỏi bệnh có cần kiêng ăn gì không?

Sau khi các triệu chứng cải thiện, người bệnh nên duy trì chế độ ăn mềm, dễ tiêu trong vài ngày đầu. Nên hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ, thực phẩm cay nóng, rượu bia và các món ăn sống cho đến khi hệ tiêu hóa phục hồi hoàn toàn.

Nhiễm khuẩn thực phẩm là tình trạng phổ biến, đặc biệt trong thời tiết mùa hè oi bức. Bệnh có thể gây ra tình trạng mất nước, rối loạn điện giải và hàng loạt các biến chứng nguy hiểm nếu không được xử lý kịp thời. Nếu bạn hoặc người thân xuất hiện những triệu chứng nghi ngờ nhiễm khuẩn thực phẩm, hãy đến ngay Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được các bác sĩ thăm khám và tư vấn kịp thời.

Tài liệu tham khảo:

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/food-safety?utm_source

https://www.cdc.gov/food-safety/signs-symptoms/index.html?utm_source

https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/food-poisoning/symptoms-causes/syc-20356230?utm_source

https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/21167-food-poisoning?utm_source