Viêm đường hô hấp là một trong những nhóm bệnh lý phổ biến ở cả trẻ em và người lớn, đặc biệt vào thời điểm giao mùa, khi thời tiết thay đổi đột ngột. Theo những thống kê và nghiên cứu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp vẫn nằm trong nhóm nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi và người cao tuổi. Các bệnh lý viêm đường hô hấp có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong hệ hô hấp như mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản và phổi. Dấu hiệu của viêm đường hô hấp thường gặp như ho, sốt, sốt mũi, đau họng, khó thở,.... Vậy viêm đường hô hấp là gì, nguyên nhân do đâu và làm thế nào để phòng ngừa, điều trị hiệu quả, hạn chế biến chứng? Hãy cùng tìm hiểu chi tiết trong bài viết được chia sẻ từ các chuyên gia của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic nhé!

“Viêm đường hô hấp là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại các cơ quan thuộc hệ hô hấp như mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản hoặc phổi. Bệnh có thể do virus, vi khuẩn hoặc các tác nhân môi trường gây ra và được chia thành viêm đường hô hấp trên và viêm đường hô hấp dưới.”

Viêm đường hô hấp là gì?

Viêm đường hô hấp là tình trạng viêm nhiễm xảy ra tại một hoặc nhiều cơ quan thuộc hệ hô hấp, bao gồm mũi, họng, thanh quản, khí quản, phế quản và phổi. Bệnh có thể do virus, vi khuẩn, nấm hoặc các tác nhân kích thích từ môi trường như khói thuốc lá, bụi mịn, hóa chất và dị nguyên gây ra.

Viêm đường hô hấp trên là một trong những bệnh lý phổ biến nhất toàn cầu. Theo các dữ liệu y khoa quốc tế, ước tính có khoảng 17,2 tỷ lượt nhiễm bệnh được ghi nhận mỗi năm. Tại Việt Nam, khoảng 300.000–500.000 ca/năm , tăng cao vào giai đoạn mùa Thu–Đông (tháng 9–3). Trong đó, số trẻ em từ 1 - 6 tuổi chiếm 25% số ca và trung bình trẻ mắc 4 - 6 lần mỗi năm.

Khi các tác nhân này xâm nhập vào đường thở, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch để chống lại sự tấn công, dẫn đến hiện tượng viêm và xuất hiện các triệu chứng như ho, sổ mũi, đau họng, sốt hoặc khó thở. Tùy vào vị trí tổn thương, viêm đường hô hấp được chia thành hai nhóm chính là viêm đường hô hấp trên và viêm đường hô hấp dưới. Đây là một trong những bệnh lý phổ biến nhất trên toàn cầu, có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng đặc biệt thường gặp ở trẻ em và người cao tuổi.

Các vị trí viêm đường hô hấp thường gặp

Lưu ý: Tình trạng viêm có thể xuất hiện đồng thời ở nhiều vị trí khác nhau. Ví dụ, người bệnh có thể bị viêm mũi họng cấp hoặc viêm khí phế quản, khiến các triệu chứng chồng lấp và khó phân biệt nếu không được bác sĩ thăm khám.

Viêm đường hô hấp là tình trạng viêm nhiễm ở 1 hoặc nhiều cơ quan thuộc hệ hô hấp

Phân biệt viêm đường hô hấp trên và viêm đường hô hấp dưới

Viêm đường hô hấp được chia thành hai nhóm chính là viêm đường hô hấp trên và viêm đường hô hấp dưới, dựa trên vị trí tổn thương trong hệ hô hấp. Mỗi nhóm bệnh lại có đặc điểm, mức độ nguy hiểm và hướng điều trị khác nhau.

• Viêm đường hô hấp trên thường xảy ra tại mũi, xoang, họng, amidan hoặc thanh quản và đa số có diễn tiến nhẹ.
• Viêm đường hô hấp dưới ảnh hưởng đến khí quản, phế quản, tiểu phế quản hoặc phổi, có nguy cơ gây biến chứng cao hơn nếu không được điều trị kịp thời.

Viêm đường hô hấp trên và dưới không phải là hai bệnh hoàn toàn tách biệt. Trong nhiều trường hợp, viêm nhiễm có thể bắt đầu từ vùng mũi họng rồi lan xuống khí quản, phế quản hoặc phổi nếu không được kiểm soát tốt. Đây cũng là lý do các chuyên gia khuyến cáo không nên chủ quan với những triệu chứng hô hấp kéo dài vì có nguy cơ bệnh tiến triển nặng.

Nguyên nhân viêm đường hô hấp thường gặp

Viêm đường hô hấp có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó phổ biến nhất là virus, vi khuẩn, nấm và các yếu tố môi trường. Trong đó, viêm đường hô hấp do virus chiếm đến 69%. Khi các tác nhân gây bệnh xâm nhập vào đường thở, cơ thể sẽ kích hoạt phản ứng miễn dịch nhằm loại bỏ chúng. Quá trình này làm niêm mạc đường hô hấp bị viêm, phù nề và tăng tiết dịch, từ đó gây ra các triệu chứng như ho, sổ mũi, đau họng hoặc khó thở.

Nguy cơ mắc bệnh thường tăng cao khi thời tiết thay đổi, chất lượng không khí suy giảm hoặc hệ miễn dịch bị suy yếu.

Virus gây viêm đường hô hấp

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp cấp có liên quan đến virus. Các virus này dễ lây lan qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với bề mặt chứa mầm bệnh. Sau khi xâm nhập vào niêm mạc đường hô hấp, virus sẽ nhân lên nhanh chóng, kích thích phản ứng viêm và gây ra các triệu chứng đặc trưng. Đây cũng là lý do các đợt dịch cảm lạnh, cúm mùa hoặc viêm đường hô hấp cấp thường bùng phát mạnh trong cộng đồng.

• Rhinovirus: Là virus gây cảm lạnh thông thường, chiếm 52% ca bệnh đường hô hấp. Virus này thường xuất hiện quanh năm nhưng cao nhất là vào thời điểm thu- đông.
• Virus cúm A và B (Influenza): Theo dữ liệu giám sát mới nhất cho mùa cúm 2025-2026 cho thấy hoạt động của vi rút cúm đang gia tăng trên phạm vi toàn cầu với chủng cúm A(H3N2) đang chiếm ưu thế ở các khu vực như Bắc Âu, Tây Á, Nam Á và Đông Nam Á 
• Virus hợp bào hô hấp (RSV): Gây nên 3.6 triệu ca viêm đường hô hấp ở trẻ em dưới 5 tuổi trên toàn Thế giới.
• Ngoài ra còn các loại virus như: Adenovirus, Coronavirus, bao gồm SARS-CoV-2, Parainfluenza virus, Enterovirus, Human metapneumovirus,...

Thuốc kháng sinh không có tác dụng với virus mà chỉ có thể dùng thuốc hỗ trợ giảm triệu chứng sốt, giảm đau, kháng histamin, thuốc ho, steroid,... theo chỉ định của bác sĩ.

Viêm đường hô hấp do virus

Vi khuẩn gây viêm đường hô hấp

Mặc dù ít gặp hơn virus, vi khuẩn vẫn là nguyên nhân quan trọng gây nhiều trường hợp viêm đường hô hấp nặng, chiếm khoảng 30% số ca bệnh. Trong nhiều tình huống, vi khuẩn có thể tấn công trực tiếp đường thở hoặc xuất hiện sau khi người bệnh bị nhiễm virus, tạo nên tình trạng bội nhiễm. Các trường hợp viêm phổi, viêm amidan mủ hoặc viêm phế quản nặng thường liên quan đến tác nhân vi khuẩn và cần được điều trị bằng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ.

Những loại vi khuẩn thường gặp gồm:

• Streptococcus pneumoniae là vi khuẩn phổ biến nhất gây viêm đường hô hấp dưới, viêm tai giữa, viêm phổi nặng,...
• Haemophilus influenzae gây viêm đường hô hấp trên, viêm tai giữa, viêm phổi tiến triển nặng.
• Moraxella catarrhalis gây viêm xoang, viêm tai giữa, viêm phổi.
• Staphylococcus aureus xuất hiện ở người bị suy giảm miễn dịch gây viêm phổi, viêm thanh quản,...
• Ngoài ra còn có vi khuẩn: Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Bordetella pertussis (gây ho gà),...

Viêm đường hô hấp do vi khuẩn cần sử dụng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ. Thời gian ủ bệnh từ 2–7 ngày , triệu chứng kéo dài 7–21 ngày , khó tự động nếu không sử dụng kháng sinh.

Viêm đường hô hấp do vi khuẩn

Dị ứng và ô nhiễm môi trường

Không phải mọi trường hợp viêm đường hô hấp đều do vi sinh vật gây ra. Nhiều người mắc bệnh do đường hô hấp bị kích thích kéo dài bởi các nguyên nhân dị ứng hoặc ô nhiễm môi trường. Khi tiếp xúc thường xuyên với bụi mịn, khói thuốc lá, hóa chất hoặc các dị nguyên trong không khí, niêm mạc đường hô hấp có thể bị tổn thương, dẫn đến phản ứng viêm và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh lý hô hấp. Đây cũng là nguyên nhân khiến tỷ lệ viêm đường hô hấp tại các đô thị lớn thường cao hơn so với khu vực có môi trường trong lành.

• Ô nhiễm không khí gây nên 70.000 ca viêm đường hô hấp ở Việt Nam mỗi năm, bao gồm khói bụi, khí thải công nghiệp, khí thải phương tiện giao thông,...
• Khói thuốc lá, hóa chất công nghiệp
• Do ăn uống thiếu dinh dưỡng, ít vận động, căng thẳng,....

Do dị ứng và ô nhiễm môi trường

Thời tiết thay đổi đột ngột

Thay đổi nhiệt độ và độ ẩm môi trường là một trong những nguyên nhân làm gia tăng số ca viêm đường hô hấP, bệnh tai mũi họng trẻ em giao mùa thu - đông. Khi thời tiết chuyển lạnh hoặc thay đổi đột ngột trong thời gian ngắn, niêm mạc đường hô hấp dễ bị khô và giảm khả năng chống lại tác nhân gây bệnh. Đây là lý do các bệnh như viêm họng, viêm phế quản hoặc cảm lạnh thường bùng phát mạnh vào mùa đông hoặc những thời điểm chuyển mùa.

• Nhiệt độ giảm đột ngột làm giảm hoạt động của hàng rào bảo vệ niêm mạc
• Không khí lạnh và khô gây kích ứng cổ họng, đường thở.
• Mưa kéo dài tạo điều kiện cho virus, vi khuẩn xâm nhập
• Độ ẩm môi trường thay đổi bất thường làm tăng nguy cơ khởi phát các bệnh hô hấp mạn tính
• Chênh lệch nhiệt độ ngày và đêm lớn
• Thường xuyên ra vào môi trường điều hòa lạnh khiến các triệu chứng hô hấp kéo dài hơn

Để hạn chế nguy cơ mắc bệnh, nên giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng cổ và ngực, đồng thời duy trì chế độ dinh dưỡng và nghỉ ngơi hợp lý khi thời tiết thay đổi.

Thay đổi thời tiết gây viêm đường hô hấp

Hệ miễn dịch suy giảm làm tăng nguy cơ mắc bệnh

Hệ miễn dịch đóng vai trò như hàng rào bảo vệ cơ thể trước các tác nhân gây bệnh từ môi trường. Khi sức đề kháng suy giảm, virus, vi khuẩn và các tác nhân gây viêm sẽ dễ dàng xâm nhập vào đường hô hấp hơn. Đây là lý do trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính thường có nguy cơ mắc viêm đường hô hấp cao hơn so với người khỏe mạnh.

• Thiếu ngủ kéo dài.
• Căng thẳng tâm lý thường xuyên.
• Chế độ dinh dưỡng thiếu hụt.
• Thiếu vitamin và khoáng chất.
• Bệnh lý mạn tính như đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
• Điều trị bằng thuốc ức chế miễn dịch.
• Hóa trị hoặc xạ trị.
• Tuổi cao.

Tăng cường miễn dịch bằng chế độ ăn cân đối, tập luyện thể chất, ngủ đủ giấc và tiêm vaccine đầy đủ là những biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa viêm đường hô hấp hiệu quả.

Viêm đường hô hấp do suy giảm hệ miễn dịch

Dấu hiệu viêm đường hô hấp không nên bỏ qua

Tùy thuộc vào vị trí tổn thương, nguyên nhân gây bệnh và tuổi tác của người mắc,...dấu hiệu viêm đường hô hấp có thể khác nhau. Trong giai đoạn đầu, người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng tương tự cảm lạnh thông thường như ho, sổ mũi hoặc đau họng nên rất dễ chủ quan. Tuy nhiên, khi tình trạng viêm lan rộng hoặc ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới, các biểu hiện có thể trở nên nghiêm trọng hơn và làm suy giảm đáng kể sức khỏe.

Triệu chứng thường kéo dài 3–14 ngày , tự động rời khỏi trong 2 tuần dù nhẹ nhàng. Trẻ sơ sinh biểu hiện khác: gây ra, ngó mũi, không ngủ được, sốt, nôn, bú nguy hiểm, khó thở. Nếu có dấu hiệu khó thở, cơn sốt, sốt cao liên tục >3 ngày , cần gặp bác sĩ ngay để tránh bệnh viêm phổi, suy hô hấp.

Ho khi bị viêm đường hô hấp

Ho là phản xạ bảo vệ tự nhiên của cơ thể nhằm loại bỏ dịch tiết, bụi bẩn hoặc tác nhân gây bệnh ra khỏi đường thở. Đây cũng là triệu chứng xuất hiện phổ biến nhất ở người mắc viêm đường hô hấp. Tùy vào vị trí viêm và nguyên nhân gây bệnh, cơn ho có thể biểu hiện dưới nhiều dạng khác nhau như ho khan, ho có đờm hoặc ho kéo dài.

• Ho khan thường gặp ở giai đoạn đầu hoặc khi niêm mạc bị kích thích.
• Ho có đờm thường xuất hiện khi đường hô hấp tăng tiết dịch.
• Ho nhiều về đêm hoặc sáng sớm.
• Ho kéo dài trên 3 tuần có thể liên quan đến viêm hô hấp mạn tính.
• Ho kèm khò khè thường gặp trong viêm phế quản hoặc hen phế quản.
• Ho dữ dội có thể gây đau họng, đau ngực hoặc mất ngủ.
• Trẻ nhỏ có thể xuất hiện cơn ho thành từng tràng.

Ho khan và ho kéo dài trên 3 tuần

Sổ mũi, nghẹt mũi và hắt hơi

Các triệu chứng tại mũi thường xuất hiện sớm trong các trường hợp viêm đường hô hấp trên. Khi niêm mạc mũi bị viêm, cơ thể sẽ tăng tiết dịch nhầy nhằm loại bỏ virus, vi khuẩn và các tác nhân kích thích. Điều này khiến người bệnh cảm thấy khó chịu, ảnh hưởng đến sinh hoạt và chất lượng giấc ngủ. Các triệu chứng kéo dài nhiều ngày hoặc đi kèm đau vùng mặt, người bệnh có thể đã xuất hiện biến chứng viêm xoang.

• Chảy nước mũi trong hoặc đặc.
• Nghẹt một hoặc hai bên mũi.
• Hắt hơi liên tục.
• Cảm giác ngứa mũi.
• Giảm khả năng ngửi mùi.
• Khó thở bằng mũi.
• Trẻ nhỏ có thể quấy khóc hoặc bú kém do nghẹt mũi.

Sổ mũi, nghẹt mũi, hắt hơi

Đau họng và khàn tiếng

Viêm đường hô hấp thường gây tổn thương niêm mạc họng và thanh quản, dẫn đến cảm giác đau rát hoặc khó chịu khi nuốt. Trong nhiều trường hợp, người bệnh còn bị khàn tiếng hoặc mất tiếng do dây thanh âm bị viêm.

• Đau họng khi nuốt.
• Cảm giác rát hoặc vướng ở cổ họng.
• Khô họng.
• Ho kích thích liên tục.
• Khàn tiếng.
• Nói nhanh mệt.
• Mất tiếng tạm thời trong các trường hợp viêm thanh quản nặng.
• Amidan sưng đỏ hoặc xuất hiện mủ.

Đau họng, khàn tiếng

Sốt và mệt mỏi toàn thân

Khi cơ thể phản ứng với virus hoặc vi khuẩn gây bệnh, hệ miễn dịch sẽ kích hoạt quá trình viêm và làm tăng nhiệt độ cơ thể. Vì vậy, sốt là một trong những dấu hiệu thường gặp ở người mắc viêm đường hô hấp cấp. Thông thường, sốt sẽ giảm dần khi tình trạng viêm được kiểm soát. Tuy nhiên, sốt cao kéo dài hoặc tái sốt sau khi đã thuyên giảm có thể là dấu hiệu của bội nhiễm vi khuẩn.

• Sốt nhẹ hoặc sốt cao.
• Ớn lạnh.
• Đau đầu.
• Đau nhức cơ thể.
• Mệt mỏi kéo dài.
• Chán ăn.
• Giảm khả năng tập trung.
• Cảm giác kiệt sức ở các trường hợp nặng.

Sốt và mệt mỏi toàn thân

Khó thở, khò khè và đau ngực

Đây là nhóm triệu chứng thường liên quan đến viêm đường hô hấp dưới và cần được đặc biệt chú ý. Khi tình trạng viêm ảnh hưởng đến phế quản hoặc phổi, đường thở có thể bị hẹp lại hoặc chứa nhiều dịch tiết, làm cản trở quá trình hô hấp.

• Khó thở khi vận động hoặc nghỉ ngơi.
• Thở nhanh bất thường.
• Khò khè khi thở.
• Tức ngực.
• Đau ngực khi ho hoặc hít sâu.
• Cảm giác thiếu không khí.
• Môi hoặc đầu ngón tay tím tái trong trường hợp nặng.
• Mệt lả do thiếu oxy.

Người bệnh xuất hiện các triệu chứng này nên được thăm khám sớm vì có thể liên quan đến viêm phổi, viêm phế quản nặng hoặc các biến chứng hô hấp nghiêm trọng.

Thở khò khè, tức ngực

Dấu hiệu viêm đường hô hấp nặng

Mặc dù phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp có thể tự cải thiện sau vài ngày hoặc đáp ứng tốt với điều trị thông thường, nhưng một số người bệnh có thể xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo cho thấy tình trạng viêm đang tiến triển nặng hoặc đã gây biến chứng. Đây là những biểu hiện không nên chủ quan vì có thể liên quan đến viêm phổi, suy hô hấp hoặc nhiễm trùng lan rộng trong cơ thể. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền tim mạch, hô hấp hoặc suy giảm miễn dịch là những đối tượng có nguy cơ cao gặp biến chứng hơn. Khi xuất hiện các triệu chứng dưới đây, người bệnh nên được thăm khám và đánh giá y tế sớm.

• Khó thở hoặc cảm giác hụt hơi khi nghỉ ngơi.
• Thở nhanh bất thường so với bình thường.
• Thở khò khè kéo dài hoặc ngày càng nặng.
• Co kéo lồng ngực khi hít thở, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
• Đau tức ngực khi hít sâu hoặc khi ho.
• Sốt cao trên 39°C kéo dài nhiều ngày không đáp ứng với thuốc hạ sốt.
• Tái sốt sau khi các triệu chứng đã thuyên giảm.
• Ho dữ dội kéo dài hoặc ho ra máu.
• Môi, đầu ngón tay hoặc da tím tái do thiếu oxy.
• Mệt lả, kiệt sức hoặc không thể thực hiện các hoạt động thường ngày.
• Lơ mơ, ngủ li bì hoặc giảm tỉnh táo.
• Ăn uống kém, mất nước hoặc tiểu ít.
• Trẻ nhỏ bỏ bú, quấy khóc liên tục hoặc ngủ bất thường.
• Người cao tuổi xuất hiện lú lẫn, mất định hướng hoặc suy giảm ý thức.

Những dấu hiệu trên có thể cho thấy đường hô hấp dưới đã bị ảnh hưởng hoặc cơ thể đang gặp tình trạng thiếu oxy. Thăm khám và điều trị kịp thời giúp hạn chế nguy cơ biến chứng nghiêm trọng, rút ngắn thời gian hồi phục và bảo vệ chức năng hô hấp lâu dài.

Dấu hiệu viêm đường hô hấp nặng cần đi khám ngay

Viêm đường hô hấp có lây không?

Có. Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp do virus hoặc vi khuẩn đều có khả năng lây truyền từ người sang người, đặc biệt trong giai đoạn xuất hiện triệu chứng như ho, hắt hơi hoặc sổ mũi. Các tác nhân gây bệnh có thể phát tán qua giọt bắn đường hô hấp, tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết hoặc chạm vào các bề mặt chứa mầm bệnh rồi đưa tay lên mắt, mũi, miệng. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp viêm đường hô hấp đều lây nhiễm.

Những trường hợp liên quan đến dị ứng, ô nhiễm môi trường hoặc kích ứng đường thở thường không lây sang người khác. Khả năng lây lan phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, tình trạng miễn dịch của người tiếp xúc và các biện pháp phòng ngừa được áp dụng. Vì vậy, xác định đúng nguyên nhân viêm đường hô hấp có ý nghĩa quan trọng trong điều trị và kiểm soát nguy cơ lây nhiễm trong cộng đồng. 

Viêm đường hô hấp có khả năng lây lan trong cộng đồng

Những đối tượng có nguy cơ mắc viêm đường hô hấp cao

Viêm đường hô hấp có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, tuy nhiên một số nhóm đối tượng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn hoặc dễ gặp biến chứng nghiêm trọng hơn do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, suy giảm chức năng bảo vệ đường thở hoặc đang mắc các bệnh lý nền. Xác định các nhóm nguy cơ cao giúp chủ động áp dụng biện pháp phòng ngừa, theo dõi sức khỏe sát sao và thăm khám sớm khi xuất hiện các triệu chứng bất thường. Đây cũng là những đối tượng thường được khuyến cáo tiêm vaccine phòng cúm, phế cầu hoặc các bệnh hô hấp liên quan.

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi: Hệ miễn dịch chưa phát triển hoàn thiện, đường thở nhỏ nên dễ bị virus và vi khuẩn tấn công.
• Người cao tuổi: Chức năng miễn dịch suy giảm theo tuổi tác, khả năng phục hồi chậm và nguy cơ biến chứng cao hơn.
• Người mắc bệnh phổi mạn tính: Bao gồm hen phế quản, COPD, giãn phế quản hoặc xơ phổi.
• Người mắc bệnh tim mạch: Các bệnh tim mạn tính có thể làm tăng nguy cơ suy hô hấp khi mắc nhiễm trùng đường hô hấp.
• Người bị đái tháo đường: Đường huyết không kiểm soát tốt làm suy giảm khả năng chống nhiễm trùng của cơ thể.
• Người suy giảm miễn dịch: Bao gồm bệnh nhân HIV/AIDS, người ghép tạng hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.
• Phụ nữ mang thai: Những thay đổi sinh lý trong thai kỳ khiến cơ thể nhạy cảm hơn với các bệnh nhiễm trùng hô hấp.
• Người hút thuốc lá: Khói thuốc làm tổn thương niêm mạc đường thở và giảm khả năng làm sạch mầm bệnh.
• Người thường xuyên tiếp xúc với ô nhiễm không khí: Bụi mịn, hóa chất và khí thải có thể làm tăng nguy cơ viêm nhiễm đường hô hấp.
• Nhân viên y tế, giáo viên và người làm việc trong môi trường đông người: Có nguy cơ tiếp xúc với nguồn lây bệnh cao hơn cộng đồng chung.

Những nhóm đối tượng trên cần đặc biệt chú ý các biện pháp phòng bệnh như đeo khẩu trang, rửa tay thường xuyên, duy trì lối sống lành mạnh và tiêm chủng đầy đủ để giảm nguy cơ mắc viêm đường hô hấp cũng như các biến chứng liên quan.

Đọc thêm: Giá gói tiêm chủng vaccin cho trẻ em và người lớn

Những đối tượng có nguy cơ mắc bệnh viêm đường hô hấp cao

Viêm đường hô hấp có nguy hiểm không?

Có thể tiến triển nguy hiểm. Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp do virus thường diễn tiến nhẹ và có thể tự hồi phục sau vài ngày nếu được nghỉ ngơi, chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh nền, tình trạng viêm có thể lan xuống đường hô hấp dưới và gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng. Mức độ nguy hiểm của bệnh phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, vị trí tổn thương, khả năng miễn dịch của người bệnh và thời điểm điều trị. Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời, viêm đường hô hấp có thể ảnh hưởng đến chức năng hô hấp, làm suy giảm sức khỏe và thậm chí đe dọa tính mạng ở những trường hợp nặng.

• Viêm phổi: Là biến chứng thường gặp nhất khi tình trạng viêm lan xuống nhu mô phổi.
• Suy hô hấp: Xảy ra khi phổi không cung cấp đủ oxy cho cơ thể, cần được cấp cứu kịp thời.
• Viêm tiểu phế quản nặng ở trẻ nhỏ: Có thể gây khó thở, thở rít và nhập viện điều trị.
• Đợt cấp của bệnh phổi mạn tính: Người mắc hen phế quản hoặc COPD có nguy cơ bệnh diễn tiến nặng hơn.
• Nhiễm khuẩn thứ phát: Virus làm suy yếu hàng rào bảo vệ đường thở, tạo điều kiện cho vi khuẩn phát triển.
• Viêm tai giữa và viêm xoang: Thường gặp trong các trường hợp viêm đường hô hấp trên kéo dài.
• Mất nước và suy nhược cơ thể: Do sốt cao, ăn uống kém hoặc ho kéo dài.
• Giảm chất lượng cuộc sống: Gây mất ngủ, mệt mỏi, giảm khả năng học tập và làm việc.
• Tăng nguy cơ nhập viện ở nhóm nguy cơ cao: Đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi, người trên 65 tuổi và người suy giảm miễn dịch.
• Nguy cơ tử vong trong các trường hợp nặng: Viêm phổi nặng hoặc suy hô hấp là những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong liên quan đến bệnh hô hấp trên toàn cầu.

Biến chứng nguy hiểm của viêm đường hô hấp

Cách chẩn đoán viêm đường hô hấp

Chẩn đoán viêm đường hô hấp không chỉ dựa vào các triệu chứng như ho, sốt hoặc đau họng mà còn cần đánh giá vị trí tổn thương, mức độ nghiêm trọng và nguyên nhân gây bệnh. Trong nhiều trường hợp nhẹ, bác sĩ có thể xác định bệnh thông qua thăm khám lâm sàng và khai thác tiền sử bệnh. Tuy nhiên, với những trường hợp triệu chứng kéo dài, nghi ngờ viêm phổi, nhiễm khuẩn nặng hoặc xuất hiện biến chứng, người bệnh có thể cần thực hiện thêm các xét nghiệm và kỹ thuật chẩn đoán chuyên sâu. Chẩn đoán chính xác giúp lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp, tránh lạm dụng kháng sinh và hạn chế nguy cơ bệnh tiến triển nặng.

Các phương pháp chẩn đoán viêm đường hô hấp thường được áp dụng gồm:

• Khai thác triệu chứng và tiền sử bệnh, đánh giá thời gian khởi phát, mức độ ho, sốt, khó thở, tiền sử dị ứng hoặc bệnh hô hấp mạn tính.
• Khám lâm sàng, kiểm tra mũi, họng, amidan, nghe phổi và đánh giá nhịp thở để xác định vị trí tổn thương.
• Đo nhiệt độ và chỉ số sinh tồn bao gồm mạch, huyết áp, nhịp thở và độ bão hòa oxy trong máu (SpO₂).
• Xét nghiệm máu giúp đánh giá tình trạng viêm và hỗ trợ phân biệt nhiễm virus hay vi khuẩn.
• Xét nghiệm CRP hoặc Procalcitonin đánh giá mức độ nhiễm khuẩn và chỉ định kháng sinh.
• Xét nghiệm tìm virus hoặc vi khuẩn có thể thực hiện bằng test nhanh, PCR hoặc nuôi cấy bệnh phẩm tùy trường hợp.
• Chụp X-quang phổi được chỉ định khi nghi ngờ viêm phổi hoặc tổn thương đường hô hấp dưới.
• Chụp CT ngực trong các trường hợp phức tạp hoặc cần đánh giá chi tiết tổn thương phổi.
• Đo chức năng hô hấp ở người mắc hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
• Nội soi tai mũi họng hoặc phế quản chỉ định khi cần đánh giá tổn thương sâu hoặc tìm nguyên nhân kéo dài.

Thăm khám và chẩn đoán viêm đường hô hấp

Phương pháp điều trị viêm đường hô hấp

Điều trị viêm đường hô hấp phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, vị trí tổn thương, mức độ nghiêm trọng của triệu chứng và tình trạng sức khỏe của từng người bệnh. Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp do virus có thể tự cải thiện nếu được nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, một số trường hợp do vi khuẩn hoặc đã xuất hiện biến chứng có thể cần sử dụng thuốc theo chỉ định của bác sĩ.

Điều trị tại nhà đối với trường hợp nhẹ

Đa số các trường hợp viêm đường hô hấp cấp do virus có thể được theo dõi và chăm sóc tại nhà. Mục tiêu của điều trị là giúp cơ thể phục hồi, giảm khó chịu và hỗ trợ hệ miễn dịch chống lại tác nhân gây bệnh. Nghỉ ngơi hợp lý và duy trì lối sống lành mạnh thường đóng vai trò quan trọng không kém sử dụng thuốc.

• Nghỉ ngơi đầy đủ để cơ thể phục hồi.
• Uống nhiều nước để làm loãng dịch tiết đường hô hấp.
• Bổ sung nước ấm, súp hoặc cháo lỏng khi mệt mỏi.
• Súc miệng bằng nước muối sinh lý.
• Vệ sinh mũi bằng dung dịch nước muối.
• Giữ ấm cơ thể, đặc biệt khi thời tiết lạnh.
• Duy trì độ ẩm không khí phù hợp.
• Tránh khói thuốc lá và các chất kích thích.
• Ăn uống đầy đủ dinh dưỡng.
• Theo dõi nhiệt độ và các triệu chứng bất thường.

Người bệnh cần lưu ý rằng nếu triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện khó thở, sốt cao kéo dài thì không nên tiếp tục tự điều trị tại nhà mà cần đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Điều trị tại nhà với những trường hợp nhẹ

Điều trị bằng thuốc theo nguyên nhân gây bệnh

Không phải mọi trường hợp viêm đường hô hấp đều cần dùng thuốc giống nhau. Lựa chọn thuốc phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh và mức độ triệu chứng. Trong nhiều trường hợp, thuốc chỉ có tác dụng hỗ trợ giảm triệu chứng chứ không tiêu diệt trực tiếp tác nhân gây bệnh.

• Thuốc hạ sốt khi sốt cao.
• Thuốc giảm đau khi đau họng hoặc đau nhức cơ thể.
• Thuốc giảm ho hoặc thuốc long đờm theo chỉ định.
• Thuốc xịt mũi hoặc thuốc nhỏ mũi giúp giảm nghẹt mũi.
• Thuốc kháng histamin trong trường hợp dị ứng.
• Thuốc giãn phế quản ở người có khò khè hoặc hen phế quản.
• Thuốc kháng virus trong một số trường hợp đặc biệt như cúm.
• Kháng sinh khi xác định có nhiễm khuẩn hoặc bội nhiễm vi khuẩn.

Tùy thuộc vào tình trạng, nguyên nhân gây bệnh để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Người bệnh không nên:

• Không tự ý mua kháng sinh.
• Không dùng thuốc theo kinh nghiệm truyền miệng.
• Tuân thủ liều lượng và thời gian điều trị.
• Tái khám nếu triệu chứng không cải thiện.

Điều trị bằng thuốc theo chỉ định

Điều trị viêm đường hô hấp ở nhóm nguy cơ cao

Một số đối tượng có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn khi mắc viêm đường hô hấp. Vì vậy, điều trị ở những nhóm này cần được theo dõi chặt chẽ hơn so với người khỏe mạnh.

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 5 tuổi.
• Người trên 65 tuổi.
• Phụ nữ mang thai.
• Người mắc bệnh tim mạch.
• Người mắc COPD hoặc hen phế quản.
• Người bị đái tháo đường.
• Người suy giảm miễn dịch.

Điều trị theo nguyên tắc:

• Theo dõi sát dấu hiệu khó thở.
• Kiểm soát tốt các bệnh nền.
• Không tự ý ngừng thuốc đang sử dụng.
• Tái khám đúng lịch hẹn.
• Thực hiện đầy đủ các xét nghiệm cần thiết khi bác sĩ chỉ định.

Điều trị ở nhóm có nguy cơ cao

Sai lầm thường gặp khi điều trị viêm đường hô hấp

Mặc dù viêm đường hô hấp là bệnh lý phổ biến, nhiều người vẫn có xu hướng tự điều trị theo kinh nghiệm hoặc áp dụng các phương pháp chưa được kiểm chứng. Điều này không chỉ làm kéo dài thời gian hồi phục mà còn có thể khiến bệnh diễn tiến nặng hơn hoặc làm tăng nguy cơ biến chứng. Trên thực tế, không ít trường hợp viêm đường hô hấp do virus nhưng lại sử dụng kháng sinh không cần thiết, dẫn đến tình trạng kháng thuốc và ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

• Tự ý sử dụng kháng sinh khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp cấp do virus gây ra nên kháng sinh không mang lại hiệu quả điều trị.
• Ngừng thuốc ngay khi triệu chứng vừa cải thiện. Điều này có thể khiến bệnh chưa được kiểm soát hoàn toàn và dễ tái phát.
• Lạm dụng thuốc giảm ho trong thời gian dài. Ho là phản xạ giúp loại bỏ dịch tiết và tác nhân gây bệnh khỏi đường thở.
• Tự kết hợp nhiều loại thuốc cảm cúm, giảm đau hoặc kháng sinh cùng lúc mà không có hướng dẫn chuyên môn.
• Chủ quan với các triệu chứng kéo dài như ho nhiều tuần, sốt cao liên tục hoặc khó thở.
• Không uống đủ nước trong thời gian mắc bệnh khiến dịch tiết đường hô hấp trở nên đặc hơn và khó đào thải.
• Tiếp tục hút thuốc lá hoặc tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc và môi trường ô nhiễm.
• Tin tưởng tuyệt đối vào các bài thuốc dân gian hoặc mẹo truyền miệng mà trì hoãn thăm khám.
• Không nghỉ ngơi đầy đủ khiến hệ miễn dịch hoạt động kém hiệu quả và kéo dài thời gian hồi phục.
• Bỏ qua lịch tái khám hoặc không theo dõi diễn tiến của bệnh sau điều trị.
• Sử dụng đơn thuốc của người khác dù triệu chứng có vẻ tương tự.
• Không đến cơ sở y tế khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như khó thở, đau ngực, tím môi hoặc lơ mơ.

Tự ý sử dụng thuốc tại nhà

Dấu hiệu cần thăm khám y tế sớm

Đa số các trường hợp viêm đường hô hấp có thể cải thiện sau vài ngày nếu được chăm sóc và điều trị đúng cách. Tuy nhiên, trong một số tình huống, bệnh có thể tiến triển nhanh hoặc gây ra các biến chứng nguy hiểm ảnh hưởng đến chức năng hô hấp và sức khỏe toàn thân. Xác định được các dấu hiệu bất thường giúp người bệnh được thăm khám, chẩn đoán và điều trị kịp thời, từ đó hạn chế nguy cơ nhập viện hoặc các hậu quả nghiêm trọng. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền cần được theo dõi sát hơn khi xuất hiện các triệu chứng hô hấp.

• Sốt cao trên 39°C kéo dài hoặc không đáp ứng với thuốc hạ sốt.
• Sốt tái phát sau khi các triệu chứng đã có dấu hiệu cải thiện.
• Ho kéo dài trên 2–3 tuần mà không thuyên giảm.
• Ho ra máu hoặc đờm lẫn máu.
• Khó thở, thở nhanh hoặc cảm giác hụt hơi.
• Xuất hiện tiếng khò khè kéo dài khi thở.
• Đau tức ngực, đặc biệt khi hít sâu hoặc vận động.
• Môi, đầu ngón tay hoặc da tím tái.
• Mệt lả, kiệt sức hoặc không thể thực hiện sinh hoạt thường ngày.
• Lơ mơ, giảm tỉnh táo hoặc thay đổi ý thức.
• Trẻ nhỏ bỏ bú, bú kém hoặc quấy khóc liên tục.
• Trẻ có dấu hiệu co lõm lồng ngực khi thở.
• Người cao tuổi xuất hiện lú lẫn hoặc mất định hướng.
• Người có bệnh nền tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh phổi mạn tính có triệu chứng nặng lên.
• Triệu chứng không cải thiện sau vài ngày điều trị hoặc ngày càng nghiêm trọng hơn.

Sốt trên 39 độ kéo dài và tái lại nhiều lần

Cách phòng ngừa viêm đường hô hấp

Viêm đường hô hấp là bệnh lý phổ biến nhưng hoàn toàn có thể phòng ngừa thông qua các biện pháp bảo vệ sức khỏe đơn giản.

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đặc biệt sau khi tiếp xúc với nơi công cộng.
• Hạn chế đưa tay lên mắt, mũi và miệng khi chưa vệ sinh sạch sẽ.
• Đeo khẩu trang tại nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người đang có triệu chứng hô hấp.
• Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi để giảm nguy cơ phát tán mầm bệnh.
• Tránh tiếp xúc gần với người đang mắc cảm cúm hoặc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp.
• Tiêm vaccine cúm mùa hằng năm theo khuyến cáo của cơ quan y tế.
• Tiêm vaccine phế cầu cho trẻ nhỏ, người cao tuổi và các đối tượng nguy cơ cao.
• Duy trì chế độ ăn uống cân bằng, tăng cường rau xanh, trái cây và thực phẩm giàu vitamin.
• Bổ sung đầy đủ vitamin D, vitamin C và các vi chất cần thiết cho hệ miễn dịch.
• Uống đủ nước mỗi ngày để duy trì độ ẩm niêm mạc đường hô hấp.
• Ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng kéo dài.
• Tập thể dục thường xuyên để nâng cao sức đề kháng.
• Giữ ấm cơ thể khi thời tiết lạnh hoặc thay đổi đột ngột.
• Hạn chế sử dụng đồ uống quá lạnh nếu cơ thể nhạy cảm với thời tiết.
• Không hút thuốc lá và tránh hít phải khói thuốc thụ động.
• Giảm tiếp xúc với bụi mịn, hóa chất và các nguồn ô nhiễm không khí.
• Thường xuyên vệ sinh nhà cửa, điều hòa, quạt và các thiết bị lọc không khí.
• Duy trì độ ẩm không khí phù hợp trong phòng ngủ và nơi làm việc.
• Đeo khẩu trang khi ra ngoài trong những ngày chất lượng không khí kém.
• Khám sức khỏe định kỳ nếu mắc các bệnh lý hô hấp hoặc bệnh nền mạn tính.

Quy trình rửa tay khuyến cáo của Bộ Y tế

Câu hỏi thường gặp về bệnh viêm đường hô hấp

Viêm đường hô hấp bao lâu thì khỏi?

Thời gian hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân gây bệnh, độ tuổi và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Các trường hợp viêm đường hô hấp cấp do virus thường cải thiện sau khoảng 5–10 ngày. Tuy nhiên, một số trường hợp viêm phế quản hoặc viêm phổi có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Nếu triệu chứng không cải thiện sau 10 ngày hoặc ngày càng nặng hơn, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân.

Viêm đường hô hấp có tự khỏi không?

Nhiều trường hợp viêm đường hô hấp do virus có thể tự khỏi nếu được nghỉ ngơi, uống đủ nước và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, bệnh không phải lúc nào cũng tự hồi phục hoàn toàn. Những trường hợp do vi khuẩn, có bệnh nền hoặc xuất hiện biến chứng thường cần được điều trị theo chỉ định của bác sĩ.

Viêm đường hô hấp có cần dùng kháng sinh không?

Không phải mọi trường hợp viêm đường hô hấp đều cần dùng kháng sinh. Kháng sinh chỉ có tác dụng đối với các bệnh do vi khuẩn gây ra. Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp cấp hiện nay liên quan đến virus. Tự ý sử dụng kháng sinh có thể làm tăng nguy cơ kháng thuốc và gây tác dụng phụ không mong muốn.

Tùy từng nguyên nhân và tình trạng bệnh để bác sĩ quyết định cần dùng kháng sinh hay không

Viêm đường hô hấp có lây sang người khác không?

Có. Các trường hợp viêm đường hô hấp do virus hoặc vi khuẩn thường có khả năng lây truyền qua giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp. Ngược lại, các trường hợp viêm đường hô hấp do dị ứng hoặc ô nhiễm môi trường thường không lây từ người sang người.

Viêm đường hô hấp nên ăn gì để nhanh hồi phục?

Người bệnh nên ưu tiên thực phẩm dễ tiêu hóa và giàu dinh dưỡng như cháo, súp, rau xanh, trái cây tươi, cá, thịt nạc và thực phẩm giàu vitamin C. Uống đủ nước cũng giúp làm loãng dịch tiết đường hô hấp và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Viêm đường hô hấp có nguy hiểm không?

Phần lớn các trường hợp viêm đường hô hấp diễn tiến nhẹ và có thể kiểm soát tốt. Tuy nhiên, ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, bệnh có thể gây biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp hoặc nhiễm khuẩn nặng nếu không được điều trị kịp thời.

Khi bị viêm đường hô hấp có nên tập thể dục không?

Người bệnh nên hạn chế vận động cường độ cao trong giai đoạn cấp tính, đặc biệt khi đang sốt hoặc mệt mỏi. Sau khi các triệu chứng thuyên giảm, có thể quay lại tập luyện nhẹ nhàng để tăng cường sức khỏe và hỗ trợ hệ miễn dịch.

Viêm đường hô hấp tái phát nhiều lần có sao không?

Viêm đường hô hấp tái phát thường xuyên có thể liên quan đến dị ứng, hen phế quản, môi trường ô nhiễm, suy giảm miễn dịch hoặc các bệnh lý hô hấp mạn tính. Nếu bệnh xuất hiện nhiều lần trong năm, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa để xác định nguyên nhân và có biện pháp kiểm soát phù hợp.

Viêm đường hô hấp là bệnh lý phổ biến, có thể xuất hiện ở mọi lứa tuổi, đặc biệt trong giai đoạn giao mùa đông - xuân hoặc thu - đông. Đa số các trường hợp bệnh có diễn tiến nhẹ nhưng cũng có thể gây biến chứng hô hấp nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, đúng cách. Tại Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic, với đội ngũ bác sĩ chuyên khoa giàu kinh nghiệm và hệ thống thiết bị y tế giúp thăm khám, chẩn đoán và điều trị nhanh chóng, hiệu quả.

Tài liệu tham khảo:

https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/respiratory-syncytial-virus-(rsv)

https://www.cdc.gov/respiratory-viruses/index.html

https://benhviennoitiet.vn/thong-tin-bao-chi-ve-tinh-hinh-mot-so-benh-viem-duong-ho-hap-cap-va-khuyen-cao-phong-chong/#_ftn1

https://kcb.vn/phac-do/huong-dan-chan-doan-va-dieu-tri-benh-ho-hap.html

https://hcdc.vn/chu-dong-phong-benh-viem-duong-ho-hap-cap-trong-thoi-diem-giao-mua-rTQbHX.html