Siêu âm gan nhiễm mỡ là phương pháp chẩn đoán hình ảnh được sử dụng phổ biến trong tầm soát và theo dõi các bệnh lý về gan. Theo nghiên cứu năm 2024 trên tạp chí Journal of Hepatology, siêu âm gan có độ nhạy 84.8% và độ đặc hiệu 93.6% trong phát hiện gan nhiễm mỡ từ độ 2 trở lên. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn nhiều người băn khoăn rằng siêu âm gan nhiễm mỡ có chính xác không và liệu hình ảnh gan nhiễm mỡ có phản ánh đúng mức độ tổn thương gan hay cần phải thực hiện thêm những xét nghiệm khác. Bệnh lý gan nhiễm mỡ thường tiến triển âm thầm, khó có thể nhận biết qua triệu chứng bên ngoài mà chỉ vô tình siêu âm ổ bụng phát hiện gan nhiễm mỡ hoặc làm các xét nghiệm chức năng gan. Bài viết dưới đây của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh lý này và nắm được cách đọc kết quả siêu âm gan và những nhóm đối tượng cần siêu âm gan định kỳ.
Siêu âm gan nhiễm mỡ là gì?
Siêu âm gan nhiễm mỡ là phương pháp chẩn đoán hình ảnh, sử dụng sóng siêu âm để khảo sát cấu trúc, hình thái và mức độ tổn thương của gan, từ đó phát hiện ra tình trạng mỡ tích tụ bất thường trong tế bào gan.
Siêu âm gan hoạt động dựa trên nguyên lý phát và thu sóng siêu âm tần số cao. Khi sóng siêu âm truyền qua các mô trong cơ thể sẽ phản xạ lại khác nhau tùy vào mật độ và tính chất của mô. Với gan nhiễm mỡ, do mỡ có khả năng phản xạ sóng mạnh hơn mô gan bình thường nên hình ảnh trên siêu âm sẽ trở nên tăng độ hồi âm, sáng hơn so với thận và lách.
Trong trường hợp lượng mỡ vượt ngưỡng cho phép, thường là 5% trọng lượng gan thì sẽ xuất hiện sự thay đổi về độ sáng nhu mô gan trên siêu âm và độ hồi âm có thể quan sát trên hình ảnh thu được. Dựa vào mức độ tăng hồi âm, bác sĩ có thể đánh giá mức độ gan nhiễm mỡ độ 1, 2, 3 và đưa ra hướng theo dõi, điều trị phù hợp.
Đây là kỹ thuật không xâm lấn, an toàn, không gây đau và được chỉ định rộng rãi trong tầm soát gan nhiễm mỡ, theo dõi tiến triển bệnh cũng như đánh giá hiệu quả điều trị. Siêu âm gan thường được thực hiện trong gói siêu âm ổ bụng tổng quát, phù hợp với nhiều đối tượng, kể cả người chưa có triệu chứng lâm sàng rõ ràng.
Siêu âm gan nhiễm mỡ là phương pháp chẩn đoán hình ảnh không xâm lấn
Dấu hiệu gan nhiễm mỡ có thể phát hiện qua siêu âm
Theo Hiệp hội Nghiên cứu Gan Hoa Kỳ (AASLD), bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) ảnh hưởng đến 25-30% dân số toàn cầu. Bệnh lý gan nhiễm mỡ thường tiến triển âm thầm, khó có thể nhận biết qua triệu chứng bên ngoài mà chỉ vô tình siêu âm ổ bụng phát hiện gan nhiễm mỡ hoặc làm các xét nghiệm chức năng gan.
Thông qua các hình ảnh siêu âm, bác sĩ có thể quan sát được cấu trúc nhu mô gan, mức độ phản xạ sóng và mỗi tương quan giữa gan với các cơ quan lân cận như thận và lách. Từ đó, những dấu hiệu đặc trưng của gan nhiễm mỡ sẽ được phát hiện sớm, giúp người bệnh kịp thời điều chỉnh lối sống hoặc điều trị, hạn chế nguy cơ tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ hoặc xơ gan.
Các dấu hiệu gan nhiễm mỡ thường thấy trên siêu âm:
- Tăng độ hồi âm của nhu mô gan: Gan có hình ảnh sáng hơn bình thường do mỡ tích tụ nhiều trong tế bào gan, đây là dấu hiệu phổ biến nhất của gan nhiễm mỡ trên siêu âm.
- Gan sáng hơn thận hoặc lách: Khi so sánh trên cùng mặt cắt, độ sáng của gan vượt trội so với thận phải hoặc lách, gợi ý tình trạng nhiễm mỡ.
- Giảm khả năng xuyên âm của sóng siêu âm: Sóng siêu âm khó xuyên sâu vào nhu mô gan, khiến hình ảnh các cấu trúc phía sau gan mờ hơn.
- Bờ gan tròn, kích thước gan to hơn bình thường: Một số trường hợp gan nhiễm mỡ có thể kèm theo gan to nhẹ.
- Hình ảnh mạch máu trong gan kém rõ: Các tĩnh mạch gan và tĩnh mạch cửa có thể bị che khuất do tăng hồi âm nhu mô.
Dấu hiệu hình ảnh gan nhiễm mỡ trên siêu âm
Các mức độ gan nhiễm mỡ trên hình ảnh siêu âm
Dựa vào mức độ thay đổi hình ảnh nhu mô gan trên siêu âm, gan nhiễm mỡ thường được chia thành 3 mức độ gồm độ 1, độ 2 và độ 3. Phân độ gan nhiễm mỡ trên siêu âm giúp các bác sĩ đánh giá mức độ tổn thương gan và cảnh báo nguy cơ tiến triển bệnh để theo dõi và điều trị phù hợp với từng ca bệnh cụ thể.
Gan nhiễm mỡ độ 1
Gan nhiễm mỡ độ 1 là mức độ nhẹ và cũng là giai đoạn thường gặp nhất hiện nay. Trên hình ảnh siêu âm, gan nhiễm mỡ độ 1 thường có biểu hiện tăng nhẹ độ hồi âm của nhu mô gan so với bình thường, nhưng cấu trúc gan vẫn còn tương đối rõ. So sánh với thận hoặc lách, gan chỉ sáng hơn ở mức độ nhẹ và khả năng xuyên âm của sóng siêu âm chưa bị ảnh hưởng nhiều. Các mạch máu trong gan vẫn quan sát được rõ ràng.
Ở giai đoạn này, gan nhiễm mỡ chủ yếu liên quan đến thói quen ăn uống nhiều chất béo, ít vận động, thừa cân hoặc rối loạn mỡ máu. Siêu âm gan nhiễm mỡ độ 1 thường được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe tổng quát. Nếu được điều chỉnh chế độ ăn, sinh hoạt hợp lý và theo dõi định kỳ bằng siêu âm gan, tình trạng này hoàn toàn có thể cải thiện mà chưa cần dùng thuốc.
Gan nhiễm mỡ độ 1 là tình trạng phổ biến
Gan nhiễm mỡ độ 2 trên siêu âm
Gan nhiễm mỡ độ 2 là giai đoạn trung bình, trong đó lượng mỡ tích tụ trong gan nhiều hơn và đã ảnh hưởng rõ đến cấu trúc nhu mô gan. Trên siêu âm, gan tăng hồi âm rõ rệt, sáng hơn đáng kể so với thận hoặc lách. Khả năng xuyên âm của sóng siêu âm bắt đầu giảm, khiến hình ảnh các cấu trúc sâu trong gan và các mạch máu gan trở nên mờ hơn.
Ở mức độ này, người bệnh có thể bắt đầu xuất hiện một số triệu chứng mơ hồ như mệt mỏi, đầy bụng, khó tiêu. Siêu âm gan nhiễm mỡ độ 2 cho thấy gan có nguy cơ tiến triển sang viêm gan nhiễm mỡ nếu không được kiểm soát tốt. Bác sĩ thường khuyến cáo kết hợp siêu âm gan định kỳ với xét nghiệm chức năng gan để đánh giá toàn diện và có hướng can thiệp sớm.
Gan nhiễm mỡ cấp độ 2
Gan nhiễm mỡ độ 3
Gan nhiễm mỡ độ 3 là mức độ nặng nhất, phản ánh tình trạng mỡ tích tụ nhiều và lan tỏa trong gan. Trên siêu âm, gan có hình ảnh tăng hồi âm rất mạnh, nhu mô gan sáng rõ, khả năng xuyên âm của sóng siêu âm giảm nhiều. Các mạch máu trong gan và cơ hoành phía sau gan khó quan sát, thậm chí bị che khuất gần như hoàn toàn.
Ở giai đoạn này, siêu âm gan nhiễm mỡ độ 3 cho thấy nguy cơ cao tiến triển thành viêm gan nhiễm mỡ, xơ gan hoặc biến chứng gan mạn tính nếu không được điều trị kịp thời. Ngoài siêu âm gan, người bệnh thường cần thực hiện thêm các phương pháp đánh giá chuyên sâu như xét nghiệm men gan, siêu âm đàn hồi mô gan FibroScan hoặc chẩn đoán hình ảnh nâng cao để xác định mức độ tổn thương và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.
Gan nhiễm mỡ độ 3
Siêu âm gan nhiễm mỡ có chính xác không?
CÓ. Siêu âm gan nhiễm mỡ cho kết quả chính xác, an toàn, không xâm lấn và chi phí thấp, dễ thực hiện. Nhiều nghiên cứu cho thấy siêu âm có độ chính xác khá cao khi phát hiện gan nhiễm mỡ mức trung bình đến nặng, với độ nhạy và độ đặc hiệu tốt so với tiêu chuẩn sinh thiết gan, đây là phương pháp tham chiếu chính xác nhất.
Tuy nhiên, kết quả siêu âm vẫn có những giới hạn nhất định, nhất là ở gan nhiễm mỡ mức nhẹ hoặc khi người bệnh có nhiều yếu tố làm ảnh hưởng đến hình ảnh chẩn đoán. Độ chính xác của siêu âm còn phụ thuộc vào kinh nghiệm bác sĩ, chất lượng thiết bị và các yếu tố cá nhân của bệnh nhân như béo phì.
Các yếu tố ảnh hưởng đến độ chính xác của siêu âm gan nhiễm mỡ:
- Mức độ mỡ trong gan: siêu âm phát hiện tốt mỡ trung bình–nặng nhưng kém nhạy hơn với gan nhiễm mỡ nhẹ.
- Kinh nghiệm bác sĩ siêu âm: kết quả phụ thuộc nhiều vào kỹ năng và cách đọc hình ảnh.
- Chất lượng máy móc: máy siêu âm đời mới có độ phân giải cao cho kết quả chính xác hơn.
- Tình trạng cơ thể: béo phì, mô mỡ dày có thể gây khó khăn trong đánh giá.
- Phương pháp đối chiếu: MRI hoặc FibroScan đôi khi cho kết quả chi tiết hơn khi cần đánh giá chính xác mức độ mỡ.
Siêu âm cho hình ảnh gan nhiễm mỡ rõ nét, đặc biệt là mức trung bình và nặng
Ưu điểm và hạn chế của siêu âm gan nhiễm mỡ
| Ưu điểm của siêu âm gan nhiễm mỡ | Hạn chế của siêu âm gan nhiễm mỡ |
| Không xâm lấn, an toàn vì sử dụng sóng siêu âm, không phóng xạ, không đau, phù hợp mọi lứa tuổi. | Độ nhạy thấp, mức độ nhẹ, khó đánh giá chính xác gan nhiễm mỡ độ 1 hoặc rất nhẹ so với phương pháp MRI/FibroScan. |
| Chi phí hợp lý, rẻ hơn nhiều so với MRI/CT, dễ thực hiện tại nhiều cơ sở y tế | Phụ thuộc và chuyên môn bác sĩ |
| Đánh giá được cấu trúc gan, độ hồi âm, độ sáng nhu mô gan để phát hiện mỡ tích tụ | Bị ảnh hưởng bởi thể trạng của bệnh nhân như béo phì, mô mỡ dày hoặc khó trong ruột có thể gây ảnh hưởng đến hình ảnh trên siêu âm. |
| Phù hợp để tầm soát khi khám sức khỏe tổng quát hoặc theo dõi bệnh gan lâu dài. | Không đo được % mỡ gà chính xác mà chỉ đánh giá tương đối |
| Cho kết quả nhanh, không cần chờ lấy mẫu hay xử lý | Bị giới hạn với xơ hóa gan |
Khi nào cần làm thêm các xét nghiệm ngoài siêu âm gan?
Siêu âm gan nhiễm mỡ là phương pháp sàng lọc ban đầu, tuy nhiên, trong nhiều trường hợp chỉ làm siêu âm gan thôi là chưa đủ. Để đánh giá mức độ tổn thương và nguy cơ tiến triển của bệnh, bạn sẽ được bác sĩ chỉ định làm thêm các xét nghiệm chuyên sâu khác nhằm xác định chức năng gan, mức độ viêm, xơ hóa hoặc biến chứng đi kèm.
Kết hợp siêu âm với các xét nghiệm khác giúp chẩn đoán toàn diện hơn, tránh bỏ sót bệnh lý nguy hiểm như viêm gan nhiễm mỡ tiến triển hay xơ gan sớm.
- Kết quả siêu âm gan nhiễm mỡ độ 2 hoặc độ 3, nghi ngờ tổn thương gan lan rộng nên làm xét nghiệm men gan.
- Men gan tăng cao bất thường trên xét nghiệm máu, gợi ý tình trạng viêm gan hoặc tổn thương tế bào gan.
- Người có bệnh nền như đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, béo phì, nghiện rượu, đây là nhóm có nguy cơ cao tiến triển gan nhiễm mỡ nặng.
- Triệu chứng lâm sàng kéo dài: mệt mỏi, chán ăn, đau tức hạ sườn phải dù siêu âm chưa rõ ràng.
- Cần đánh giá mức độ xơ hóa gan: bác sĩ có thể chỉ định siêu âm đàn hồi mô gan (FibroScan) để đo độ cứng gan.
- Theo dõi hiệu quả điều trị gan nhiễm mỡ: kết hợp siêu âm gan với xét nghiệm chức năng gan, chỉ số ALT, AST, GGT giúp đánh giá đáp ứng điều trị chính xác hơn.
- Sinh thiết gan khi có nghi ngờ bất thường xơ gan, viêm gan có thể tăng nguy cơ ung thư.
Xét nghiệm men gan được chỉ định với nhiều trường hợp
Đối tượng cần đi siêu âm gan định kỳ
Siêu âm gan nhiễm mỡ định kỳ là biện pháp quan trọng giúp phát hiện sớm bệnh gan nhiễm mỡ, theo dõi tiến triển bệnh và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm về gan. Do gan nhiễm mỡ thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã tiến triển nặng. Vì vậy, những nhóm đối tượng dưới đây được khuyến cáo nên siêu âm gan định kỳ, ngay cả khi cảm thấy cơ thể vẫn khỏe mạnh.
- Người thừa cân, béo phì hoặc ít vận động: Đây là nhóm có nguy cơ cao tích tụ mỡ trong gan, cần siêu âm gan nhiễm mỡ để tầm soát sớm.
- Người mắc rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, tăng huyết áp: Các bệnh lý chuyển hóa làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ không do rượu.
- Người thường xuyên uống rượu bia: Siêu âm gan giúp phát hiện sớm gan nhiễm mỡ do rượu và theo dõi tổn thương gan.
- Người có men gan tăng hoặc xét nghiệm chức năng gan bất thường: Siêu âm gan hỗ trợ tìm nguyên nhân gây tổn thương gan.
- Người từng được chẩn đoán gan nhiễm mỡ: Cần siêu âm gan định kỳ để theo dõi mức độ cải thiện hay tiến triển bệnh.
- Người trên 40 tuổi: Nguy cơ bệnh gan tăng theo tuổi, nên kết hợp siêu âm gan trong khám sức khỏe tổng quát.
Người thừa cân, béo phì là nhóm đối tượng cần đi siêu âm gan nhiễm mỡ định kỳ
Quy trình siêu âm gan nhiễm mỡ
Siêu âm gan nhiễm mỡ là thủ thuật đơn giản, nhanh chóng nhưng để kết quả chính xác, người bệnh cần nắm rõ quy trình thực hiện và một số lưu ý quan trọng trước, trong và sau khi siêu âm giúp hình ảnh gan rõ ràng hơn, hạn chế sai lệch trong đánh giá mức độ gan nhiễm mỡ.
- Chuẩn bị trước khi siêu âm: Người bệnh nên nhịn ăn ít nhất 6–8 giờ trước khi siêu âm gan để hạn chế hơi trong dạ dày, ruột, giúp quan sát gan rõ hơn. Có thể uống nước lọc nhưng tránh nước ngọt, sữa hoặc đồ uống có gas.
- Quy trình siêu âm gan: Bác sĩ bôi gel lên vùng bụng, sử dụng đầu dò siêu âm để khảo sát gan, đánh giá độ hồi âm, kích thước gan và các cấu trúc liên quan. Thời gian thực hiện thường chỉ 5–10 phút.
- Đọc và tư vấn kết quả: Sau siêu âm, bác sĩ sẽ kết luận mức độ gan nhiễm mỡ độ 1, 2 hoặc 3 và tư vấn hướng theo dõi, điều chỉnh lối sống hoặc làm thêm xét nghiệm nếu cần.
- Lưu ý sau siêu âm: Người bệnh có thể sinh hoạt bình thường ngay sau khi siêu âm gan, không cần thời gian nghỉ dưỡng.
- Siêu âm định kỳ: Với người đã bị gan nhiễm mỡ, nên siêu âm gan định kỳ 6–12 tháng/lần để theo dõi tiến triển bệnh.
Người bệnh nên nhịn trước khi siêu âm 6- 8 h
Câu hỏi thường gặp về siêu âm gan nhiễm mỡ
Siêu âm gan nhiễm mỡ có phát hiện được bệnh ở giai đoạn sớm không?
Siêu âm gan có thể phát hiện gan nhiễm mỡ từ giai đoạn nhẹ, tuy nhiên độ chính xác cao hơn ở mức độ trung bình đến nặng. Với gan nhiễm mỡ rất sớm, bác sĩ thường kết hợp thêm xét nghiệm men gan hoặc FibroScan để đánh giá chính xác hơn.
Siêu âm gan nhiễm mỡ có cần nhịn ăn không?
Có. Người bệnh nên nhịn ăn khoảng 6–8 giờ trước khi siêu âm gan để hạn chế hơi trong đường tiêu hóa, giúp hình ảnh gan rõ ràng và kết quả chính xác hơn.
Bao lâu nên siêu âm gan nhiễm mỡ một lần?
Với người đã được chẩn đoán gan nhiễm mỡ, nên siêu âm gan định kỳ mỗi 6–12 tháng. Người có nguy cơ cao có thể siêu âm gan trong các đợt khám sức khỏe tổng quát.
6 tháng - 1 năm nên đi siêu âm 1 lần
Siêu âm gan nhiễm mỡ bao nhiêu tiền?
Chi phí siêu âm gan gan nhiễm mỡ thường từ 200.000 - 250.000 đồng hoặc phát hiện khi siêu âm ổ bụng khi khám sức khỏe hoặc các cơ quan xung quanh.
Siêu âm gan nhiễm mỡ có thay thế được xét nghiệm máu không?
Không. Siêu âm gan giúp đánh giá hình ảnh và mức độ mỡ trong gan, còn xét nghiệm máu phản ánh chức năng gan. Hai phương pháp này nên được kết hợp để chẩn đoán toàn diện.
Siêu âm gan nhiễm mỡ có gây đau hay ảnh hưởng sức khỏe không?
Không. Siêu âm gan là phương pháp an toàn, không xâm lấn, không gây đau và có thể thực hiện nhiều lần mà không ảnh hưởng đến sức khỏe.
Siêu âm gan nhiễm mỡ là phương pháp đơn giản, an toàn và hiệu quả giúp phát hiện sớm tình trạng mỡ tích tụ trong gan, từ đó có hướng theo dõi và can thiệp kịp thời. Tuy không thay thế hoàn toàn các xét nghiệm chuyên sâu, nhưng siêu âm gan đóng vai trò quan trọng trong tầm soát và quản lý sức khỏe gan lâu dài. Nếu bạn đang băn khoăn về tình trạng gan hoặc thuộc nhóm nguy cơ cao, hãy liên hệ ngay Phòng khám 125 Thái Thịnh để đặt lịch thăm khám và siêu âm với các bác sĩ giàu kinh nghiệm.
Địa chỉ: Phòng khám 125 Thái Thịnh
- Số 125 - 127 Thái Thịnh - Đống Đa - Hà Nội
- Hotline:097 288 1125
Tài liệu tham khảo:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21618575/
