Trẻ ho dai dẳng, sốt nhiều ngày khiến cha mẹ lo lắng. Viêm phổi do Mycoplasma ở trẻ là một nguyên nhân bác sĩ có thể cân nhắc, nhưng không thể xác định bệnh chỉ qua ho và sốt. Nhiều bệnh hô hấp có biểu hiện tương tự.

Bài viết dưới đây của Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic sẽ giúp phụ huynh hiểu tác nhân gây bệnh, nhóm trẻ có thể mắc, dấu hiệu cần đi khám, cách chẩn đoán, nguyên tắc điều trị và phòng ngừa lây nhiễm. Cha mẹ cũng cần biết các xử trí an toàn và các dấu hiệu cấp cứu.

Viêm phổi do Mycoplasma là bệnh nhiễm trùng phổi có thể xảy ra khi trẻ mắc vi khuẩn Mycoplasma pneumoniae. Trẻ có thể ho kéo dài, sốt hoặc mệt, nhưng các triệu chứng này không đủ để xác định nguyên nhân. Bác sĩ sẽ khám và cân nhắc xét nghiệm khi cần, từ đó quyết định cách điều trị. Nếu trẻ khó thở nặng, tím tái, li bì hoặc không thể uống, bú, cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.

Viêm phổi do Mycoplasma ở trẻ là gì?

Mycoplasma pneumoniae là một loại vi khuẩn gây nhiễm trùng đường hô hấp. Mycoplasma không có vách tế bào. Vi khuẩn có thể gây bệnh ở đường hô hấp trên, khí quản, phế quản và đôi khi gây viêm phổi. Một trẻ nhiễm Mycoplasma có thể chỉ bị viêm đường hô hấp, viêm phổi là khi phổi bị ảnh hưởng.

Viêm phổi do Mycoplasma thường lây nhiễm qua đường giọt bắn hô hấp, vi khuẩn lây từ người mắc bệnh sang người khác khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần. Thời gian ủ bệnh có thể xuất hiện khoảng 1 - 4 tuần sau khi nhiễm, nhưng cũng có những trường hợp lâu hơn hoặc ngắn hơn.

Những nhóm trẻ có thể gặp tác nhân này gồm:

• Trẻ trong độ tuổi đi học là nhóm thường được ghi nhận mắc nhiễm trùng do Mycoplasma.
• Trẻ nhỏ, kể cả dưới 5 tuổi vẫn có nguy cơ nhiễm vi khuẩn này.
• Trẻ thường xuyên tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh hô hấp, tuy nhiên, tiếp xúc không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh.

Xem thêm: Viêm phổi có nguy hiểm không? Dấu hiệu và cách điều trị

Viêm phổi do Mycoplasma ở trẻ em lây qua đường giọt bắn

Dấu hiệu trẻ bị viêm phổi do Mycoplasma

Ho, sốt và mệt mỏi là lý do phổ biến khiến gia đình đưa trẻ đi khám. Các dấu hiệu này cũng xuất hiện ở nhiều bệnh hô hấp khác.

Các triệu chứng thường gặp

Một số trẻ bắt đầu bằng cảm giác khó chịu ở họng, sốt và ho, sau đó ho kéo dài hơn các triệu chứng còn lại.

Ho có thể là biểu hiện nổi bật, nhưng không có kiểu ho nào đủ đặc trưng để cha mẹ tự nhận ra Mycoplasma. Trẻ bị viêm phổi do nguyên nhân khác vẫn có thể ho nhiều, sốt dai dẳng và mệt.

Phụ huynh có thể ghi lại các biểu hiện sau để trao đổi với bác sĩ:

• Ho kéo dài hoặc tăng dần, có thể khan hay kèm đờm và đôi khi tiếp tục sau khi sốt đã giảm.
• Sốt và mệt mỏi, đau đầu hoặc uể oải. Nếu trẻ mệt hơn, uống kém hay tình trạng toàn thân thay đổi, không nên chỉ tập trung vào mức nhiệt đo được.
• Thay đổi ở trẻ nhỏ có thể quấy khóc, bú ít, ăn kém hoặc khó diễn đạt cảm giác khó chịu.
• Biểu hiện tương tự bệnh hô hấp khác như đau họng, ho và sốt cũng gặp trong nhiều bệnh do virus hoặc vi khuẩn khác.

Nếu trẻ ho ngày càng nhiều hoặc sức khỏe thay đổi rõ, gia đình nên cho trẻ khám thay vì chỉ dựa vào kiểu ho để đoán nguyên nhân.

Trẻ ho sốt, mệt mỏi

Dấu hiệu cần đưa trẻ đi khám hoặc cấp cứu

Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám khi ho, sốt kéo dài, triệu chứng không cải thiện hoặc trẻ có biểu hiện khác thường so với mọi ngày. Với những dấu hiệu nặng, ưu tiên là đưa trẻ đến cơ sở cấp cứu gần nhất, không chờ xét nghiệm tìm tác nhân.

Những biểu hiện cần hành động sớm bao gồm:

• Khó thở rõ hoặc thở gắng sức, trẻ phải dùng nhiều sức để thở, lồng ngực rút lõm mạnh hoặc tình trạng thở xấu đi cần được đánh giá khẩn cấp.
• Tím môi, tím tái, có thể là biểu hiện thiếu oxy nghiêm trọng. Gia đình cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay.
• Li bì, khó đánh thức hoặc co giật, những bất thường về ý thức là tình huống cấp cứu, dù nguyên nhân cuối cùng có phải Mycoplasma hay không.
• Không bú, không uống được, không thể tiếp nhận chất lỏng, đặc biệt khi đi kèm mệt nhiều hoặc khó thở, cần được nhân viên y tế đánh giá ngay.

Chẩn đoán viêm phổi do Mycoplasma

Để tìm nguyên nhân khi nghi trẻ bị viêm phổi, bác sĩ bắt đầu bằng diễn biến bệnh và các dấu hiệu khi khám. Đánh giá thường bắt đầu bằng hỏi bệnh, khám hô hấp và xem mức độ ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. X-quang hoặc xét nghiệm tìm tác nhân có thể được chỉ định tùy trường hợp, chứ không phải bước bắt buộc cho mọi trẻ ho sốt.

Khám lâm sàng và chụp X-quang khi có chỉ định

Khi khám, bác sĩ thường hỏi trẻ ho, sốt bao lâu, triệu chứng đang tốt lên hay nặng hơn, có tiếp xúc với người mắc bệnh hô hấp hay không và trẻ ăn uống, vận động thế nào. Tiếp đó là kiểm tra tình trạng toàn thân và hô hấp.

Chụp X-quang ngực có thể hỗ trợ bác sĩ đánh giá những bất thường ở phổi khi thấy cần thiết. Tuy nhiên, hình ảnh X-quang không đủ để xác nhận tác nhân gây bệnh là Mycoplasma.

Trong quá trình khám, từng bước có mục đích riêng:

• Hỏi bệnh và đánh giá diễn tiến: Thời gian ho sốt, mức độ mệt, khả năng ăn uống và thay đổi về hô hấp giúp bác sĩ hiểu bệnh ảnh hưởng đến trẻ ra sao.
• Khám hô hấp: Bác sĩ quan sát nhịp thở, mức gắng sức khi thở và nghe phổi. Các dấu hiệu được xem xét cùng nhau, không dựa vào một triệu chứng riêng lẻ.
• Chụp X-quang khi phù hợp: Phương pháp này hỗ trợ đánh giá tổn thương phổi, nhưng không xác định trực tiếp loại vi khuẩn.

Nếu bác sĩ cần làm rõ tác nhân, xét nghiệm vi sinh có thể được cân nhắc cùng với các thông tin đã thu thập.

Thăm khám lâm sàng

Xét nghiệm PCR và kháng thể Mycoplasma

Các xét nghiệm tìm Mycoplasma không giống nhau về mục đích. PCR, thuộc nhóm xét nghiệm khuếch đại acid nucleic (NAAT), phát hiện vật liệu di truyền của vi khuẩn trong bệnh phẩm thích hợp. Xét nghiệm kháng thể như IgM và IgG lại ghi nhận đáp ứng miễn dịch của cơ thể, nên kết quả có thể phụ thuộc thời điểm lấy mẫu.

Phụ huynh có thể hiểu hai nhóm xét nghiệm theo cách đơn giản:

Bác sĩ sẽ cân nhắc cần làm xét nghiệm nào dựa vào biểu hiện của trẻ và những thông tin đã có.

Điều trị và theo dõi viêm phổi do Mycoplasma

Cách điều trị phụ thuộc trẻ đang mắc nhiễm trùng hô hấp ở mức độ nào, có viêm phổi hay không và tình trạng sức khỏe khi thăm khám. Không phải mọi trường hợp nhiễm Mycoplasma đều cần kháng sinh. Với viêm phổi do tác nhân này, bác sĩ thường cân nhắc thuốc phù hợp và theo dõi mức đáp ứng của trẻ.

Nguyên tắc điều trị bằng kháng sinh

Mycoplasma thiếu vách tế bào nên các kháng sinh tác động lên vách tế bào, như nhóm beta-lactam, không có tác dụng trực tiếp với vi khuẩn này. Điều đó không có nghĩa beta-lactam luôn sai trong mọi bệnh cảnh viêm phổi: trẻ có thể mắc đồng thời hoặc được bác sĩ đánh giá có nguy cơ nhiễm những vi khuẩn khác. Phác đồ phải dựa trên nguyên nhân được nghi ngờ và tình trạng lâm sàng.

Theo CDC, macrolide là một nhóm kháng sinh được sử dụng cho trẻ khi có chỉ định điều trị Mycoplasma. Một số chủng có thể kháng macrolide, không tự suy ra tỷ lệ kháng thuốc tại Việt Nam.

Khi trẻ được kê thuốc, gia đình cần chú ý:

• Dùng đúng đơn đã được bác sĩ hướng dẫn, không tự tăng, giảm liều, bỏ thuốc sớm hoặc kéo dài liệu trình dựa vào cảm giác trẻ đã đỡ hay chưa. Nếu chưa hiểu cách sử dụng, hãy hỏi người kê đơn.
• Không tự đổi sang kháng sinh khác nếu ho kéo dài chưa chắc là do thuốc không hiệu quả. Bác sĩ cần kiểm tra lại bệnh, khả năng đáp ứng và những nguyên nhân khác trước khi điều chỉnh.
• Theo dõi diễn biến sau khi bắt đầu điều trị, quan sát nhiệt độ, nhịp thở, khả năng ăn uống, mức tỉnh táo và hoạt động của trẻ.
• Báo bác sĩ khi trẻ không cải thiện hoặc xấu đi, không chờ đến hết thuốc nếu trẻ khó thở hơn, mệt nhiều hoặc phát sinh dấu hiệu đáng lo. Dấu hiệu cấp cứu cần được xử trí ngay.

Liều và thời gian dùng kháng sinh do bác sĩ kê riêng theo tình trạng của trẻ. Gia đình không nên lấy đơn thuốc của trẻ khác để áp dụng.

Không tự ý sử dụng thuốc kháng sinh cho trẻ nếu không có chỉ định

Chăm sóc trẻ và theo dõi trong quá trình hồi phục

Bên cạnh điều trị do bác sĩ chỉ định, chăm sóc phù hợp giúp trẻ dễ chịu hơn và giúp gia đình nhận ra thay đổi của bệnh. Mỗi trẻ có thể hồi phục với tốc độ khác nhau. Một số trẻ hết sốt nhưng vẫn còn ho; phụ huynh cần đánh giá ho đang giảm hay tăng, có kèm khó thở hoặc ảnh hưởng sinh hoạt hay không.

Nếu trẻ được bác sĩ cho theo dõi tại nhà, cha mẹ nên thống nhất rõ khi nào cần tái khám và các dấu hiệu phải quay lại cơ sở y tế trước hẹn.

Những điều gia đình có thể thực hiện gồm:

• Cho trẻ nghỉ ngơi phù hợp, sắp xếp sinh hoạt nhẹ nhàng, để trẻ có thời gian ngủ và phục hồi.
• Quan tâm khả năng uống và ăn, cho trẻ uống, bú hoặc ăn theo độ tuổi và khả năng dung nạp. Nếu trẻ uống kém hẳn, khó nuốt hoặc không thể bú, cần được bác sĩ đánh giá.
• Theo dõi triệu chứng có hệ thống, ghi nhận cơn sốt, mức độ ho, biểu hiện thở và tình trạng tỉnh táo; những ghi chép ngắn giúp bác sĩ nhận ra xu hướng bệnh khi tái khám.
• Tái khám đúng hướng dẫn, nếu trẻ ho tăng, sốt trở lại, mệt nhiều hơn hoặc có triệu chứng mới, liên hệ cơ sở y tế sớm. Khi trẻ khó thở nặng, tím tái hoặc li bì, hãy đưa đi cấp cứu thay vì chờ lịch hẹn.

Khi tái khám, cha mẹ có thể mang theo ghi chép triệu chứng và đơn thuốc đang sử dụng để bác sĩ theo dõi diễn biến.

Chăm sóc, hạ sốt và sử dụng thuốc cho bé theo chỉ định

Phòng ngừa viêm phổi ở trẻ em

Mycoplasma có thể lây khi người mắc bệnh ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc gần với người khác.

Viêm phổi ở trẻ còn có thể do những tác nhân khác ngoài Mycoplasma. Các biện pháp chăm sóc sức khỏe và phòng bệnh đường hô hấp nói chung cũng quan trọng, nhưng cần phân biệt rõ: vắc-xin phòng một số tác nhân gây viêm phổi không đồng nghĩa có vắc-xin phòng trực tiếp Mycoplasma.

Các thói quen nên duy trì gồm:

• Rửa tay thường xuyên, hướng dẫn trẻ và người chăm sóc làm sạch tay, nhất là sau khi ho, hắt hơi hoặc chăm sóc người đang mắc bệnh hô hấp.
• Che miệng, mũi khi ho hoặc hắt hơi, dùng khăn giấy hoặc khuỷu tay áo và vệ sinh tay sau đó. Trẻ nhỏ cần người lớn hỗ trợ hình thành thói quen này.
• Giữ không gian sinh hoạt thông thoáng, mở cửa, trao đổi không khí khi điều kiện cho phép để giảm tình trạng đông người trong phòng kín; vẫn chú ý giữ ấm phù hợp cho trẻ.
• Hạn chế tiếp xúc gần khi có triệu chứng, người ho sốt nên giảm tiếp xúc sát với trẻ khác, nhất là trong sinh hoạt tập thể, đồng thời thực hiện hướng dẫn của cơ sở y tế về quay lại học hoặc sinh hoạt.
• Theo dõi lịch tiêm chủng phù hợp, trao đổi với nhân viên y tế về các vắc-xin phòng những nguyên nhân gây viêm phổi có thể phòng bằng tiêm chủng. Không giới thiệu những vắc-xin này là vắc-xin đặc hiệu chống Mycoplasma.

Nếu nhiều người trong nhà cùng ho, sốt, cha mẹ nên kể lại cho bác sĩ khi đưa trẻ đi khám.

Câu hỏi thường gặp về viêm phổi do Mycoplasma ở trẻ

Trẻ dưới 5 tuổi có thể mắc viêm phổi do Mycoplasma không?

Có. Mặc dù Mycoplasma thường được nhắc đến ở trẻ tuổi học đường, trẻ dưới 5 tuổi vẫn có thể mắc bệnh. Nếu bé ho, sốt hoặc mệt bất thường, phụ huynh nên để bác sĩ đánh giá thay vì loại trừ tác nhân chỉ dựa vào độ tuổi.

Xét nghiệm IgM dương tính có chắc chắn là viêm phổi Mycoplasma không?

Không. IgM dương tính đơn lẻ không đủ để khẳng định trẻ đang bị viêm phổi do Mycoplasma. Bác sĩ cần xem thời điểm xét nghiệm, triệu chứng, kết quả thăm khám và các kiểm tra liên quan trước khi đưa ra kết luận.

Trẻ hết sốt nhưng còn ho có cần tái khám không?

Không phải lúc nào cũng cần tái khám ngay chỉ vì trẻ còn ho. Tuy nhiên, nếu ho tăng, trẻ mệt hơn, ăn uống kém hoặc không cải thiện theo hướng dẫn đã nhận, nên liên hệ bác sĩ. Có khó thở nặng, tím tái hoặc li bì thì phải cấp cứu.

Đi khám lại nếu trẻ ho tăng, mệt hơn

Viêm phổi do Mycoplasma ở trẻ có thể biểu hiện bằng ho, sốt kéo dài nhưng không thể tự xác định tác nhân chỉ từ triệu chứng. Thăm khám đúng lúc giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh, cân nhắc xét nghiệm và điều trị phù hợp. Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu bất thường đường hô hấp, phụ huynh hãy liên hệ với Phòng khám 125 Thái Thịnh - Thai Thinh Medic để được tư vấn và hướng dẫn thăm khám sớm!

Thông tin chỉ nhằm mục đích tham khảo, không thay thế thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của nhân viên y tế.

Tài liệu tham khảo:

1. Bộ Y tế. Quyết định 3612/QĐ-BYT (2025), Hướng dẫn chỉ định và sử dụng xét nghiệm vi sinh lâm sàng. https://thuvienphapluat.vn/van-ban/The-thao-Y-te/Quyet-dinh-3612-QD-BYT-2025-huong-dan-chi-dinh-su-dung-xet-nghiem-vi-sinh-lam-sang-681789.aspx
2. US CDC. Clinical Overview of Mycoplasma pneumoniae Infection (2026). https://www.cdc.gov/mycoplasma/hcp/clinical-overview/index.html
3. US CDC. Clinical Care of Mycoplasma pneumoniae Infection (2026). https://www.cdc.gov/mycoplasma/hcp/clinical-care/index.html
4. US CDC. Laboratory Testing for Mycoplasma pneumoniae (2026). https://www.cdc.gov/mycoplasma/php/laboratories/index.html
5. WHO. Pneumonia in children. https://www.who.int/en/news-room/fact-sheets/detail/pneumonia
6. Sharplin L, Goyal V. Mycoplasma pneumoniae respiratory tract infections in children: when and how to diagnose and treat. Breathe (2025). https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41098325/