Tiền liệt tuyến là một cơ quan nhỏ nhưng đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh dục và tiết niệu của nam giới. Dù chỉ là một tuyến nhỏ nhưng lại là cơ quan tham gia vào quá trình sản xuất tinh dịch và kiểm soát tiểu tiện. Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới WHO, có đến trên 50% nam giới trên 50 tuổi và 90% nam giới trên 80 tuổi mắc phải các bệnh lý tuyến tiền liệt. Đáng lo ngại hơn, tỷ lệ ung thư tuyến tiền liệt đang gia tăng mạnh mẽ và trở thành nỗi ám ảnh về sức khỏe, khả năng sinh lý và thậm chí là tính mạng của phái mạnh. Để hiểu rõ hơn các bệnh lý về tiền liệt tuyến và chủ động bảo vệ sức khỏe, nâng cao chất lượng cuộc sống, hãy cùng theo dõi bài viết của Phòng khám 125 Thái Thịnh.

Tiền liệt tuyến là gì?

Tuyến tiền liệt hay tiền liệt tuyến, là một tuyến nhỏ thuộc hệ sinh dục của nam giới và nằm ngay dưới bàng quang, bao quanh đoạn đầu của niệu đạo. Tiền liệt tuyến có kích thước chỉ tương đương với một quả óc chó ở người trưởng thành và đóng vai trò quan trọng trong hoạt động sinh sản.

Tuyến tiền liệt có cấu tạo gồm 70% mô tuyến và 30% mô cơ trơn, chia thành vùng trung tâm, vùng ngoại vi và vùng chuyển tiếp. Bao quanh niệu đạo là hệ thống ống dẫn tiết dịch vào niệu đạo và các mạng lưới mạch máu, thần kinh phong phú.

Vì nằm ở vị trí đặc biệt, tuyến tiền liệt tham gia cả vào chức năng tiểu tiện, do đó, khi mắc phải các bệnh lý ở tuyến tiền liệt có thể gây ra các triệu chứng như tiểu khó, tiểu nhiều lần hoặc tiểu đêm nhiều lần. Theo đó, khi tuổi tác tăng lên, tuyến tiền liệt có xu hướng phát triển to hơn, làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý như phì đại tuyến tiền liệt, viêm tiền liệt tuyến,...

Tiền liệt tuyến có chức năng:

• Sản xuất dịch tuyến tiền liệt: Đây là thành phần quan trọng, chiếm 25 - 30% tinh dịch, giúp nuôi dưỡng và bảo vệ tinh trùng.
• Hỗ trợ vận chuyển tinh trùng: Có khả năng co bóp để đẩy tinh dịch ra ngoài trong quá trình xuất tinh.
• Bảo vệ hệ sinh dục nam: Dịch tuyến tiền liệt có tính kiềm nhẹ giúp trung hòa môi trường acid trong âm đạo.
• Kiểm soát tiểu tiện: Do bao quanh niệu đạo và hệ thống cơ trơn nên tuyến tiền liệt giúp ngăn chặn tinh dịch trào ngược vào bàng quang trong lúc phóng tinh và ngăn ngừa nước tiểu rò rỉ.
• Chống nhiễm khuẩn: Dịch tuyến tiền liệt chứa hàm lượng kẽm cao, có khả năng kháng khuẩn mạnh, giúp bảo vệ hệ tiết niệu khỏi các tác nhân gây viêm nhiễm ngược dòng.

Tiền liệt tuyến có kích thước nhỏ nằm ngay dưới bàng quang, bao quanh đoạn đầu của niệu đạo

Nguyên nhân gây bệnh lý tiền liệt tuyến

Các bệnh lý về tuyến tiền liệt không phát sinh từ một nguyên nhân duy nhất mà thường là kết quả của sự tác động qua lại giữa yếu tố sinh học, lối sống và môi trường. Hiểu rõ các nguyên nhân giúp nam giới chủ động trong việc phòng ngừa và điều trị sớm.

• Tuổi tác và thay đổi nội tiết: Đây là nguyên nhân hàng đầu nhưng không thể tránh khỏi. Khi nam giới già đi, sụt giảm testosterone và gia tăng DHT kích thích tăng sinh tế bào khiến mô tuyến tiền liệt dần phình to.
• Yếu tố di truyền và tiền sử gia đình: Cha hoặc anh, em từng mắc ung thư tiền liệt tuyến hoặc phí đại tiền liệt tuyến làm tăng nguy cơ mắc bệnh gấp 2 - 3 lần so với người bình thường.
• Nhiễm khuẩn đường tiết niệu: Vi khuẩn từ niệu đạo hoặc bàng quang có thể xâm nhập vào tuyến tiền liệt, gây viêm nhiễm cấp hoặc mạn tính.
• Thói quen nhịn tiểu thường xuyên: Làm tăng áp lực lên bàng quang và tiền liệt tuyến, tạo điều kiện để vi khuẩn phát triển.
• Quan hệ tình dục không an toàn: Tăng nguy cơ nhiễm khuẩn, đặc biệt là các bệnh lý lây qua đường tình dục.
• Chế độ ăn uống thiếu khoa học: Thực phẩm chức nhiều chất béo bão hòa, thịt đỏ, các món chiên rán, thiếu hụt vitamin,.... làm tăng nguy cơ tổn thương tuyến tiền liệt, kích thích tế bào ung thư phát triển.
• Lối sống thiếu vận động, béo phì: Làm thay đổi nồng độ hormone Estrogen và Testosterone thúc đầy quá trình viêm mạn tính trong cơ thể. Cùng với đó là thói quen ngồi lâu gây áp lực lên tầng sinh môn, giảm lưu thông máu đến tiền liệt tuyến tăng nguy cơ viêm nhiễm.
• Thói quen thiếu lành mạnh: Lạm dụng bia rượu, thuốc lá, chất kích thích, nhịn tiểu làm suy giảm hệ miễn dịch và kích ứng bàng quang,...
• Căng thẳng thần kinh: Stress kéo dài làm rối loạn hệ thống miễn dịch và kích thích các dây thần kinh vùng chậu, đây là một trong những nguyên nhân phổ biến gây ra Hội chứng đau vùng chậu mãn tính, là  một dạng viêm tiền liệt tuyến không do vi khuẩn rất khó điều trị dứt điểm.

Có nhiều nguyên nhân gây bệnh lý tiền liệt tuyến

Dấu hiệu cảnh báo bất thường bạn không nên chủ quan

Các triệu chứng của bệnh lý tiền liệt tuyến thường diễn tiến âm thầm và dễ bị lầm tưởng là dấu hiệu của sự lão hóa tự nhiên. Nhiều nam giới dễ bỏ qua các triệu chứng nhẹ, khiến bệnh phát hiện muộn và khó điều trị hơn. Vì vậy, nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe.

• Đi tiểu nhiều lần, đặc biệt là vào ban đêm, nguyên nhân do tuyến tiền liệt phì đại, gây chèn ép niệu đạo.
• Tiểu khó, dòng tiểu yếu hoặc ngắt quãng có thể tuyến tiền liệt đã ảnh hưởng đến đường tiểu.
• Cảm giác tiểu không hết, buồn tiểu liên tục dù vừa đi xong.
• Tiểu buốt, tiểu rắt thường gặp khi viêm tuyến tiền liệt hoặc nhiễm trùng đường tiết niệu.
• Đau vùng bụng dưới, vùng chậu hoặc thắt lưng
• Đau khi xuất tinh hoặc rối loạn chức năng sinh lý.
• Nước tiểu lẫn máu hoặc lẫn trong tinh dịch.
• Sụt cân, mệt mỏi không rõ nguyên nhân.

Cảnh báo 3 bệnh lý tiền liệt tuyến nam giới không nên bỏ qua

Tuyến tiền liệt có thể gặp nhiều vấn đề khác nhau, đặc biệt ở nam giới trung niên và cao tuổi. Trong đó, ba bệnh lý phổ biến nhất, đó là viêm tuyến tiền liệt, phì đại tuyến tiền liệt và ung thư tuyến tiền liệt. Mỗi bệnh có nguyên nhân, triệu chứng và mức độ nguy hiểm khác nhau, cần được nhận biết sớm để điều trị hiệu quả và kịp thời.

Phì đại tuyến tiền liệt

Phì đại tuyến tiền liệt hay còn gọi là tăng sản tuyến tiền liệt lành tính là tình trạng tuyến tiền liệt phát triển to ra theo tuổi tác, gây chèn ép niệu đạo và ảnh hưởng đến việc tiểu tiện. Đây là bệnh lý rất phổ biến ở nam giới lớn tuổi, đặc biệt sau 50 tuổi.

Dù không đe dọa đến tính mạng nhưng nếu không được điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến những biến chứng nguy hiểm như sỏi bàng quang, nhiễm trùng đường tiết niệu mãn tính, thậm chí là suy thận do nước tiểu ứ đọng lâu ngày.

Triệu chứng điển hình của phì đại tuyến tiền liệt:

• Tiểu khó, dòng tiểu yếu
• Tiểu ngắt quãng, tiểu không hết dù vừa đi xong
• Tiểu nhiều lần trong ngày, trên 8 lần và tiểu đêm nhiều lần gây mất ngủ thường xuyên.
• Cảm giác buồn tiểu liên tục, đột ngột, không nhịn được, đôi khi rò rỉ nước tiểu ra quần.

Bệnh không phải ung thư nhưng nếu không kiểm soát tốt có thể dẫn đến các biến chứng như bí tiểu, nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc tổn thương thận. Việc điều trị có thể bao gồm dùng thuốc hoặc can thiệp ngoại khoa tùy mức độ.

Dấu hiệu phì đại tuyến tiền liệt

Viêm tuyến tiền liệt

Khác với phì đại tuyến tiền liệt thường gặp ở người già, viêm tuyến tiền liệt có xu hướng xuất hiện ở nam giới trẻ tuổi và trung niên dưới 50 tuổi. Tuyến tiền liệt bị viêm do nhiễm khuẩn (như E. coli) ngược dòng từ đường tiết niệu vào hoặc do các tác nhân không liên quan đến vi khuẩn (lối sống, stress, chấn thương vùng chậu) gây sưng viêm.

Viêm tiền liệt tuyến được chia thành 4 loại chính: viêm cấp tính do vi khuẩn, viêm mãn tính do vi khuẩn, hội chứng đau vùng chậu mãn tính và viêm không triệu chứng. Căn bệnh này cực kỳ gây phiền toái vì nó không chỉ ảnh hưởng đến việc đi tiểu mà còn tác động tiêu cực đến chức năng tình dục và tâm lý của phái mạnh.

Các triệu chứng thường gặp:

• Đau âm ỉ hoặc nhói vùng bụng dưới, vùng chậu, tầng sinh môn, bẹn hoặc thắt lưng.
• Tiểu buốt, tiểu rắt, tiểu nhiều lần, cảm giác nóng rát trong niệu đạo khi đi vệ sinh
• Đau khi xuất tinh hoặc rối loạn chức năng tình dục, tinh dịch lẫn máu, suy giảm ham muốn tình dục.
• Có thể kèm theo sốt cao, ớn lạnh, buồn nôn, đau mỏi cơ như cảm cúm trong trường hợp cấp tính

Viêm tuyến tiền liệt

Ung thư tuyến tiền liệt

Ung thư tuyến tiền liệt là bệnh lý ác tính phát triển từ các tế bào trong tuyến tiền liệt. Đây là một trong những loại ung thư phổ biến thứ 2 ở nam giới, đặc biệt ở người lớn tuổi. Bệnh thường tiến triển chậm ở giai đoạn đầu và ít triệu chứng rõ ràng, do đó dễ bị bỏ sót nếu không tầm soát định kỳ hoặc xét nghiệm chỉ số PSA trong máu tăng cao.

Nếu được chẩn đoán sớm khi khối u chưa di căn ra ngoài vỏ nang, tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân có thể đạt mức gần 100%. Tuy nhiên, khi đã di căn vào xương hoặc các hạch bạch huyết, việc điều trị sẽ trở nên cực kỳ khó khăn và tốn kém.

Các dấu hiệu cảnh báo ung thư tiền liệt tuyến:

• Tiểu khó, tiểu nhiều lần giống phì đại tuyến tiền liệt
• Có máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch
• Đau vùng chậu, đau xương khi bệnh tiến triển
• Sụt cân không rõ nguyên nhân
• Rối loạn cương dương không rõ nguyên nhân.

Ung thư tuyến tiền liệt

Các phương pháp chẩn đoán hiện đại hiện nay

Hiện nay, các phương pháp chẩn đoán bệnh lý tuyến tiền liệt ngày càng cho kết quả nhanh chóng, chính xác. Quy trình chẩn đoán thường kết hợp giữa thăm khám vật lý, xét nghiệm sinh hóa và chẩn đoán hình ảnh kỹ thuật cao để đưa ra kết luận chính xác nhất.

Khám lâm sàng và thăm khám trực tràng (DRE)

Khám lâm sàng là bước đầu tiên và không thể thiếu trong bất kỳ quy trình tầm soát bệnh lý nam khoa nào. Trong đó, thăm khám trực tràng bằng tay được coi là phương pháp cực kỳ hiệu quả. Do tuyến tiền liệt nằm ngay phía trước trực tràng, bác sĩ chuyên khoa có thể dùng ngón tay đã đeo găng và bôi trơn để trực tiếp cảm nhận bề mặt, kích thước và mật độ của tuyến thông qua thành trực tràng. Phương pháp này diễn ra rất nhanh chóng, chỉ mất khoảng 1-2 phút và ít gây đau đớn cho người bệnh.

• Ước tính độ lớn của tuyến so với mức bình thường.
• Độ mềm mại hay cứng rắn của mô tuyến.
• Kiểm tra xem hai thùy của tuyến có phát triển đều nhau hay không.
• Xác định các vùng bị viêm nhiễm gây đau buốt khi chạm vào.
• Tìm kiếm sự hiện diện của các khối u nghi ngờ ác tính.

Khám lâm sàng

Xét nghiệm chỉ số PSA

Xét nghiệm PSA (Prostate-Specific Antigen) là một xét nghiệm máu đo nồng độ kháng nguyên đặc hiệu của tuyến tiền liệt. Đây là công cụ quan trọng nhất hiện nay để tầm soát sớm ung thư tuyến tiền liệt, ngay cả khi khối u còn rất nhỏ và chưa thể sờ thấy qua thăm khám trực tràng. PSA là một loại protein được sản xuất bởi các tế bào của tuyến tiền liệt, một lượng nhỏ chất này luôn lưu thông trong máu của nam giới. Khi tuyến tiền liệt gặp vấn đề như viêm, phì đại hoặc đặc biệt là ung thư, nồng độ PSA trong máu sẽ tăng lên rõ rệt.

Tuy nhiên, nồng độ PSA cao không đồng nghĩa với việc chắc chắn mắc ung thư. Chỉ số này có thể tăng do tuổi tác, sau khi quan hệ tình dục, hoặc do tình trạng viêm nhiễm cấp tính. Do đó, bác sĩ thường kết hợp chỉ số PSA toàn phần, PSA tự do và tốc độ tăng trưởng PSA theo thời gian để đưa ra đánh giá chính xác nhất. Nam giới từ 50 tuổi trở lên hoặc từ 45 tuổi nếu có tiền sử gia đình được khuyến cáo nên làm xét nghiệm này định kỳ hàng năm.

• Dưới 4 ng/mL là mức bình thường, nguy cơ ung thư thấp.
• Từ 4 đến 10 ng/mL nguy cơ ung thư khoảng 25%, cần làm thêm các xét nghiệm bổ trợ
• Trên 10 ng/mL có nguy cơ cao, khả năng mắc ung thư lên tới hơn 50%, thường có chỉ định sinh thiết.
• Tỷ lệ Free PSA/Total PSA nếu dưới 15%, khả năng ác tính cao hơn so với tỷ lệ trên 25%.

Xét nghiệm PSA

Siêu âm và MRI đa tham số

Sự phát triển của công nghệ hình ảnh đã giúp các bác sĩ quan sát cấu trúc bên trong của tuyến tiền liệt một cách chi tiết nhất. Siêu âm tuyến tiền liệt là phương pháp phổ biến nhất để đo chính xác kích thước, thể tích tuyến và kiểm tra các dấu hiệu viêm nhiễm hoặc vôi hóa. Hình ảnh siêu âm cũng hỗ trợ đắc lực trong việc hướng dẫn kim sinh thiết đi đúng vào vị trí có tổn thương nghi ngờ.

• Xác định chính xác vị trí khối u, không bỏ sót các tổn thương nằm sâu trong tuyến.
• Đánh giá mức độ xâm lấn, khối u đã phá vỡ vỏ nang hoặc xâm lấn sang túi tinh hay chưa.
• Hạn chế sinh thiết không cần thiết. Nếu kết quả mpMRI hoàn toàn bình thường (PI-RADS 1-2), bệnh nhân có thể tránh được thủ thuật sinh thiết gây đau đớn.
• Theo dõi hiệu quả điều trị, đánh giá sự thu nhỏ của khối u hoặc kích thước tuyến sau khi dùng thuốc hoặc phẫu thuật.

Hình ảnh trên siêu âm

Cách chăm sóc và phòng ngừa bệnh tiền liệt tuyến

• Chế độ dinh dưỡng khoa học, tăng cường bổ sung Lycopene trong cà chua chín, dưa hấu, bưởi đỏ,... giúp giảm nguy cơ ung thư. Đồng thời bổ sung kẽm, Omega- 3 như hạt bí, cá hồi, các loại rau họ cải tăng khả năng kháng viêm tự nhiên.
• Bổ sung đủ nước mỗi ngày giúp hệ tiết niệu hoạt động tốt, đào thải vi khuẩn và giảm nguy cơ viêm nhiễm.
• Không nhịn tiểu lâu, giảm áp lực lên bàng quang và tuyến tiền liệt.
• Tập thể dục thường xuyên như chạy bộ, bơi lội, yoga,... tăng tuần hoàn đến vùng chậu và cải thiện chức năng tuyến tiền liệt.
• Quan hệ tình dục an toàn, điều độ.
• Hạn chế ngồi lâu, đặc biệt là dân văn phòng.
• Khám sức khỏe định kỳ, đặc biệt là nam giới trên 40 tuổi.

Chăm sóc và điều trị kịp thời

 Giải đáp thắc mắc thường gặp về bệnh lý tiền liệt tuyến

Tiền liệt tuyến có nguy hiểm không?

Tuyến tiền liệt không nguy hiểm nếu khỏe mạnh, nhưng khi mắc các bệnh như phì đại tuyến tiền liệt hay ung thư tuyến tiền liệt, bệnh có thể gây biến chứng như bí tiểu, nhiễm trùng hoặc ảnh hưởng đến tính mạng nếu phát hiện muộn. Vì vậy, không nên chủ quan với các dấu hiệu bất thường.

Bệnh tiền liệt tuyến có chữa khỏi không?

Tùy từng bệnh lý mà khả năng điều trị khác nhau:

• Viêm tuyến tiền liệt: có thể điều trị khỏi nếu phát hiện sớm
• Phì đại tuyến tiền liệt: có thể kiểm soát tốt bằng thuốc hoặc phẫu thuật
• Ung thư tuyến tiền liệt: khả năng chữa khỏi phụ thuộc vào giai đoạn phát hiện

Bao nhiêu tuổi dễ mắc bệnh tiền liệt tuyến?

• Dưới 40 tuổi: ít gặp, chủ yếu là viêm
• Từ 50 tuổi trở lên: nguy cơ cao bị phì đại tuyến tiền liệt
• Trên 60 tuổi: tăng nguy cơ ung thư tuyến tiền liệt

Bệnh tiền liệt tuyến có ảnh hưởng sinh lý không?

Có. Các bệnh lý tuyến tiền liệt có thể gây:

• Rối loạn cương dương
• Giảm ham muốn
• Đau khi xuất tinh

Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng đời sống tình dục và tâm lý nam giới.

Các bệnh lý tiền liệt tuyến ảnh hưởng đến khả năng sinh sản của nam giới

Khi nào cần đi khám tuyến tiền liệt?

Bạn nên đi khám ngay khi có các dấu hiệu:

• Tiểu khó, tiểu đêm nhiều
• Tiểu buốt, tiểu rắt kéo dài
• Đau vùng bụng dưới hoặc vùng chậu
• Có máu trong nước tiểu hoặc tinh dịch

Dù tiền liệt tuyến chỉ có kích thích rất nhỏ nhưng có vai trò quan trọng với sức khỏe sinh lý và tiết niệu nam giới. Tuyến tiền liệt rất dễ mắc phải các bệnh lý như viêm tuyến tiền liệt, phì đại tuyến tiền liệt hay ung thư tiền liệt tuyến. Phát hiện sớm những bất thường, thăm khám định kỳ và điều trị đúng cách giúp hạn chế biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống. 

Nếu bạn đang gặp các vấn đề về tiểu tiện hoặc nghi ngờ bệnh lý tuyến tiền liệt, hãy đi thăm khám càng sớm càng tốt. Tại Phòng khám 125 Thái Thịnh, với độ ngũ bác sĩ giàu kinh nghiệm và hệ thống máy móc, thiết bị y tế hiện đại giúp chẩn đoán nhanh chóng, chính xác và điều trị hiệu quả.