Mỗi ngày, đôi bàn tay phải tiếp xúc với rất nhiều vật dụng, như điện thoại, tay nắm cửa và nhiều đồ vật khác. Dù mắt thường không nhìn thấy nhưng tay vẫn có thể mang mầm bệnh từ các bề mặt này. Rửa tay đúng cách bằng xà phòng và nước sạch giúp giảm nguy cơ lây truyền một số bệnh đường tiêu hóa và hô hấp. Để làm sạch tay, chỉ xả qua nước hoặc xoa hai lòng bàn tay vài giây là chưa đủ. Bạn cần chà cả mu tay, kẽ ngón và vùng đầu ngón, sau đó xả sạch và lau khô. [1][2]
Làm ướt hai tay bằng nước sạch, lấy xà phòng rồi chà đều lòng bàn tay, mu tay, kẽ ngón, ngón cái và vùng dưới móng. Dành ít nhất 20 giây để chà tay theo khuyến nghị của CDC. Cuối cùng, xả sạch xà phòng dưới nước và lau khô bằng khăn sạch hoặc cách làm khô phù hợp. Rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và khi tay bẩn. [1]
Hướng dẫn các bước rửa tay đúng cách
Rửa tay không phức tạp, nhưng cần đủ thao tác để làm sạch các bề mặt của hai bàn tay. Hãy chuẩn bị nước sạch và xà phòng, sau đó thực hiện theo thứ tự dưới đây. Các bước dựa trên hướng dẫn cộng đồng của CDC. [1]
Chuẩn bị và làm sạch các vùng bàn tay
Bạn có thể dùng xà phòng dạng bánh hoặc dạng lỏng. Hãy tạo bọt và chà kỹ cả những vùng dễ bỏ sót.
- Làm ướt tay và lấy xà phòng. Đưa hai tay dưới vòi nước sạch, sau đó cho xà phòng lên tay. Xoa nhẹ để tạo bọt và phủ đều hai bàn tay.
- Chà lòng bàn tay và mu bàn tay. Xoa hai lòng bàn tay vào nhau. Tiếp tục áp lòng bàn tay này lên mu bàn tay kia, chà đều rồi đổi bên để không bỏ sót tay còn lại.
- Làm sạch kẽ ngón, ngón cái và đầu ngón. Đan các ngón tay để chà kẽ ngón, xoay quanh từng ngón cái, rồi chú ý đầu ngón và vùng dưới móng. Đây là các vị trí dễ bị bỏ qua khi rửa quá nhanh.
Duy trì các động tác chà tay với xà phòng ít nhất 20 giây. Mốc này tính cho thời gian chà xát, chưa bao gồm lấy xà phòng, xả và lau khô. [1]

Các bước rửa tay đúng cách
Xả sạch xà phòng và lau khô tay
Chà kỹ mới là một phần của quy trình. Khi đã làm sạch các vùng tay bằng xà phòng, bạn cần rửa trôi bọt và làm khô để hoàn tất.
- Xả sạch: Rửa hai bàn tay dưới vòi nước sạch, chú ý cả kẽ ngón và vùng đầu ngón để không còn bọt xà phòng.
- Lau khô: Dùng khăn sạch, khăn dùng một lần hoặc thiết bị làm khô tay thích hợp. Lau nhẹ cả các kẽ ngón, tránh để tay vẫn ướt sau khi rửa.
Không cần chà mạnh đến mức đau rát. Hãy ưu tiên thao tác đều, đủ thời gian và dùng nước sạch để xả. [1]
Khi nào cần rửa tay và rửa trong bao lâu?
Ngoài thao tác, bạn cần nhớ thời điểm rửa tay và cách tính thời gian.
Những thời điểm quan trọng trong ngày
WHO và UNICEF khuyến nghị vệ sinh tay vào các thời điểm thiết yếu của sinh hoạt cộng đồng. [2]
- Trước khi chuẩn bị thức ăn: Rửa tay trước lúc sơ chế, nấu nướng hoặc cầm thực phẩm để tránh đưa chất bẩn từ tay sang đồ ăn.
- Trước khi ăn hoặc cho người khác ăn: Vệ sinh tay trước khi cầm thức ăn và trước khi hỗ trợ trẻ nhỏ hoặc người cần chăm sóc trong bữa ăn.
- Sau khi đi vệ sinh: Rửa bằng xà phòng và nước sạch ngay cả khi tay trông không bẩn.
- Sau khi ho, hắt hơi hoặc xì mũi: Làm sạch tay, nhất là khi đã chạm vào mũi, miệng hoặc khăn giấy đã dùng.
- Khi tay bẩn: Nếu tay dính bùn đất, dầu mỡ hay chất bẩn nhìn thấy, hãy dùng xà phòng và nước thay cho dung dịch sát khuẩn tay.
Theo CDC, bạn cũng nên rửa tay sau khi thay tã, chạm vào vật nuôi hoặc rác thải, và trước cũng như sau khi chăm sóc vết thương. [1]
Xem thêm: Nhiễm khuẩn thực phẩm: Nguyên nhân, dấu hiệu và cách phòng ngừa
Thời gian chà tay và thời gian cả quy trình
Theo CDC, thời gian chà hai bàn tay với xà phòng ít nhất 20 giây. Đây là khoảng thời gian dành cho động tác chà tạo bọt trên những vùng cần làm sạch, không phải toàn bộ thời gian từ lúc mở vòi nước đến khi lau xong. [1]
Một số tài liệu WHO dành cho cơ sở y tế đề cập khoảng 40–60 giây cho toàn bộ quy trình rửa tay bằng xà phòng. Con số này thuộc hướng dẫn vệ sinh tay trong môi trường chăm sóc sức khỏe, khác phạm vi khuyến nghị chà tay dành cho cộng đồng của CDC. Không áp dụng máy móc mốc này cho mọi lần rửa tay tại nhà. [4]
Trong sinh hoạt, hãy tập trung vào hai điểm dễ nhớ: chà đủ các vùng tay trong ít nhất 20 giây, sau đó xả và lau khô. Nếu làm đúng các thao tác, bạn sẽ không phải vội vàng hoàn thành theo một con số tổng thời gian cứng nhắc.

Chà rửa 2 bàn tay ít nhất 20 giây
Rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn có cồn
Khi có nước sạch và xà phòng, đó là lựa chọn ưu tiên cho sinh hoạt hằng ngày. Dung dịch sát khuẩn tay có cồn hữu ích khi thiếu điều kiện rửa tay, nhưng hiệu quả của hai cách không giống nhau trong mọi tình huống. [2][3]
Lựa chọn theo tình huống
Hãy nhìn vào tình trạng bàn tay trước khi chọn cách làm sạch. Nếu tay dính nhiều chất bẩn, dung dịch sát khuẩn không thay thế tốt cho xà phòng và nước. [3]
Tình huống | Ưu tiên | Lưu ý |
| Tay dính bùn đất, dầu mỡ hoặc bẩn nhìn thấy | Xà phòng và nước sạch | Giúp rửa trôi chất bẩn bám trên tay |
| Có sẵn xà phòng và nước | Rửa tay với xà phòng | Phù hợp trong sinh hoạt thường ngày |
| Thiếu xà phòng, nước; tay không bẩn rõ | Dung dịch sát khuẩn tay ít nhất 60% cồn | Xoa đều các bề mặt tay đến khi khô |
| Trẻ nhỏ cần vệ sinh tay | Xà phòng và nước khi có điều kiện | Nếu dùng sản phẩm chứa cồn phải có người lớn giám sát |
Nếu dùng dung dịch sát khuẩn, hãy chọn sản phẩm chứa ít nhất 60% cồn, lấy lượng theo nhãn và xoa phủ các bề mặt tay đến khi khô. Không lau trôi khi sản phẩm chưa khô, trừ khi hướng dẫn sử dụng của sản phẩm quy định khác. [3]
Các trường hợp nên sử dụng xà phòng
Dung dịch cồn có thể giảm nhiều loại mầm bệnh trên tay, song không làm sạch tốt trong mọi điều kiện. Biết các giới hạn này giúp bạn chọn đúng phương pháp mà không bỏ qua những lần cần rửa bằng xà phòng. [3]
- Tay nhiều dầu mỡ hoặc chất bẩn: Xà phòng và nước phù hợp hơn vì giúp rửa trôi lớp bẩn bám trên da. Chỉ xoa dung dịch cồn lên tay bẩn rõ không mang lại hiệu quả tương tự.
- Một số tác nhân gây bệnh đường ruột: Với norovirus, rửa bằng xà phòng và nước hiệu quả hơn dung dịch sát khuẩn tay. Vì vậy, không chỉ dựa vào dung dịch cồn khi cần phòng lây truyền tác nhân này.
- Trẻ nhỏ dùng sản phẩm chứa cồn: Người lớn cần theo dõi trực tiếp, tránh để trẻ uống nhầm và cất sản phẩm ngoài tầm với sau khi dùng.
Dung dịch sát khuẩn vẫn là lựa chọn hữu ích khi đúng điều kiện. Khi có thể rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt lúc tay bẩn nhìn thấy, hãy ưu tiên phương pháp đó. [3]

Tùy trường hợp để lựa chọn xà phòng hay dung dịch sát khuẩn
Hướng dẫn trẻ em rửa tay và duy trì thói quen mỗi ngày
Thói quen vệ sinh tay dễ duy trì hơn khi gắn với những hoạt động cụ thể: trước bữa ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi tay dính bẩn. Người lớn có thể hướng dẫn trẻ bằng cách làm mẫu, thay vì chỉ nhắc trẻ “đi rửa tay”.
Với trẻ nhỏ, hãy chia thao tác thành các phần dễ nhớ và quan sát trẻ thực hành. Mục tiêu là trẻ biết chà đủ các vùng tay, xả sạch và lau khô, không chỉ xoa bọt qua loa.
- Người lớn rửa cùng trẻ để trẻ nhìn thấy cách tạo bọt, chà từng mặt bàn tay rồi xả sạch.
- Chỉ cho trẻ kẽ ngón, ngón cái và đầu ngón. Có thể gọi tên từng vùng khi trẻ thực hiện để trẻ nhớ hơn.
- Nhắc trẻ rửa tay trước bữa ăn, sau khi đi vệ sinh và khi tay bẩn. Dùng những tình huống quen thuộc thay cho lời nhắc chung chung.
Khi dùng dung dịch sát khuẩn chứa cồn, trẻ nhỏ cần có người lớn giám sát để phòng nguy cơ nuốt phải. Không để trẻ tự lấy và chơi với chai dung dịch. [3]
Câu hỏi thường gặp về rửa tay đúng cách
Rửa tay bằng nước thôi có đủ không?
Chỉ dùng nước không làm sạch tương đương với xà phòng và nước. Khi có điều kiện, hãy rửa tay với xà phòng để làm sạch tốt hơn. Nếu chưa có xà phòng, có thể rửa bằng nước sẵn có, nhưng không nên xem cách này là phương án thay thế ngang bằng. [1][2]
Có cần rửa tay lại sau khi dùng dung dịch sát khuẩn không?
Không cần rửa lại ngay chỉ vì vừa dùng dung dịch sát khuẩn đúng cách trên tay không bẩn rõ. Nhưng khi tay bị dính bùn đất, dầu mỡ hoặc gặp tình huống cần rửa với xà phòng, hãy dùng xà phòng và nước sạch khi có điều kiện. [3]

Tạo thói quen rửa tay đúng cách cho trẻ mỗi ngày
Rửa tay đúng cách bắt đầu từ những động tác nhỏ, gồm chà đều các vùng tay với xà phòng ít nhất 20 giây, xả sạch và lau khô. Hãy thực hiện vào những lúc quan trọng như trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh và khi tay bẩn. Nếu thiếu xà phòng và nước, dung dịch có cồn phù hợp có thể hữu ích trong một số tình huống. Hướng dẫn trẻ thực hành cùng gia đình sẽ giúp thói quen này được duy trì hằng ngày.
Theo dõi những bài viết tiếp theo của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được cập nhật thêm những thông tin y tế mới!
Bài viết hướng dẫn vệ sinh tay trong cộng đồng. Nhân viên y tế và người chăm sóc người bệnh tại cơ sở khám chữa bệnh cần tuân thủ quy trình chuyên môn của đơn vị.
Nguồn tham khảo:
[1] CDC, About Handwashing (2024): https://www.cdc.gov/clean-hands/about/
[2] WHO & UNICEF, Guidelines on Hand Hygiene in Community Settings (2025): https://www.who.int/publications/i/item/9789240116559
[3] CDC, Hand Sanitizer Guidelines and Recommendations (2024): https://www.cdc.gov/clean-hands/about/hand-sanitizer.html
[4] WHO Regional Office for South-East Asia (2018): https://www.who.int/southeastasia/news/detail/03-05-2018-promote-hand-hygiene-to-enhance-the-safety-and-quality-of-health-care-facilities




